Кеңес Одағының Х-20 Круиздік Зымыраны: Даму тарихы және сипаттамасы

Кіріспе

Радуга Х-20 (НАТО-ның белгілеуі: AS 3 Кенгуру) – термоядролық соққылық бөлікпен жабдықталған, Суық соғыс кезінде Кеңес Одағында жасалған әуеден ұшырылатын крылатая зымыран. Х-20 әуеден ұшыруға арналған.

Өмірбаян

Х-20 зымыранын М. И. Гуревич Ту-95 стратегиялық бомбалаушысы үшін жобалаған. 1954 жылы МиГ-17 және МиГ-19 ұшақтарының тәжірибесі негізінде әзірленген. 1955 жылы екі Ту-95 ұшағы Ту-95К зымыран тасығыштарына айналдырылды. Зымыралық жүйелерді бастапқы сынақтан өткізу үшін арнайы модификацияланған төрт МиГ-19 ұшағы қолданылды. Олар SM 20/I және SM 20/II (аналық кемемен зымыра интерфейсі және әуеден ұшыру сынағы үшін) және SM K/I және SM K/II (бағыттау жүйесі және жерден ұшыру сынағы үшін) деп аталды. Ту-95К-дан алғашқы SM 20/I ұшырылуы 1956 жылдың күзінде жасалды. Алғашқы кезеңдегі ең үлкен қиындықтардың бірі – жоғары атмосфераның суық қабатында ұзақ уақыт ұшудан кейін зымыранның "Люлька" AL 7F турбореактивті қозғалтқышын іске қосу болды. Х-20 1958 жылдың 17 наурызында ұшу сынағын бастады. Бірінші ұшыру сәтсіз аяқталды, ал қашықтық пен дәлдік күткендей болмады. Бұл жарылыс басының және бағыттау жүйесінің салмағы жобаланған шекті шамадан асып кеткендіктен болды. Үкіметтік сынақтар 1958 жылдың 15 қазаны мен 1959 жылдың 1 қарашасы аралығында өтті және 16 ұшырудан тұрды, оның 11-і сәтті деп есептелді, бірақ дәлдік әлі де жетілдіруді қажет етті. Х-20 1960 жылы қаруға алынды. Өндірістік нұсқасы Х-20М деп аталды, ол жетілдірілген ядролық оқ-дәріге ие болды. Арсенал бастапқыда Tu-95K-ға екі Х-20 зымыраны құрады, бұл шамамен 40 Tu-95K және 25 Tu-95KD үшін 130 зымыраны құрады. Кейін бұл сан ұшаққа бір зымыраға дейін азайтылды. Х-20 бастапқыда АҚШ-тағы маңызды нысаналарға қарсы қайтар шабуылдар үшін жасалған. Алайда, Ту-95-ті Х-20-мен қаруландыру 22 сағатқа созылды және бірінші буын термоядролық оқтарды сақтау қиын болды, бұл оларды алғашқы жауап беру қаруы ретінде қолдануға жарамсыз етті. Сондықтан Х-20 алғашқы шабуылдан аман қалған нысаналарға және ұшақ тасымалдаушы топтарына қарсы екінші реттік шабуылдар жасауға бағытталды. Қаруландыру уақыты 4 сағатқа дейін қысқартылды және сенімділігі арттырылды. Х-20-нің ең әлсіз тұсы оның бағыттау жүйесі болып қала берді және жақсы дәлдікке қолмен басқару қажет болды, ол кедергіге ұшырауға бейім. Х-20-ге Мясыщев М-4 ұшағын бейімдеуге жасалған тырысқандар зымыранның үлкен көлеміне байланысты сәтсіз аяқталды. Жоғары биіктіктегі М-20 нысанасы да жоғары құнына байланысты тоқтатылды. 1970 жылдардың соңына қарай Х-20 қарсыластың әуе қорғанысын бұзуға қажетті өнімділікке ие болмады және 1980 жылдардың ортасында Х-22 (НАТО белгісі AS 4 Kitchen) зымыранымен алмастырылды.

Kh 20 cruise missile was designed by M. I. Gurevich for the Tu 95 strategic bomber. Development began in 1954, drawing on experience with MiG 17 and MiG 19 fighters. Two Tu 95 were converted to Tu 95K missile carriers in 1955. Initial testing of the missile systems was performed using four specially modified MiG 19 fighters designated SM 20/I and SM 20/II for mothership missile interface and airborne launch testing, and SM K/I and SM K/II for guidance system and ground launch testing. First SM 20/I launch from Tu 95K was made in the fall of 1956. One of the greatest challenges in the early development was starting the missile's Lyulka AL 7F turbojet engine after prolonged flight in the very cold upper atmosphere. Kh 20 began flight testing on March 17, 1958. The first launch was unsuccessful and range and accuracy did not meet expectations. This was in part because the warhead and the guidance system weight exceeded projected limits. Government trials took place between October 15, 1958, and November 1, 1959, and consisted of 16 launches of which 11 were considered successful although accuracy still left much to be desired. Kh 20 entered service in 1960. The production version, designated Kh 20M, featured an improved nuclear warhead. The arsenal initially consisted of two Kh 20 per Tu 95K, which amounted to 130 missiles for approximately 40 Tu 95K and 25 Tu 95KD. This number was later reduced to one missile per aircraft. Kh 20 was initially intended for retaliation strikes against major targets in the United States. However, arming a Tu 95 with Kh 20 took 22 hours and the first generation thermonuclear warheads were difficult to store which made them unsuitable for first response weapons. Therefore, Kh 20 was relegated to secondary strikes against targets surviving the initial attack and against aircraft carrier groups. Arming time was eventually reduced to 4 hours and reliability was improved. The weakest link of the Kh 20 remained its guidance system and good accuracy required manual guidance which was vulnerable to jamming. An attempt to adapt Myasishchev M 4 for Kh 20 was unsuccessful because of the missile's large size. High altitude supersonic target M 20 was also abandoned due to high cost. By the late 1970s, Kh 20 no longer had the performance required to penetrate enemy air defenses and it was replaced by Kh 22 (NATO designation AS 4 Kitchen) by mid 1980s.

Операторлар

Кеңес Әуе күштері Х-20 зымырандарын пайдаланған жалғыз оператор болды.