Кіріспе

Владимир Набоковтың 1935 жылғы романы «Бас кесуге шақыру» (Приглашение на казнь) – орыс-американдық жазушы Владимир Набоковтың романы. Ол алғаш рет 1935-1936 жылдары орыс тілінде «Sovremennye zapiski» журналында, орыс эмигранттарының басылымында, бөлім-бөлім жарияланды. 1938 жылы бұл туынды Парижде жарық көрді, ал 1959 жылы ағылшыл тіліне аударылды. Романды Владимир Набоковтың ұлы Дмитрий Набоков, автордың жетекшілігімен аударған. Роман көбінесе «кафкалық» деп сипатталады, бірақ Набоков кітап жазған кезде неміс тілін білмейтінін және Франц Кафканың туындыларымен «мүлдем таныс еместігін» айтқан. Набоков «Дарын» романымен жұмысын тоқтатқаннан кейін «Бас кесуге шақыруды» жазды, алғашқы нұсқаның жасалуын «бір екі апталық керемет қызығушылық пен үздірілмейтін шабыт» деп сипаттады. Кейбір ғалымдар «Бас кесуге шақыру» романының негізгі сюжеті «Дарын» романының кейіпкері Чернышевскийге қатысты екенін айтады. Тағы бір пікір бойынша, роман Платондық Сократты баяндаушы тұлға ретінде пайдаланатын, жасырын мағынасы бар туынды. Набоков сұхбатында барлық романдарының ішінде «Лолитаға» ең зор құрметпен қарағанын, бірақ «Бас кесуге шақыруға» ең үлкен «құрмет» көрсеткенін мәлімдеді.

Сюжетке кіріспе

Роман түрмеде өтеді және ойдан шығарылған елдің азаматы Цинциннатус С-тің соңғы жиырма күнін баяндайды, ол "гностикалық бұзықтық" үшін түрмеге қамалып, өлім жазасына кесіледі. Айналасындағы әлемге сіңе алмайтын және оның бір бөлігі бола алмайтын Цинциннатус "өзгелердің сәулелерінен өткізбейтін" "белгілі бір ерекшелікке" ие екендігі айтылады, сондықтан ол сақтанбаған кезде бір-біріне ашық жандардың әлеміндегі жалғыз қараңғы кедергідей ерекше әсер қалдырады. Ол өзінің жағдайын жасырып, "мөлдір болып көрінуге" тырысса да, адамдар оның өмір сүруіне қолайсыздық сезінеді және онымен бірдеңе дұрыс емес деп санайды. Осылайша Цинциннатус өзінің қоғамының бір бөлігі бола алмайды. Қамауда отырған Цинциннатусқа оның өлімі қашан орындалатыны айтылмайды. Бұл оны мазалайды, өйткені ол "бүкіл әлемнің үнсіздігіне қарсы" жазу арқылы өзін-өзі таныстырғысы келеді, бірақ бұл міндетті орындауға қанша уақыты бар екенін білмей, мұны істей алмайтынын сезінеді. Мұнда Набоков француз мақалын ойдан шығарылған Пьер Делаландқа жатқызады: "Comme un fou se croit Dieu, nous nous croyons mortels (Ақымақ өзін Құдай деп санайды, біз өзімізді өлшеулі деп санаймыз)". Бұл цитата Цинциннатустың әлемін және оның тиімсіз тұрғындарын тікелей болжай алады, оларды үшінші тұлғада баяндаушы үнемі "мөлдір" деп сипаттайды. Бұл баяндаушының Цинциннатусты сипаттауына қарама-қайшы келеді, ол "көрінбейтін" және "басқалардың сәулелерінен өткізбейтін" болып есептеледі.