Кіріспе

Олимпиадалық үшбұрыш – жарысқа арналған қайықтарда, әсіресе мемлекеттік, ұлттық және әлемдік чемпионаттар сияқты ірі регаталарда қолданылатын және Олимпиада ойындарында пайдаланылған жарыс трассасы. (Қазіргі олимпиадалық желкеншілік төртбұрышты трассаларды қолданады). Осы мақала нақты регатаға арналған Желкеншілік нұсқауларымен немесе Халықаралық Желкеншілік Федерациясының (ISAF) жарысты басқару бетімен, Жарыс ережелерімен және әсіресе L қосымшасымен бірге оқылуы тиіс.

Аяқтардың саны мен түрі

Дәстүрлі Олимпиадалық үшбұрышты курс бір айналымнан (бастау сызығынан жоғары белгіге дейін желге қарсы бағытпен немесе жұмыспен басталады, бірінші бөлігі қанат белгісіне (гиб белгісі деп те аталады) дейін, екінші бөлігі қанат белгісінен төменгі белгіге дейін), "хот-дог" (жоғары белгіге желге қарсы бағытпен, төменгі белгіге тікбұрышты жүгірумен), тағы бір айналымнан соң финиш сызығына желге қарсы бағытпен жүзуден тұрады, финиш сызығының бір ұшы жоғарғы белгіде орналасуы мүмкін, ал екіншісі жоғарғы белгіден тысқары орналасуы мүмкін. Егер финиш сызығы жоғарғы белгіден тысқары орналасса, жүзу нұсқауларында жоғарғы белгі соңғы бөліктегі бағыт белгісі ретінде сақталып қала ма, әлде назардан тыс қалдырыла ма, соны нақты көрсету қажет. Жалпы, 9 бөлік болады: 5-еуі желге қарсы бағыттың ұзындығымен тең (4 желге қарсы бағыт және 1 тікбұрышты жүгіру), ал 4-еуі – жету бағыты (әр жету бағытынан 2-ден). Сондықтан, бөліктердің ұзындығы белгілі болғаннан кейін, курс ұзындығын есептеуге болады. Айналымдар көбінесе сол жаққа (портқа) жасалады. Көптеген жүзу нұсқауларында тек желге қарсы бағыттың ұзындығы мен курс ұзындығы көрсетіледі, бірақ бұрыштарды және басқа бөліктердің ұзындығын есептеу үшін синус заңы, тригонометрия кестесі және электрондық кестелерді пайдалану туралы төменде қараңыз. Бұл курс болғандықтан, үшбұрыштың бұрыштары әрқашан өткір болуы міндетті емес.

Ең жиі кездесетін конфигурация

Дәстүрлі түрде үшбұрыштың конфигурациясы теңқабырлы үшбұрыштан (3 тең қабырғасы және 3 тең бұрышы 60 градус) тұрады, мұнда желге қарсы қабырғаның жүру қабырғасына қатынасы 1:1 болады. Осы жағдайда, жоғарыда сипатталған 9 қабырғаның жалпы ұзындығы желге қарсы қабырғаның ұзындығынан 9 есе артық. Үшбұрыштың әр төбесіндегі бұрыш 60 градусқа тең. Желге қарсы қабырға әдетте орташа жел бағытымен сәйкес келеді.

Баламалық конфигурация

Басқа конфигурация – қанат белгісінде тік бұрышы және жоғарғы және төменгі белгілерінде 45 градусы бар үшбұрыш. Бұл жағдайда, желге қарайтын қабырғаның жүру қабырғасына қатынасы 1:0.7071, ал жоғарыда сипатталған 9 қабырғаның ұзындығы желге қарайтын қабырғаның ұзындығынан 7,8284 есе артық. Жоғарғы және төменгі белгілері 45 градусқа, ал қанат белгісі 90 градусқа тең үшбұрыш, егер желге қарсы қабырға тікелей желге қарсы бағытта болса, екі жүру қабырғасы үшін де идеалды жағдайларды қамтамасыз етеді деп ойлауға болады. Дегенмен, жел жарыс барысында жиі өзгереді және Комитет жаңа жел бағытына қарай бағытты қайта бағдарлау үшін белгілерді әрдайым өзгерте алмайды. 60, 60, 60 үшбұрышы болған жағдайда, егер жел 15 градусқа кез келген жаққа бұрылса, бір жүру қабырғасы 45 градусқа кең бұрышта, ал екіншісі 75 градусқа желге қарай және жақын бұрышта болады.

Желдің соғатын жағының ұзындығы мен бағыты - уақыт пен қашықтық

Көптеген шағын қайық кластары жарыс үшін бірінші қайықтың аяқтау уақытын анықтайды. Бұл уақыт жарысқа қатысушылардың жасын, кластың қаншалықты физикалық күш талап ететінін және жағдайдың физикалық қиындығын ескере алады. Австралиядағы Heron класы үшін 100 минут бейресми мақсат ретінде жиі қолданылады (Жарыс нұсқауларында көрсетілмейді). Жалпы, жарыста барлық желге қарай бағыттар сынақтан өтуі үшін, курс толығымен аяқталуы керек деп есептеледі. Бұл үшін, берілген жел күшінде берілген қайық класы үшін курс ұзындығын қарастыру қажет. Қайықтар ығысу режимінде (планинг режиміне қарағанда) жүзгенде, планинг режимінде жүзуге қарағанда бір бөлікті аяқтау үшін көбірек уақыт кетеді. Соғу, жету және жүгіруді аяқтауға кеткен уақыт арасындағы қатынас, белгілі бір жел жылдамдығында кластар арасында және әртүрлі жел жылдамдықтарында кластар бойынша өзгереді, әсіресе қайықтар жетуде (жүгіруде) тұрақты түрде планингке өткен кезде елеулі өзгеріс болады. Ботани шығанағында (Сидней) 0,8 теңіздік миль (н.м.) желге қарай аяқ ұзындығы бар Heron қайықтары үшін эмпирикалық деректер 19 минут соғу, 9 минут жету және 13 минут жүгіруді көрсетті (планингсыз жағдай). Теңқабырша үшбұрыш, дәстүрлі үшбұрыш, шұжық және бітіруге соғу үшін, бірінші қайықтың шамамен 100 минутта аяқталуын қамтамасыз ету үшін желге қарай аяқ шамамен 15 минут болуы керек. Heron үшін көрсетілген желге қарай аяқ ұзындығы шамамен 0,6 н.м. құрайды.

Кез келген Басты Жарыс Төрешісі, мақсатты уақытта курс аяқтағысы келсе, тиісті ұзындығы бар курс белгілеу үшін, берілген класс үшін әртүрлі жел жағдайларында соғу, жету және жүгіру бөліктерін аяқтау уақытын білуі керек (жоғарыда сипатталған дәстүрлі конфигурацияда желге қарай аяқтың 9 еселенген ұзындығы). Жарыс комитеттері, әрбір регаттаға қатысты жүзу нұсқауларында Ұйымдастырушы Органның барлық мақсатты уақыттарға, курс ұзындығына және курс аяқталуына қатысты мақсаттары ескерілгенін және олардың бірін орындау екіншісіне қайшы келмейтінін қамтамасыз етуі керек. Жел жағдайларының өзгеруіне байланысты жарыс барысында бөліктердің/курс ұзындығын өзгерту мүмкіндігін қарастыру қажет.

Бастау сызығы

Бастау сызығы көбінесе жоғары белгіге қарай (бағытты жоғары қарай қарағанда сол жақ шетке) 5-10 градусқа бұрылады, яғни жел бағыты бойынша түзу болғанда сызық қандай болар еді. Бұл бұрылыс бәсекелестерді сызықтың шына (түйреуіш) жағына жылжуға итермелейді, себебі ол жоғары белгіге қарай желге жақын. Сондай-ақ, ол сызықтың сол жағындағы бәсекелестерге "таза" ауа ұсынады. Көптеген бәсекелестер шынаға немесе сызықтың сол жағына желге қарай жылжуымен, қалғандары сызық бойында орналасуға мүмкіндік алады. Олар жоғары белгіден төмен болса да, жел өзгерген жағдайда немесе таза ауа алу үшін сол жаққа оңай бұрыла алады. Егер шынаға ешқандай артықшылық болмаса, немесе әсіресе оң жақ (комитет қайығының) жағы артықшылыққа ие болса (желге жақын болса), бәсекелестер комитет қайығынан алысқан сызықта болудан аулақ болады. Сондықтан комитет қайығының аймағы тығыз болып, көптеген бәсекелестер старт сызығында болмайды және старт сигналынан кейін біраз уақыттан соң бастайды, себебі олар сызықтың оң жағында кезекке тұрған. Қайықтар көбінесе оң жақтағы қайықтарға жол беру үшін оң жақтан бастау сызығына жақындайды. Бастау сызығының ұзындығы әдетте флоттың жалпы ұзындығы немесе еніне қарай белгіленеді, яғни бәсекелестердің санына және әр қайықтың ұзындығына немесе еніне қарай. Жалпы ереже бойынша, флоттың жалпы ұзындығынан 1,1-1,5 есе ұзын болса да, кейбір жарыс төрешілері бұл ISAF стандартына сәйкес тым жомарт деп санайды. Тағы бір ереже – флоттың енінен 1,5-2,0 есе ұзын, оны бір типті қайықтар класында есептеу оңай, бірақ әдетте флоттың ұзындығынан 1,1-1,5 есе қысқа болады.

Мара сызығы

Мара сызығын орнатудың ең икемді жолы – жоғарғы белгінің жел бетіне қарай орналасуы, мара белгісі мен төреші қайығын сызықтың екі шеті ретінде пайдалану. Әдетте, жоғарғы белгіні төменгі белгіден мараға дейінгі бағытта ескермеу керек, тіпті ол сол жерде қалдырылса да. Бұл конфигурацияның артықшылығы – мара сызығын жарыс барысында кейін орнатуға және соңғы кезеңнің нағыз желге қарсы бағыт болуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Төменгі белгіден мара сызығының ортасына дейінгі сызық тікелей желге қарсы бағытта болуы тиіс.

Бағытты белгілеу

ISAF веб-сайтында (төмендегі сілтемені қараңыз) Олимпиадалық үшбұрыш трассасын қалай салуға егжей-тежейлі нұсқаулар бар, осыған арналған Race Management құжатында толық ақпарат келтірілген.