Француз драматуры Франсуа-Жозеф Лагранж Шансель

Кіріспе

Француз драматургі (1677–1758)

Франсуа Жозеф Лагранж Шансель (1 қаңтар 1677 – 26 желтоқсан 1758) – француз драматургі және сатирик.

Өмірбаян

Ол өте ерте пісіп-жетілген бала еді, ал білім алған Бордода ол тоғыз жасында пьеса жазды. Бес жылдан кейін анасы оны Парижге алып келді, онда ол меценат тапты – Принцесса де Конти, оған ол «Югурта» немесе кейін «Адхербал» (1694) трагедиясын арнады. Расин оған кеңес берді және ұзақ жылдар бойы толық зейнеткерлікте болғанына қарамастан, алғашқы қойылымға қатысты. Одан кейін «Орест және Пилад» (1697), «Мелеагр» (1699), «Амазис» (1701) және «Ино және Меликерте» (1715) пьесалары жарық көрді. Лагранж өзінің ерте жасқа келгендігінен туған үлкен үміттерді толыққанды іске асыра алмады, бірақ трагедиялық сахнадағы жалғыз бәсекелесі – Кампистрон болды. Дегенмен ол Орлеан герцогинясының үй шаруашылығын басқарушысы болып, сарайдың жоғары құрметіне ие болды. Бұл өркендеу 1720 жылы оның «Филиппик» атты шығармасын жариялауымен аяқталды, онда ол Орлеан герцогі Филиппті ең жеккөрінішті қылмыстарда айыптады, мысалы, үлкен қызы Мари Луиза Элизабет д’Орлеанмен инцест жасады. Берри герцогинясы, әкесінен бірнеше жүктілігін жасырып, 23 жасында қайтыс болды, оның денсаулығы құпия жүктіліктерінен ерте бүлінді. Лагранж бұл жаланың салдарынан құтылуға мүмкін еді, егер бұрынғы меценаты, герцог де Ла Форстың қатты жауы болмағанда. Ол Авиньонда пана тапты, бірақ Рим папасының билігінен тыс жерге сүйретіліп, Сент-Маргарита аралына тұтқын ретінде жіберілді. Алайда ол Сардинияға, содан Испания мен Голландияға қашып кетіп, онда төртінші және бесінші «Филиппиктерін» жазды. Регент қайтыс болғаннан кейін ол Францияға оралды. Ол аяқталмаған «Перигор тарихының» бір авторы болды және тарихқа, немесе дәлірек айтқанда, романтикаға Эли Фреронға темір маскадағы адамның кім екендігі туралы хат арқылы үлес қосты. Лагранждың отбасылық өмірі ұлына қарсы соталған ұзақ сот ісімен қиындыққа толы болды. Ол 1758 жылдың желтоқсан айының соңында Перигу қаласында қайтыс болды. Өлімінен бірнеше ай бұрын өзінің шығармаларын (5 том, 1758) жинаған еді. Оның ең танымал шығармасы – «Филиппик» 1858 жылы М. де Лескур, ал алтыншы «Филиппик» 1886 жылы М. Дианкурмен жарық көрді.

He was an extremely precocious boy, and at Bordeaux, where he was educated, he produced a play when he was nine years old. Five years later his mother took him to Paris, where he found a patron. in the princesse de Conti, to whom he dedicated his tragedy of Jugurtha or, as it was called later, Adherbal (1694). Racine had given him advice and was present at the first performance, although he had long lived in complete retirement. Other plays followed: Oreste et Pylade (1697), Méleagre (1699), Amasis (1701), and Ino et Mélicerte (1715). Lagrange hardly realized the high hopes raised by his precocity, although his only serious rival on the tragic stage was Campistron, but he obtained high favour at court, becoming maître d'hôtel to the duchess of Orléans. This prosperity ended with the publication in 1720 of his Philippiques, odes accusing the regent, Philip, duke of Orléans, of the most odious crimes, such as committing incest with his eldest daughter, Marie Louise Élisabeth d'Orléans, Duchess of Berry, a debauched young widow rumored to have hidden several pregnancies by her father and who died at age 23, her health prematurely destroyed by her secret maternities. Lagrange might have escaped the consequences of this libel but for the bitter enmity of a former patron, the duc de La Force. He found sanctuary at Avignon, but was enticed beyond the boundary of the papal jurisdiction, when he was arrested and sent as a prisoner to the Île Sainte Marguerite. He contrived, however, to escape to Sardinia and thence to Spain and Holland, where he produced his fourth and fifth Philippiques. On the death of the Regent he was able to return to France. He was part author of a Histoire de Périgord left unfinished, and made a further contribution to history, or perhaps, more exactly, to romance, in a letter to Élie Fréron on the identity of the Man with the Iron Mask. Lagrange's family life was embittered by a long lawsuit against his son. He died at Périgueux at the end of December 1758. He had collected his own works (5 vols, 1758) some months before his death. His most famous work, the Philippiques, was edited by M. de Lescure in 1858, and a sixth philippic by M. Diancourt in 1886.

Әдеби мұрасы

Лагранж Шансель Парижге келген кезде, кейбіреулер оны Расиннің мұрагері деп ойлады. Бірақ оның пьесаларының ешқайсысы – тіпті табысқа ие болғандары да – сол үміттерді ақтамады. Олардың ең жақсысы – «Амазис» пьесасы, Вольтердің осы тақырыптағы «Меропасымен» (1743) салыстырылғанда кемдікке шалдығады. «Егер авторда театрлық сезім мен драмалық жағдайларды түсіну болса да, кейіпкерлер суық әрі жалған, ал өлеңі ауыр да қарапайым» (Гюстав Ваперо). «Филиппиктер» талантты және жандануға толы, бірақ оларда ашу мен шамадан тыс асыра сілтеу поэзиядан гөрі басым.