Кіріспе
Екі механизмді өзара тәуелді ететін ерекшелік. Блоктау – екі механизмнің немесе функцияның күйін өзара тәуелді ететін мүмкіндік. Ол кез келген электрлік, немесе механикалық құрылғылар немесе жүйелерден тұруы мүмкін. Көптеген жағдайларда, блоктау машинаға немесе оны басқаратын операторға зиян келтірмеу үшін қолданылады. Мысалы, лифттер қозғалып тұрған лифтінің есіктерін ашуға, ал тұрған лифтінің (есіктері ашық) қозғалуына жол бермейтін блоктау құрылғысымен жабдықталған. Блоктау құрылғылары инфрақызыл сәулелерден жасалған перделер, фотодетекторлар, қарапайым қосқыштар және құлыптар сияқты күрделі элементтерді қамтуы мүмкін. Сондай-ақ, ол цифрлық немесе аналогтық электроникамен байланысқан, блоктау бағдарламасын қамтитын компьютер болуы мүмкін.
An interlock is a feature that makes the state of two mechanisms or functions mutually dependent. It may consist of any electrical, or mechanical devices or systems. In most applications, an interlock is used to help prevent any damage to the machine or to the operator handling the machine. For example, elevators are equipped with an interlock that prevents the moving elevator from opening its doors and prevents the stationary elevator (with open doors) from moving. Interlocks may include sophisticated elements such as curtains of infrared beams, photodetectors, simple switches, and locks. It can also be a computer containing an interlocking computer program with digital or analogue electronics.
Кілтті тұтқындау
Кілтті тұтқындау – өндірістік ортада қауіпсіздікті қамтамасыз ету әдісі, операторды кілттер, құлыптар және қосқыштардың белгілі бір жиынтығы арқылы алдын ала белгіленген реттілікті орындауға мәжбүрлейді. Бұл жүйе кілттерді алдын ала белгіленген тәртіппен босату және тұтқындау арқылы жұмыс істейтіндіктен, «тұтқынға түскен кілт» деп аталады. Бақылау немесе қуат ажыратылғаннан кейін, жеке немесе бірнеше есіктерге кіруге рұқсат беретін кілт босатылады. Төменде тұтқынға түскен кілттің блоктау схемасының мысалы келтірілген. Бұл кілтті тұтқындау және өзара байланыстыру жүйесінің бір бөлігі. Бұл жүйеде кілттерді алу үшін кілтті енгізіп, бұру қажет (суреттегі жүйенің төменгі жағындағы кілт сияқты). Кілтті бұрғаннан кейін оператор қалған кілттерді ала алады, олар басқа есіктерді ашу үшін қолданылады. Барлық кілттер қайтарылғаннан кейін оператор бастапқы кілтті қайта алып алады. Қалған кілттер өз орнына қойылмайынша кілт бұрылмайды. Мысал ретінде электр пешін қарастырайық. Электр пешінің ішіне рұқсатсыз кіруді болдырмау үшін, ажырату қосқышы мен пеш есігін өзара байланыстыру үшін кілтті тұтқындау жүйесі қолданылуы мүмкін. Қосқыш қосулы тұрғанда кілт ажырату қосқышына бекітілген құлыппен ұсталады. Пеш есігін ашу үшін алдымен қосқышты ашу керек, бұл кілтті босатады. Содан кейін кілт пеш есігін ашқыш ретінде қолданылады. Кілт қосқыштан алынғанда, құлыптан шыққан иінтірек қосқышты жабуға механикалық түрде кедергі келтіреді. Пеш есігі құлыпталғанға дейін және кілт босатылғанға дейін пешке қуатты қайта қосу мүмкін емес, содан кейін кілт ажырату қосқышының құлыптағышына қайтарылады. Осындай екі бөліктен тұратын құлыптау жүйесін машинаны реттеу немесе техникалық қызмет көрсету үшін іске кіріспес бұрын, машинаға қуат беруді тоқтату қажет болған кезде қолдануға болады.
Механикалық
Қалқалаулар қатаң механикалық болуы мүмкін. Механикалық бұғатталудың мысалы – автомобиль рулі. Көптеген қазіргі көліктерде кілт контактіге қосылмаса, рульді бұруды шектейтін ұрлыққа қарсы құрылғы бар. Бұл адамның көлікті итеруіне кедергі келтіреді, себебі механикалық бұғаттама көліктің алдыңғы дөңгелектерінің бағытталған қозғалысын шектейді. Қолмен жүктелетін немесе жұмыс дайындамасы қолмен алынатын пресс немесе кескіш сияқты құрылғыны пайдалану кезінде, құрылғыны іске қосу үшін екі түйме қолдану – әрқайсысы бір қолға арналған, оператордың қауіпті жағдайға түсу мүмкіндігін едәуір азайтады. Ешбір жүйе қателікке төзбейді, сондықтан мұндай жүйелер көбінесе оператор киетін кабельдік қолғаптармен толықтырылады; олар машинаның қозғалысымен қауіпті аймақтан тартылып алынады. Оператор қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі маңызды мәселе – операторлардың қауіпсіздік шараларын елемеуі немесе жұмыс қысымы мен басқа да факторларға байланысты мәжбүрлі бұғатталуды тікелей өшіруі. Сондықтан мұндай қауіпсіздік шаралары оператордың қатысуын қажет етеді және мүмкін болса, оны жеңілдетуі керек.
Электрлік
Көптеген адамдар генераторларды үйге немесе бизнеске электр қуатын қосымша беру үшін пайдаланады, егер негізгі (қалалық) электр қуаты үзілсе. Генератордан (және керісінше, негізгі желіге) қуатты қауіпсіз түрде ауыстыру үшін көбінесе қауіпсіздік блоктауышы қолданылады. Бұл блоктау бір немесе бірнеше қосқыштардан тұрады, олар негізгі қуат пен генератор қуатының бір уақытта тұрғын үйге қуат беруіне жол бермейді. Бұл қауіпсіздік шарасы болмаса, екі қуат көзі бірдей жұмыс істегенде жүктеме туындауы мүмкін, немесе генератордың қуатын негізгі желіге кері жіберу қауіпті кернеудің ғимараттан тыс жерде негізгі желіні жөндеуші электршіге жеткізілуіне себеп болуы мүмкін. Блоктау құрылғысы генератордың резервтік қуатты қамтамасыз етуі үшін жасалған, ол (а) негізгі және генератор қуатының бір уақытта қосылуын болдырмайды және (б) жүктеме туындаған жағдайда автоматтық қосқыштардың кедергісіз жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Электр жүйелеріндегі көптеген блоктау құрылғылары автоматтық қосқыштардың қозғалысын басқару үшін механикалық құрылғыны қолданады. Кейбір құрылғылар рұқсатсыз түрде негізгі электр жүйесін қосуға жол бермеу үшін құлыптарды пайдалануға мүмкіндік береді.
Жеңімпаз
Қалқалар электр жабдықтарының қуатты бөліктерімен тікелей жанасуды болдырмау арқылы жарақаттардың алдын алады. Тек білікті персонал ғана, құралды (мысалы, бұранданы) пайдалана отырып, қалқаны айналып өтуге рұқсат етіледі. Мұндай қалқалар бұзылатын қалқалар деп аталады және Underwriters Laboratory (UL) UL508a стандартымен және Ұлттық электр кодексінің (NEC) 409.2-бабымен белгіленеді. Бұзылатын қалқалар 600 вольтқа дейінгі электр жабдықтарында қолдануға рұқсат етіледі.
Қауіпсіздік
Жоғары қауіпсіздікпен қамтамасыз етілген ғимараттарда кіруді бақылау жүйелері кейде бір есікті ашу үшін алдымен екінші есікті жабуды талап етеді. Мұндай құрылымдар "тұзақ" деп аталады. Бұғаттағыштар кірудің жоғары деңгейлі қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қолданылуы мүмкін. Қауіпсіздік үшін екі түрлі бұғатталу жүйесі бар. Қауіпсіздікті бұғаттаудың бірінші түрі – механикалық. Мысалы, егер адам ғимаратқа кірсе, кіру үшін екі есік жиынтығы болуы мүмкін. Адам бірінші есіктен кірген кезде, ол екінші есіктен өтуге дейін жабылады. Бұл типтегі бұғатталу қауіпсіздігі "арқадан ілесіп өту" немесе "құйрықпен кіру" әрекеттерін болдырмайды. Қауіпсіздіктің екінші түрі – электрондық. Бұл анықтау және идентификациялау жүйелері түрінде болады. Мұндай жүйелерге ПИН-кодтар, бетті тану және/немесе саусақ іздерін тану жатады.
Микропроцессорлар
Микропроцессор архитектурасында, тоқтату – қауіптілік анықталған кезде, қауіптілік жойылғанға дейін құбырды тоқтататын (көпіршіктерді енгізеді) цифрлық электрондық схема. Мысалы, егер бағдарламалық бағдарлама жүйелік шинадан деректерді жүктесе және жүктеме бірнеше циклді алатын жүйеде келесі циклде сол деректерді пайдалану қажет болса (жүктемеден пайдалану қауіптілігі). Тоқтату, шекті күйдегі машинадағы қажетсіз күйлерді болдырмау үшін қолданылуы мүмкін.