Кіріспе

1637 жылғы Павлюк көтерілісі – Польша-Литва одағының дворяндары мен магнаттарының зұлымдықтарына қарсы Павло Павлюк басқарған Украинаның сол жағалауы мен Запорожьедегі казақтар көтерілісі. Көтеріліске бірнеше казақтың казақ тізімінен қуылғандығы себеп болды. Павлюк тұтқынға түскен тізімдегі казактардың командирлерін өлімге кесуге бұйрық берді және «иелерге қарсы күрес» деп жариялаған манифест жариялады. 1637 жылы Кумейки шайқасында Миколай Потоцкий әскерімен жеңілген ол Варшаваға жеткізіліп, сотталып, өлім жазасына кесілді. Көтеріліс қанатымызға дейін басылды, бірақ келесі жылы Острянин көтерілісі түрінде қайта жаңғырды, ол да одақпен жеңілді.

Тарих

Көтерілістің неден басталғаны белгісіз. Ең болжамды себебі – "қаралар" деп аталатын Оң жағалау Украинасының кедей шаруалары мен Рутенияда мол байлыққа және жерге ие болған Ереми Висьниовецкий сияқты қуатты магнаттар арасындағы әлеуметтік шиеленіс болуы мүмкін. Сол шақта жергілікті магнаттар аймақтың қара халықтарына паньшчизна жүйесін таңуға тырысты, бұл шиеленісті бес рекордық деңгейге көтерді. Наразылықтың тағы бір себебі – аймақтың көптеген кедей халқы үшін жеткіліксіз саналған патшалық жалақы тізіміндегі тіркелген казактардың саны еді. "Қаралар" немесе кедей шаруалар мен тіркелмеген казактардың бірі – Павел Михнович Бут, Павлюк деп те аталды, көптеген қарулы запорождық казактарды өзіне жинап, Корсунь қаласына, тіркелген казактардың штаб-пәтеріне және шекарадағы Польшаның ең ірі корольдік бекінісіне жетті. Павлюк бұрын 1635 жылғы Сулима көтерілісіне қатысқан, бірақ одаққа қарсы қайтадан қару көтермеуге уәде берген соң кешірілді. Жаңа казак көтерілісін басу міндеті гетман Станислав Конецпольскийге жүктелді, бірақ денсаулығы нашарлағандықтан король булауды гетман Микола Потоцкийге ұсынды. Бұл шайқас тіркелген казактар үшін апатты болды, олардың көбі дерлік қаза тапты, бірақ польшалықтар жеңіске жетті, ал казактар дүркіреп шашырап, Павлюк тұтқынға алынды. Польшаның бас қолбасшысы жеңілген казактарға, әйелдері мен басшыларының барлығы да аман қалады деп уәде берді. Осы уәдеге байланысты казактар қаруларын және қалған басшыларын тапсырды.