Кіріспе

Психотерапияның түрі – психологиялық терапиялық тәсіл.

Әрекет терапиясы – 1960 жылдардың басында пайда болған психотерапияның бір түрі. Оған түрлі оқу және психологиялық теориялар ықпал етеді. Негізгі философия – тәжірибелік білім беру. Әрекет терапиясы бойынша жасалған зерттеулер өзіндік сана мен өзіне сенімділікті жақсарту, көмек іздеуге бейімділік, өзара көмек көрсетуді ұлғайту, қоғамдық пайдалы мінез-құлық, сенімділік және басқа да оң нәтижелер туралы мәлімдейді. Бұл оң нәтижелерді қамтамасыз ететін негізгі процестер туралы пікір қақтығыстары бар.

Анықтама

Көптеген түрлі терминдер далалық ортадағы емдеудің әртүрлі әдістерін анықтау үшін қолданылған. Авантюралық терапия және далалық терапия – сыртқы тәжірибелік терапияның нұсқалары. Сыртқы тәжірибелік терапия "құрылымдық іс-шараларды тікелей тәжірибе арқылы қолдану жолымен жеке адамның физикалық, әлеуметтік және психологиялық денсаулығын қалпына келтіру, өсуін, дамуын және жақсартуын" емдеу құралы ретінде пайдаланады. Соңғысы стационарлық емдеу бағдарламасының бір бөлігі болуы мүмкін. Жақында, авантюралық терапия дәстүрлі терапиямен қолдау көрсетілетін авантюралық іс-шараларды қамтуға дамиды. Көбінесе авантюралық терапия топтарда немесе отбасыларда жүргізіледі, бірақ ол жеке тұлғалар үшін де жиі қолданылады. Тиімділіктің әртүрлі салаларға таралуын ынталандыру үшін бес фактор қолданылуы мүмкін: күшті жетістік тәжірибесі, ұқсас қосалқы дағдыларды анықтау, қосалқы дағдыларды бірлесіп дамыту, тиімділік туралы сенімдерді когнитивтік тұрғыдан қайта құру және қосалқы дағдыларды тарату. Дебрифинг немесе талдау қажетті нәтижелерге байланысты терапиялық техникаларды іске асыру үшін жағдай жасайды. Әдетте, бұл жетекшілердің қатысушыларға тәжірибені түсінуіне және оны терапиялық мақсаттармен байланыстыруына көмектесу үшін талқылауды жүргізуін қамтиды.

Тарих

Авантюралық емдеу әдісі көптеген мәдениеттерге, соның ішінде ежелгі американдық, еврей және христиан дәстүрлеріне дейін жетеді. 1900 жылдардың басында пайда болған шатыр терапиясы кейбір пациенттерді психиатриялық ауруханалардан шығарып, олардың аулаларында шатырлар орнатты. Көптеген пациенттерде жақсару белгілері байқалғандықтан, бірқатар зерттеулер жүргізілді, бірақ дәлелдердің жетіспеуіне байланысты тиімділігін көрсетуге қол жеткізбеді. Осы ерте нұсқасының зерттелуі мен тәжірибесі шамамен жиырма жылға созылды, содан кейін тоқтаған сияқты. 1946 жылы Кэмпбелл Лаугмиллер құрған, Даллас, Техас қаласында орналасқан. Оның емдеудегі авантюралық философиясы "қауіпті сезіну және қатысушылардың қауіпке тап болғаннан кейін ынтымақтастық танытпауының тікелей табиғи салдары өзіне сенімділікті арттырады, ал табиғи салдарлар ынтымақтастықтың нақты қажеттілігін үйретеді" деген теорияны қамтыды. Оның идеялары кейбір авантюралық емдеу бағдарламаларына әсер етті. Осы кезеңде Курт Ханның 1940 жылдары құрған "Outward Bound" жобасы да пайда болды. Осылайша, "Outward Bound" авантюралық емдеудің бір түрімен айналысты – қиын авантюралық жаттығулар арқылы жігерсіздіктің алдын алу. 1960 жылдары "Outward Bound" Колорадо Outward Bound мектебі арқылы АҚШ-қа келді. Басқа мектептер де "Outward Bound" жобасын сотталған жастар мен ересектермен жұмыс істеудің қосымша тәжірибесі ретінде пайдалана бастады (1964 жылғы алғашқы бағдарламалардың бірі жақында босатылған тұтқындарға 23 күндік курс аяқтаған жағдайда Coors Brewery-де жұмыс ұсынды). 1970 жылдардың соңында Колорадо Outward Bound жобасы "Психикалық денсаулық" жобасын әзірледі. Ересектерге нашақорлық, психикалық аурулар, зорлық-зомбылықтан аман қалғандар және басқа да проблемаларды шешу бойынша курстар ұсынылды. 1980 жылы Стивен Бэкон "Outward Bound-та метафораны саналы түрде қолдану" атты авантюралық емдеу туралы мақала жазды, ол Милтон Эриксон мен Карл Юнгтың жұмысын Outward Bound процесімен байланыстырды. Project Adventure Outward Bound философиясын мектеп ортасына бейімдеп, Колорадо Outward Bound мектебінде әзірленген арқанмен жүру жаттығуларын мектептерде пайдалануға енгізді. Project Adventure 1972 жылы Массачусетс штатындағы Гамильтон-Венхэм аймақтық орта мектебінде пайда болды, оның директоры Роберт Пьехтің ұлы Джерри Пьех болды, ол Миннесота Outward Bound мектебінің негізін қалаушы еді. Мектеп психологы Пол Рэдклифф, қызметкер Мэри Смити және Аддисон Гилберт ауруханасының әлеуметтік қызметкері аптасына екі сағаттық амбулаториялық топтық сабақтарды ұйымдастырды. Бұл модель мектептік психологиялық қызметтерге енгізіліп, "Оқу іс-әрекеттері тобы" деп аталды. Ол Adventure Based Counseling (ABC) деп аталды, бұл Project Adventure термині, ол авантюралық іс-әрекеттердің емдеу мақсатында қолданылуын көрсетеді.

Тиімділігі

Оқиғалық терапияның тиімділігі көптеген зерттеулердің назарында болған. Зерттеулер көрсеткендей, оқиғалық терапия депрессия, мазасыздық және заттық тәуелділік сияқты психикалық денсаулық мәселелеріне қатысты тиімді емдеу түрі болуы мүмкін. Жастардың нәтижелерін бағалау сауалнамасының бір түрін қолданған, тәуекел топтарындағы жастарға арналған 26 психологиялық араласу бағдарламасын мета-талдау, бақылаушылар пікірінше, табиғатқа негізделген бағдарламалар үшін өте жоғары оң нәтижелерді (g = 1.38) көрсетті. Бұл көрсеткіш табиғатқа негізделмеген бағдарламаларға қарағанда (g = 0.74) жоғары болды. Қатысушылардың өздері берген мәліметтер табиғатқа негізделген бағдарламалар үшін үлкен әсерді (g = 0.72) көрсетсе, табиғатқа негізделмеген бағдарламалар үшін бұл көрсеткіш одан да жоғары болды (g = 0.89). Ашық аудандағы құқық бұзушылықпен күресу бағдарламалары дәстүрлі жабық терапиялық бағдарламалармен салыстырғанда, рецидив көрсеткішін төмендетуге көмектеседі. Оқиғалық терапия жасөспірім қылмыскерлердің даму мәселелерін, сондай-ақ есірткіге және тәуелділікке ұшыраған жасөспірімдерге көмектесудегі оң нәтижелеріне байланысты тиімді деп есептеледі. Психикалық денсаулықты емдеуде есірткі және тәуелділік мәселелері бар қылмыскерлерге оқиғалық терапияның тиімділігі тәуелді қылмыскерлердің ерекшеліктерімен байланысты. Оларға "(1) көбірек құрылым қажет, [және] (2) бейресми, сезімтал және қимыл-қозғалысқа негізделген тәсілмен жақсы жұмыс істеуге болады". Оқиғалық терапия ем ретінде сотталған жастар мен басқа да жасөспірімдер үшін бірдей тиімді. 1994 жылғы мета-талдау көрсеткендей, оқиғалық терапия тобына қатысқан жасөспірімдердің 62%-ы жасөспірімдік кезеңдегі мәселелермен күресуде олардан қатыспаған жастарға қарағанда артықшылыққа ие болды. Оқиғалық терапияға қатысқан жасөспірімдердің өзіне сенім деңгейі 12%-ға артты. Жасөспірімдер психотерапиялық ем алғандарға қарағанда психикалық денсаулық мәселелерін шешуде шамамен 30%-ға жақсы нәтижелер көрсетеді, бұл оқиғалық терапияның тиімділігі психотерапиялық емнің тиімділігімен тең екенін көрсетеді. Оқиғалық терапия топтық ынтымақтастық пен жеке қарым-қатынастарды жақсартады. Бұл терапияның көптеген қиындықтары мен тиімділігін шектеуші факторлары бар екенін ескеру маңызды. Оларға: "зерттеулердің қолжетімділігі, әртүрлілік, жалпылау мүмкіндігі, эмпирикалық зерттеулерде ұсынылған деректердің түрі және зерттеулердің әдістемелік сапасы" жатады.