1816 жылғы АҚШ тарифі: Жеке өндірісті қорғау және экономикалық даму

Кіріспе

АҚШ тарифтері

1816 жылғы тариф, сондай-ақ Даллас тарифтері деп те аталады, Конгресс қабылдаған алғашқы тариф ретінде ерекшеленеді, оның нақты мақсаты АҚШ-та өндірілген тауарларды шетелдік бәсекелестіктен қорғау болды. 1812 жылғы соғысқа дейін тарифтер негізінен ұлттық үкіметтің жұмыс істеуі үшін кіріс жинауға қызмет еткен. Тарифтің тағы бір ерекшелігі – оны Оңтүстік штаттары күшті қолдады. Бұл заң жобасы қазынашылық хатшысы Александр Даллас есептеген федералдық тапшылықты болдырмау мәселесін шешудің бір бөлігі ретінде ұсынылды. Халықаралық жағдайлар дауға маңызды фактілер қосты; 1816 жылы американдықтар арасында Ұлыбританиямен экономикалық және аумақтық мәселелер бойынша соғыс қайта басталуы мүмкін деген кең тараған алаңдаушылық болды. Ұлттық қорғаныс тұрғысынан өндірілген тауарларға, соның ішінде соғыс өнеркәсібінің өнімдеріне тариф салу қажет деп есептелді. Тариф 1816 жылдың 27 сәуірінде үш жылға ғана (1820 жылдың маусымына дейін) бекітілді, уақытша шара ретінде қабылданды. 1820 жылы, Ұлыбританиямен қарым-қатынастардың жақсаруынан кейін, Солтүстік штаттар тұрақты қорғаныс орнатуға тырысқанда, Оңтүстік заң шығарушыларының наразылығын тудырды. Оңтүстік соғысқа дейінгі кезеңнің қалған бөлігінде қорғаныш тарифтеріне қарсы тұрды.

Наполеон дәуіріндегі АҚШ-тың өндірістік жетістіктері

Наполеон соғыстары кезінде Ұлыбритания мен Францияның сауда шектеулері, 1807 жылғы АҚШ-тың эмбарго актісі және бейтарап саясаты, сондай-ақ 1812 жылғы соғыс: бұл дағдарыстардың бәрі американдықтарды бұрын Еуропадан импортталатын тауарларды өндіру үшін отандық өндірісті дамытуға мәжбүр етті. Қажеттілік тудырып, американдық ішкі өнеркәсіптер мақта және жүн маталары, темір өндірісі сияқты салаларда айтарлықтай өсіп, әртараптанды. Елдің аймақтық ерекшеліктері де қалыптаса бастады: Солтүстік-Шығыс сауда және теңіз тасымалынан өнеркәсіптік кәсіпорындарға көшті; Оңтүстік мақта өндіруге, ал Батыс ауылшаруашылық өнімдерін нарыққа жеткізу үшін көлік жолдары іздеуге бағытталды. Осы аймақтық дамуларға қарамастан, Америка 1812 жылғы соғыстан жас ұлт мемлекет ретінде шықты, өзіне сенімділік пен ортақ ұлттық сезімді жаңартты.

Соғыстан кейінгі Еуропаның қауіптері және АҚШ-тың экономикалық ұлтшылдықтың өсуі

1814 жылдың желтоқсанындағы Гент шарты Луизиана және испан Флоридасындағы АҚШ-Британия шекаралық және аумақтық дауларын шешпеді. Шекара халықаралық шиеленістердің ошағы болып қала берді. Сонымен қатар, британдық және американдық өндірушілер арасындағы қарым-қатынас шиеленісі де сақталды. Америка нарығын қайта басып алу мақсатымен британдық өндірушілер АҚШ нарығын арзан бағамен сапалы тауарлармен жүйелі түрде толтырып, американдық өндірушілердің, әсіресе Солтүстік-Шығыстағылардың бизнесін тез жоғалтуына себеп болды. Осы геостратегиялық және экономикалық шиеленістер американдық ішкі саясатта өзгерістерге алып келді. Басым Джефферсондық Республикалық партиясының қатаң құрылымдық идеологтары – федералды үкіметке билікті шоғырландыруға қарсы болғанымен – ұлттық өсім мен экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін кейбір институттар мен жобаларды мемлекеттік меншікке алудың қажеттілігін мойындады. 1815 жылдың 5 желтоқсанында он төртінші Конгреске жолдаған жетінші жылдық үндеуінде президент Джеймс Мэдисон 1) реттеуші құқықтары бар ұлттық банк құру, 2) жолдар мен каналдарды жақсартуға федералды қаржыландыру бағдарламасы және 3) Еуропадағы дамыған өнеркәсіптен жаңадан пайда болған американдық өндірісті қорғау үшін қорғау тарифін енгізу туралы заң қабылдауды ұсынды.

Федералды тапшылық және тарифтік пікірталас

1815 жылдың желтоқсанында Қазынашылық министрі Александр Даллас Конгресске 1816 жылдың соңына қарай үкіметтің айтарлықтай дефицитін болжаған федералдық бюджет туралы есеп ұсынды. Оның бюджеттік көрсеткіштері дау тудырмаса, қаражатты тарту жолдары туралы пікірлер қарама-қайшы болды, ал тікелей немесе акциздік салықтарға қатысты ұсыныстар көбінесе жағымсыз болды. Министр Даллас дефициттің алдын алу үшін өндіріс тауарларына шектеулі қорғау тарифін енгізуді ұсынды. Оның ұсынысы екі экономикалық сектордан – сауда және ауыл шаруашылығынан қарсылық тудырды. Жаңа Англия және Атлантика орталық аймандарының сауда орталықтары соғыстан кейін Еуропа мен әлемдік нарықтардың қайта ашылуымен пайдалы импорттық-экспорттық сауда-саттық күтіп отырды. Қорғау тарифі еркін сауда мен табысқа кедергі келтіретін жауап шараларын тудыруы мүмкін еді. АҚШ-тың көптеген аймақтарындағы аграршылар да ашық нарықты жақтады. Солтүстік және Оңтүстік тұрғындарының көпшілігі фермерлер болып қалды (барлық ел үшін 84%). Алайда, Солтүстік өнеркәсіптік дамуға бейімделді, оның жұмыс күшінің 20 пайызы өндірісте жұмыс істесе, Оңтүстікте бұл көрсеткіш 8 пайызды құрады. Мал шаруашылығы мен құлдыққа негізделген экономикаға берілген Оңтүстік плантаторлары өндірілген тауарлардың негізгі тұтынушылары болды – бұл тауарлар тарифтік режимде қымбаттай түсер еді. Оңтүстік бұл шараға қарсылығын талқылаулар барысында білдірді, бірақ көптегендері оның қорғау артықшылықтарын қарастыруға мәжбүр болды. Тариф Кентуккиде де қолдау тапты, онда жергілікті өсірілген қымызды тоқу арқылы жаңа тоқыма өнеркәсібін дамытуға үміттенгендер көп болды. Экономикалық мүдделерден басқа, "протекционистер де, еркін сауда жақтастары да елге қосымша кіріс қажет екендігіне келісті".

Тарифті оңтүстік қолдау себептері

1816 жылғы тариф – 1816 жылдан 1846 жылға дейінгі “отыз жылдық тариф соғысы” кезінде оңтүстік тарапынан маңызды қолдау алған алғашқы және соңғы қорғау тарифі болды. Заңнаманы қалыптастыруда бірнеше тарихи фактор маңызды рөл атқарды. Мемлекеттік қаржыландыруды жеткілікті деңгейде қамтамасыз ету қажеттігін мойындағаннан кейін және лайықты балама ұсыныстар болмағандықтан, Оңтүстік қорғанысты қарастыруға мәжбүр болды. Оңтүстіктің тарифке қолдауы, Оңтүстіктегі өнеркәсіпке қатысты айқын тенденцияға немесе Оңтүстік өкілдерінің округтеріндегі тоқыма фабрикаларының болуына тікелей байланысты емес еді. Оңтүстік заң шығарушылары британ саудагерлерінің АҚШ экономикасына және жаңадан пайда болатын американдық өнеркәсіптерге тигізіп жатқан әсерін жақсы білді. “Соғыс жақтастары” деп белгілі Оңтүстік саясаткерлерінің тобы Ұлыбританиямен қақтығысқа қарсы ең қатал қарсыластар және ұлттық үкіметтің жақтастары болды; осы мемлекет қайраткерлерінің арасында Кентуккиден Генри Клей, Вирджиниядан Генри Сент-Джордж Таккер және Мэрилендтен Александр С. Хансон болды, олардың барлығы тарифті соғыс шарасы ретінде қолдады. Американдықтар арасында Ұлыбританиямен экономикалық шиеленістердің қарулы қақтығысқа қайта басталуы мүмкін деген қорқыныш болды. Мұндай жағдайда, АҚШ-тың дамыған өндірістік базасы – соның ішінде соғыс өнеркәсібі – американдық экономика үшін өте маңызды болды. Доктриналық федерализмге қарсы тұрып, Оңтүстік Каролинадан Джон К. Калхун сауда, ауыл шаруашылығы және өндіріс салаларының өзара тәуелділігі арқылы ұлттық бірлікті шақырып, сауда арқылы ұлттық бірлікті нығайтуды ұсынды. 1812 жылы АҚШ-тың соғысқа нашар дайындығын еске түсіріп, ол американдық фабрикаларға қорғаныс беруді талап етті. Джон Куинси Адамс, Ұлыбританиядағы АҚШ елшісі ретінде Калхунмен келісіп, Еуропа астаналарынан АҚШ-қа деген жаулық сезімін байқады. Вирджиниядан Джон Рэндольф сияқты ескі республикашылдар бұл күрес барысында маргиналды тұлғалар болды, онда қатаң құрылымдық тәсілді ұстанатындар өте әлсіз еді. Бұл “Tertium quids” мемлекеттік егемендік және шектеулі үкімет принциптеріне берік тұрып, кез келген қорғанысты “кедейлер мен құл иелеріне” жасалған шабуыл ретінде қарастырды. Ашық протекционистік тарифті қолдауға күмәнданып қараған, орташа Оңтүстік көшбасшылары үшін төрт қосымша мәселе болды: Біріншіден, тариф нақты және қазіргі қауіптерді жоюға бағытталған уақытша шара ретінде түсінілді. Тарифтер үш жылдан кейін (1819 жылдың маусымында) төмендетіледі, сол кезде қақтығыс басылуы мүмкін еді. Екіншіден, талқылауларда ұсынылған тариф тек мақта және жүн өнімдеріне, сондай-ақ темірге ғана қатысты; Оңтүстік шет елдерден тұрақты түрде сатып алатын импорттық тауарлардың көп бөлігіне әсер етілмеді. Үшіншіден, талқылаулар кезінде аграрлық Оңтүстікте экономикалық өркендеу басым болды, бұл тарифпен байланысты қаржылық ауыртпалықтар туралы алаңдаушылықты азайтты. Бұл жеңіл тарифті қолдағандар тарифтің қаржылық ауыртпалығының көп бөлігін және бөлшек сауда бағаларының өсуін Оңтүстік елдері көтеретінін жақсы білді. Экономикалық пайданың көп бөлігі Солтүстік және Батысқа тиесілі болады – ұлттық мүдделерді ескере отырып. Соңында, 1812 жылғы соғыстан шыққан республикашылар, оппозициялық федералистік партияның беделі түскендіктен, саяси жағдайды жеткілікті түрде бақылауда ұстап, орталықтандыру саясатын тәжірибеге енгізуге мүмкіндік алды.

The tariff of 1816 was the first – and last – protective tariff that received significant Southern support during the "thirty year tariff war" from 1816 to 1846. A number of historical factors were important in shaping Southern perceptions of the legislation. Acknowledging the need to provide sufficient government funding, and with no adequate alternative propositions, the South felt compelled to consider protection. Southern support of the tariff was not demonstrably linked to any significant trend towards industry in the South, or to the existence of textile mills in the Congressional districts of Southern representatives. Southern legislators were keenly aware of the effect that British merchants were having on the US economy and emerging American industries by flooding manufactured goods onto the US market. A group of Southern politicians known as the War Hawks had been some of the most strident foes of confrontation with Britain and fierce champions of the national government; among these statesmen were Speaker of the House Henry Clay of Kentucky, Henry St. George Tucker, Sr. of Virginia and Alexander C. Hanson of Maryland, all supporting the tariff as a war measure. There were fears among Americans that economic tensions with Britain would lead to a resumption of armed conflict. In that event, a healthy US manufacturing base – including war industries – were vital to the American economy. Rejecting doctrinaire anti Federalism, Representative John C. Calhoun of South Carolina called for national unity through interdependence of trade, agriculture and manufacturing. Recalling how poorly prepared the United States had been for war in 1812, he demanded that American factories be provided protection. John Quincy Adams, as US minister to Great Britain, concurred with Calhoun, discerning a deep hostility from the capitols of Europe towards the fledgling United States. Old Republicans such as Representative John Randolph of Virginia were marginal figures in this struggle, where strict constructionists were at their nadir. These Tertium quids remained adamant in holding the principles of state sovereignty and limited government, rejecting any protection whatsoever as an assault upon "poor men and on slaveholders". Among more moderate Southern leaders who remained skeptical about supporting openly protectionist tariff, there were four additional considerations:

First, the tariff was understood to be a temporary expedient to deal with clear and present dangers. The duties would be lowered in three years (June 1819) by which time the strife would likely have subsided. Second, the tariff as proposed in debates would be applied only to cotton and woolen products, and iron; the bulk of imported goods that the South regularly bought from foreign countries were not affected. Third, economic prosperity prevailed in the agrarian South at the time of the debates, easing concerns about the financial burdens imposed by the tariff. Those who backed this mild tariff were fully aware that most of the financial burden of the tariff, with a concomitant increase in the retail costs would be absorbed by the South. Most of the economic benefits would accrue to the North and the West – in the national interest. Finally, Republicans, emerging from the War of 1812, with the opposition Federalist Party in disgrace, felt sufficiently in control of the political landscape to permit an experiment in centralizing policies.

Тарифтің қабылдануы

Қорғау шарасы ретінде тарифтік заңнама өте шартты болды. Ол үш жылға (1819 жылғы маусымға дейін) мақта мен жүнге жиырма бес проценттік баж салыды, одан кейін ол жиырма процентке дейін төмендеді. Темірге, былғарыға, бас киімдерге, жазу қағазына және жиһаз бұйымдарына отыз проценттік баж, сондай-ақ бір фунт қантқа үш цент салық қойылды. (1818 жылы қорғаныс шарасы ретінде темірге салынатын баж одан әрі артты.) Британдық Үндістаннан келген төмен сұрыпты басылған маталар, қаншалықты арзан болса да, бір шаршы метрге жиырма бес центтік белгілі бір мөлшермен сатылды. Бұл заңның жалғыз тікелей қорғаушылық ерекшелігі болды және бұл шетелдік тоқыма өнімдерін АҚШ нарығынан толығымен шығарып тастауға мүмкіндік берді. Заң жобасы – қабылдану үшін қарапайым көпшілік дауыс беруді талап етеді – Палатада 88 дауыспен 54 қарсы (62% - 38%) қабылданды. Екі партия да бөлінді, республикашылар бүкіл ел бойынша 63 дауыспен 31 қарсы, ал федералистер 25 дауыспен 23 қарсы дауыс берді.

Детанцияның қорғауға қолдау көрсетудегі әсері

Британдық-американдық аумақтық және экономикалық даулардың біртіндеп азайуы Далас тарифі қабылданғаннан кейін көп ұзамай басталды. 1817 жылғы Раш-Багот шарты Ұлы көлдер аймағын демилитаризациялады, ал келесі жылы 1818 жылғы шарты қырық тоғызыншы параллельді Орман көлінен батысқа қарай Таулы Жыныстарға дейін жүргізді. Осымен Ұлыбритания АҚШ-тың кең Луизиана аумағына қойған талаптарының заңдылығын жасырын мойындады. Тағы бір ықтимал қауіпті халықаралық жағдай – генерал Эндрю Джексонның испан Флоридасына әскери жорығы және екі британдық азаматты дереу атқылап өлімге кесілуі – британдықтардың дипломатиялық немесе әскери жауап беруіне себеп болмады. 1819 жылғы Адамс-Онис шарты Флориданың барлық бөлігін АҚШ-қа беріп, Испанияның Луизиананы АҚШ-тан қайтарып алу үшін британдық көмекке жүгіну әрекеттерін тоқтатты. 1820 жылға қарай АҚШ-Британия дипломатиялық қарым-қатынасы едәуір жақсарды. Осы кезеңде британдық меркантилистік саясат және сауда монополиялары да әлсіреді. Ұлыбритания өзінің гүлденуінің Америка Құрама Штаттарының өнеркәсіптік өсімімен және аумақтық кеңеюімен тығыз байланысты екенін түсінді. 1820 жылға қарай британдық-американдық сауда соғыстары дерлік жойылды, сонымен бірге қорғаушы тарифтердің соғыс өнеркәсібін қолдау үшін қажеттігі туралы аргументтер де жоғалып кетті. Далас тарифі қабылданғаннан кейінгі үш жылдың ішінде қорғаныс шақыруларын тудырған мәселелер – сауда соғыстары, геостратегиялық даулар және федералды дефицит – көбінесе шешілді.

1819 жылғы үрей және оңтүстік протекционизмнің аяқталуы

1816 жылғы тариф 1817 жылдан 1819 жылға дейін федералдық табыстың артуын қамтамасыз етті; тіпті 1819 жылға жоспарланған баж ставкаларының төмендеуіне қарамастан, тарифтің жеткілікті кіріс әкелуі күтілді. 1819 жылғы экономикалық дағдарыс 1820 жылға арналған күтілетін федералдық кірістердің алаңдатарлық, бірақ уақытша төмендеуіне себеп болды. Өндірушілер және басқа протекционистер, сондай-ақ аграрлық протекционизмге қарсылар, 1816 жылғы қолданыстағы тариф экономикалық жағдай жақсарғанда жеткілікті болады деп келісті. Министр Даллас экономикалық дағдарыс кезінде мақта, жүн және темірге баж салығын арттырудың кірістерді одан әрі төмендетуі мүмкін екенін ескертті. Протекционистер кіріс мәселесінен қашықтауға тырысты – егер кіріс жеткілікті болса, баж ставкаларының өсуін талап ету қиын болар еді. Өндірушілер экономикалық дағдарыс салдарынан туындаған экономикалық қиындықтарды қолдау үшін жаңа аргумент іздеді. Шындығында, дағдарыс өндіріске шикізат бағасының төмендеуіне ықпал етті; мақта тауарларының бөлшек саудасы төмендесе де, шикі мақтаның көтерме бағасы да төмендеді – мақта өндірушілер пайда табуға мүмкіндік алды. Алайда, Оңтүстіктегі негізгі өндірушілер өз тауарларының құны төмендегенін және оларды зиянға сатуға мәжбүр болды. 1820 жылға қарай жоғары баждарды қолдау мемлекеттік кіріс үшін аргумент емес, Батыс және Солтүстік мүдделерінің ұлттық экономикалық игіліктің қағидасы ретінде қорғауды орнатуға бағытталған күш-жігер болды. 1816 жылғы тарифтен айырмашылығы, 1820 жылғы тарифтік заңнамада жоғары баждар мен жаңа тауарлардың кең тізімі болды және баждар тұрақты болуға тиіс еді. Бұл тариф енді тек қана ыңғайлы шара емес, партияның Демократиялық-Республикалық қанатының қатаң құрылымдық талаптарынан ауытқып, Ұлттық Республикашылардың жаңа еркін құрылымдық қағидаларын көрсетті. Оңтүстік аграрийлері, ұлтқа сыртқы қауіп болмаған кезде, мұны қабылдай алмады. Тарихшы Норрис В. Прейер Оңтүстік пікірінің өзгеруін былайша қорытындылады:

1820 жылға қарай Оңтүстік протекционизмнің бұрынғы аргументтері мен шақыруларының енді жарамсыз екенін түсінді. 1816 жылы Оңтүстік өндіріс құруға ұмтылмады, керісінше, өркендеу, патриотизм және уәделердің үйлесімі оларға әсер етті. Бұл факторлардың ешқайсысы енді оларға әсер ете алмады. Алайда, Оңтүстік тұрғындарының ой-пікіріне әрдайым күшті әсер еткен бір мәселе – олардың экономикалық мүдделерін қорғау қажеттілігі әлі де сақталды. Енді, осы қалауды күдікке түсіретін немесе жасыратын басқа көзқарас болмағандықтан, Оңтүстік 1820 жылғы тарифтік заңға бірауыздан қарсы шықты. Оңтүстіктің қорғауды қолдаудағы қысқа ғана тәжірибесі аяқталды және содан бері бұл аймақ барлық қорғаушы тарифтерге тұрақты түрде қарсы шықты.