Кіріспе

Француз суретшісі (1961 жылы туған)

Фабрис Хайбер, сондай-ақ Фабрис Хайбер деген атпен де танымал, 1961 жылдың 12 шілдесінде Лусон қаласында (Венде) туған француз суретшісі. 56 жасында 2018 жылдың 25 сәуірінде Көркемсурет академиясының мүшесі болып сайланды. Табиғатқа, экономикаға, коммерцияға және ғылымға байланысты, ол әлемдегі компаниялармен, ғалымдармен және зертханалармен бірлесіп, көркем өндіріс бойынша жүйелер құрды. Атақты суретші, ол сурет салу, мүсін жасау, инсталляция және бейнелеу өнері салаларында алуан түрлі тәсілдерді қолданып, жинақтап, көбейтіп, жаңа нәрселер жасап жұмыс істейді.

Өмірбаян

Вендеде өткен балалық шағынан кейін Фабрис Хайбер математика және физиканы оқыды. 1979 жылдан 1985 жылға дейін ол Нант өнер мектебінде білім алды. 1981 жылы ол өзінің алғашқы суретін – «Ерінген еріннің шаршы метрін» жасады және 1984 жылы Сент-Этьендегі Халықаралық сурет биенналесінде, ал 1986 жылы Фонтевро корольдік аббаттығында Pays de la Loire аймағының Халықаралық шеберханаларында көрмеге қойылды. Сол жылы ол Нант қаласында өзінің алғашқы жеке көрмесін – «Мутация» атты туындысын ұсынды. 1986 жылдан бері ол Монреаль, Лимож, Пуатье, Страсбург, Токио, Нью-Йорк, Сан-Франциско, Цюрих, Брюгге, Сет немесе Гвадалахара қалаларында жеке көрмелерін өткізіп келеді. 2000 жылы оған Триумф аркасының жобасы тапсырылды. 2001 жылы Sidaction ұйымы оған «Л'Артер» атты монументалды туынды жасауды тапсырды, ол Виллет паркіне орнатылды және ол 2002 жылдан 2006 жылға дейін осы жұмыстың дамуына толыққанды берілді. 2004 жылы Фабрис Хайбер: «2004 жылдың 1 мамырынан бастап, мен толыққанды мүмкіндіктеріммен, яғни толыққанды денсаулығыммен, Хайбер атынан «t» әрпін алып тастауды шештім» деп мәлімдеді. 2007 жылы ол Люксембург бағында құлдықты жоюды еске алу мақсатында «Шығуы, жазылуы» атты қоғамдық тапсырысын орнатты. Сонымен қатар, ол 1990 жылдарда басталған процесін жалғастырып, балалық шағында өскен аңғарында ағаштар отырғызып келеді. Фабрис Хайбер өзінің тәжірибелерін және көркем туындыларын дамыта отырып, Жапонияда мүсін бағын, ал Техаста тағы біреуін құрды. Ол сондай-ақ Лиондағы Euronews штаб-пәтері үшін Jakob + MacFarlane архитектуралық фирмасымен бірлесіп жұмыс істейді (2015). 2018 жылы Фабрис Хайбер Париждің Лютетия сарайының шыны төбесі үшін суретпен безендіруді жасады, сонымен қатар «Бопассаж» үшін Венде аңғарынан үш жүз жылдық ескі ағаштан жасалған екі қалыптан шығарылған «Екі емен» туындысын жасады. 2012 жылдың қаңтарынан бастап Францияның өнер және әдебиет орденінің офицері болған Фабрис Хайбер 2018 жылы Көркем өнер академиясына сайланды. 2021 жылы Фабрис Хайбер «ONF Agir pour la forêt» қорының (Францияның Ұлттық орман шаруашылығы кеңсесі) елшісі атанды. 2022 жылдың 7 наурызында Мәдениет министрінің бұйрығымен Фабрис Хайбер Францияның Ұлттық пластикалық өнер орталығының Директорлар кеңесінің төрағасы болып тағайындалды.

Шығармалары

Көп өнімді суретші Фабрис Хайбер суреттер, көмір суреттер, коллаждар, бейнелер және т.б. сияқты туындылардан біртіндеп өндіріс құрайды. Хайбер өзінің жұмысы тіл мен коммуникацияны деконструкциялау арқылы «мүмкіндіктердің зор қоймасын» (Eyestorm 2007) зерттейтінін айтты. Осы мақсатта ол шығармашылық тәжірибесінің шеңберін кеңейту үшін өте кең ауқымды медиа қолданады, көрерменге жұмбақтар ұсыну үшін тілді деконструкциялайды. Ол тұрақты шығармашылық еңбек пен бірден түсінілетін мәтінге қарсы, танымның негізгі сызықтық емес сипатын көрсететін кең таралуды жақтайды. Бұл сюрреалистік объектілер мен сана ағыны дәстүріндегі өнер. Ол классикалық повестемеге қарағанда Джеймс Джойстің «Финнеганс Уэйк» романына жақын, ол Аполлониялық емес, Дионисиялық. Екінші жағынан, оның кейбір жобалары визуалды тілдегі жаттығулар сияқты көрінеді, оның шаршы футбол аса таң қалдырмайды. Бұл жай ғана функционалдық объект, ол идеалды формаға (кубқа) айналады. Оның идеализацияланған, куб тәрізді футбол 1960 жылдары халықаралық өнер әлемінде үстемдікке ие болған Дюшамптан кейінгі өнерге тән функцияның қорқынышын көрсетеді. Фабрис мұндай функциясыз объектілерді «жұмыс істейтін объектілердің прототиптері» (Prototypes d'objects en fonctionnement) немесе POF деп ирониямен атайды. Бұрын байланыссыз нәрселерді байланыстырудың тағы бір мысалы (қ. Саймон Старлинг) — Хайбердің 1990 жылғы «Свинг» (POF No 3) жұмысы. Бұл ойын алаңындағы серік, оның орнына «орындықта бір қатты, бір жұмсақ екі фалликалық дөңгелек» (Eyestorm 2007) қосылған. Тағы бір жұмыс, 1995 жылғы «Қойма төбесі» (POF No 10), бөлмедегі қоқысты сыпырып алып, жоғарыдағы мөлдір төбеге жинап қоятын механикалық құрылғыдан тұрады; шаштараздық салонында орнатылғанда, көрерменнің жаңа шашылған шаштары архитектураның бөлігіне айналады. (Eyestorm 2007). Бұл жұмыс тек шығармашылық танымның көрінісі ғана емес, сонымен қатар көркем өнердің музейден тыс және күнделікті өмірге жасаған құнды саяхаты. Хайбер Николас Бурриадтың «қарым-қатынас өнері» деп аталатын, яғни адамдармен және күнделікті өмірмен байланыс жасайтын өнер туралы еңбегіне енгізген суретшілердің бірі (Бурриад 2002). Ол сондай-ақ жазады. 1997 жылы Венеция биенналесінде «Алтын Арыстанды» алған ол сурет салу тәжірибесінен көп қырлы туынды жасады. Диалогтағы суретші, ол компаниялармен ынтымақтастық орнатты, Пастер институтында Organoide бағдарламасын іске қосты және 2012 жылдан бері «директорлар» өндіріс желісін дамытуда.

Өнер және ғылымдар

Биологияға, астрономияға және тіпті математика мен физикаға бейім Фабрис Хайбер ғылыми сұрақтарды өзінің туындыларына ауыстырады, таңдалған тақырыптары арқылы да, шығармашылық процесті зерттеу кестелері арқылы да көрсетеді. Фабрис Хайбердің гомеопатиялық картиналары дене, ландшафт немесе затты ерекшелейді, осымен жаратылыс актісінің басталысынан соңына дейін түсіндірілуін қайталайды. Осылайша, есептеулер, зерттеу құжаттары, эскиздер немесе суретшінің көңіл-күйі әр туындының құрамдас бөлігі болып табылады, сондай-ақ көрінетін матрицасы да болып табылады. Фабрис Хайбер ғылыми қауымдастықпен бірлесіп жұмыс істеуге ұмтылады. Мысалы, 2007 жылы ол американдық биотехнолог Роберт С. Лангермен шешек жасушалары мәселесі бойынша, ал Пастер институты және профессор Оливье Шварцпен тұрақты түрде жұмыс істеді. Фабрис Хайбердің туындыларында жиі кездесетін вирустық ұғымдар COVID-19 дағдарысы кезінде де суретші тарапынан көтеріледі. Фабрис Хайбердің жұмысында экологиялық мәселелердің шындығы да айқын байқалады. Ол өз елінің Ванде аймағында ағаштар отырғызып, жұмысының бір бөлігін әлемнің әртүрлі аймандарының экожүйелерін зерттеуге арнайды. Жаңаруға жарамды энергия көздері мен электр энергиясын пайдалану да оның ой-пікірінің ортасында тұр. 2022 және 2023 жылдары Картье қоры мен Шомон-сюр-Луар доменінде ұсынылған көрмелер Фабрис Хайбердің туындыларында қозғалған экологиялық мәселелерді көрсетеді. Картье қорында ақпарат тарату экологиялық білім беру процесі арқылы жүзеге асырылады, оның ішінде сабақтар мен конференциялар циклы бар мектеп құрылды.

Өнер және бизнес

Суретші және кәсіпкер Фабрис Хайбер өзінің мансабының басында-ақ компаниялармен серіктестік орнатты. 1981 жылы ол «Квадрат метр» ерітіндісін жасағанда, косметика өндіруші «Лилиан Франс» компаниясымен бірлесіп жоба жүзеге асырды. Содан бері ол жеке компаниялармен ынтымақтастығын күшейтті. Осы жұмыстың символы ретінде 1991 жылы әлемдегі ең үлкен сабын жасалды. «Compagnie des Détergents et du Savon de Marseille» компаниясымен бірлесіп, «Гиннес рекордтары»мен бекітілген 22 тонналық қалыпталған сабын өндірілді. Көркемдік, перформативтік және өнеркәсіптік нысан болатын әлемдегі ең үлкен сабын, сонымен қатар «Эдуард Леклерк» тобы және «LOcation VEhicule France transport» компаниясымен серіктестікте Франциядағы супермаркеттердің тұрақтарында, содан кейін Бельгия, Германия және Испанияда сатылатын коммерциялық өнім де болды. «1 1 = 2» кітабында айтылғандай, сауда Фабрис Хайбер үшін маңызды, әсіресе оны тек экономикалық элемент ретінде емес, айырбас құралы ретінде қарастыру қажет. Жеке компаниялармен серіктестік орнату және жобаларының, өндірісінің және таратылуының тәуелсіздігін сақтау үшін Фабрис Хайбер 1994 жылы «SARL UR: Unlimited Responsibility» компаниясын құрды. Фабрис Хайбер бұл компанияны пайдаланады, сонымен қатар «SARL UR» басқа да авторларға ашық. Компаниялармен серіктестікте жүзеге асырылған басқа да жобалардың ішінде Фабрис Хайбер 2021 жылы «Conquérant Spirits» компаниясымен «Frisson d'Hyber» джинін дамытуға көмектесті. 2022 жылдың наурыз айында ол сәнді былғары бұйымдарының дизайнері Камиль Фурнемен бірлесіп, өзінің «Hyber» жасыл түсін пайдалана отырып, өнімдердің шектеулі және нөмірленген топтамасын жасады.

POF-тар

1991 жылы дүниеге келген POF (Іске қосылған нысандар прототиптері) күнделікті өмірден шабыт алады. Гибридтік, абсурдты, бұзушыл және күнделікті заттарға өте жақын POF шындықтан басталып, логикалық қабылдауды күмәндететін нүктеге қарай сығады. POF-тар – әдеттегіден иеленуге және мағынасын өзгертуге шақыру ретінде жасалған, оларды бастапқыда UR сатты, ал Фабрис Хайбердің нұсқауымен кез келген адам жасауы мүмкін. Көрермен өзінің күнделікті өмірін сұраққа салу арқылы немесе жаңа нәрселер ойлап табу арқылы туындының бір бөлігіне айналады. "Шексіз баспалдақ", "Сарқылу" немесе "Төртбұрышты шар" – 1991 жылдан бері жасалған 160 POF-тың ең танымалдары. 2018 жылы Нант өнер мектебінің жаңа ғимараты үшін арналған өнердің бір пайызы аясында Maison des POF құрылды. Эксперименттер орталығы болған POF үйі – адамдарды манипуляция жасауға, тәжірибе жасауға және өзін-өзі сынауға шақыратын, үздіксіз дамып жатқан мекеме.

Inconnu.net сайты

2000 жылдың қыркүйек айынан қараша айына дейін Фабрис Хайберт «Жеті ұлттық ескерткішті жеті суретшіге» деген ұлттық көрме аясында Жеңіс аркасы мен оның төңірегін өз өнерімен көркейтіп, жаңаша бейнелейді. Ескерткіштің айналасында жасыл орта жасауды көздеген Фабрис Хайбер осы жердің тасты сипатына қарсы жүз қайың ағашынан тұратын белдеу орнатады. Арк де Триумфқа өзгермелі жасыл жарықтар шағылыстырылып, тарихи бөлмеде «inconnu.net» веб-сайты көрсетіледі. Бірінші дүниежүзілік соғыстың ескерткіш қабірінен туған сұрақтарды дамыта отырып, Фабрис Хайбер Париж ескерткішін сыртқы құрылғысымен де, интернет порталы арқылы да белгісіздікке ашық есікке айналдырады, сондай-ақ суретшілер, жазушылар, ғалымдар және т.б. тарапынан түскен жауаптар мен сұрақтарды жинақтайтын онлайн платформа ұсынады.

Артер, суреттер бақшасы

2001 жылы СПИД-тің пайда болуының 20 жылдығын белгілеу үшін Sidaction қауымдастығы ескерткіш құруға арналған жобаларға конкурс жариялады. Фабрис Хайбердің жобасы, еске алудың эстетикалық қағидаларынан алшақтап, вируспен байланысты әлеуметтік, эмоционалдық және медициналық жақтарын көрсетеді. 1001 м² аумақты қамтитын бұл ансамбль суретшінің жасаған және Мексиканың Монтеррей қаласында өндірілген керамикалық бұйымдардан тұрады. 2002-2006 жылдар аралығында жасалған және Parc de la Villette паркіне орнатылған бұл туынды, тамыр тәрізді құрылымымен, үлкен сюжеттік кестеге ұқсайды.

"Кри" және "Кри"

Бұл айқай – құлдықты жоюдың нышаны, сонымен қатар қазіргі заманғы құлдыққа қарсы ескерту. Ол – қорқыныш, көз жасы, бірақ қуаныш та бар. Бұл айқай – мәтіндермен жойылған құлдықтың метафорасы. Айқай – кеңістіктегі сурет; Сенат алдындағы бақ үшін жазу қажет еді! Құлдықты жою – ашық тізбекті сақина, ал жабық сақина – бәрінің қайта басталу мүмкіндігін білдіреді, негізі – тамырға оралу, бірақ бұл сонымен қатар кедергі келтіретін Жер де бар.

2006 жылы президент Ширак жариялағандай, құлдықты жоюға арналған қоғамдық жұмыс комиссиясы Фабрис Хайберге тапсырылды. 2007 жылы ашылған 3,7 метрлік полихромды қола мүсін француз институттарын көрсететін алтын клиндермен тік ұсталған үш тізбекті бейнелейді, сондай-ақ жағдайдың нәзіктігін көрсетеді. Мүсіннің қараңғы бетінде "Басқа жерде", "Қырылған", "Жойылған", "Шығарылған", "Өлім", "Адамдықтан безген", "Құл" деген сөздер жазылған. Екінші жағында тірі организмге жалғанған қан айналым жүйесі бейнеленген.

CHyber(t) Митингтер

Музейлер мен арнайы орталықтардан тыс жерде өнерді көрсетуге құштар Фабрис Хайберт 2001 жылы Токиода өзінің алғашқы Hyber(t) раллиін жасады, сол жылы ол Watari Hum-да да көрме өткізді. Кейіннен Вассивьерде, Парижде, Реюньон аралында, Тулонда және басқа да жерлерде дамытылған бұл жоба, көрермендерді күнделікті өмірде жасырылған POF-тарды табуға арналған үлкен қазына іздеуге қатысуға шақырады. Өз өнер көрсететін аймағына бейімделген C’Hyber(t) раллилерінің мақсаты – ландшафттарды немесе адам жасаған құрылыстарды ашу. Өнер туындысын оның дәстүрлі орнынан тыс іздеу, орын мен ондағы адамдар арасында байланыс құралы болып табылады.

Басқалар

Буррио, Николас. 2002 жыл. Қарым-қатынас эстетикасы, өнер туралы құжаттар. Дижон: "Реалдық баспасы".