Жан Христиан Смютс: Өмір және қызметі

Кіріспе

Ян Кристиан Смутс (сондай-ақ Ян Кристиан Смутс), OM, CH, ED, KC, FRS (24 мамыр 1870 – 11 қыркүйек 1950) – Оңтүстік Африка және Ұлттар Достастығының көрнекті мемлекет қайраткері, әскери қолбасшы және философ. Ол Бур соғысы кезінде бур генералы, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британ генералы болды және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде король Георг VI оны фельдмаршал етіп тағайындады. Әртүрлі кабинеттік қызметтерге қоса, ол 1919 жылдан 1924 жылға дейін және 1939 жылдан 1948 жылға дейін Оңтүстік Африка Одағының премьер-министрі қызметін атқарды. 1917 жылдан 1919 жылға дейін ол Ұлыбританияның соғыс кабинетінің бес мүшесінің бірі болды, ол Корольдік әуе күштерін құруға көмектесті. Ол екі дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен өткен бейбіт келісімдерде жетекші рөл атқарды, Ұлттар Лигасы мен Біріккен Ұлттар Ұйымын құруға маңызды үлес қосты. Ол Ұлыбритания мен доминиондар мен колониялар арасындағы қарым-қатынасты қайта анықтауға көп еңбек етті, нәтижесінде Британ Достастығы құрылды. Ян Смутс 1870 жылы дәстүрлі бур шаруа отбасының екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Ауылдық дәстүр бойынша, ең үлкен ұл ғана толыққанды білім алуға құқылы болған; алайда, 1882 жылы ағасының қазасынан кейін 12 жасар Ян алғаш рет мектепке баруға мүмкіндік алды. Төрт жылдық білімнен кейін ол ерекше жетістіктерге жетіп, Стелленбоштағы Виктория колледжіне қабылданды. 1891 жылы ол әдебиет және ғылым салаларында үздік дипломмен бітірді. Осы зор академиялық жетістіктерінің арқасында ол шетелде оқуға арналған Эбден стипендиясын жеңіп алды және Кембридж университетіндегі Christ's College-те құқық тануды таңдады. Одан әрі академиялық жетістіктерге қол жеткізіп, көптеген беделді академиялық наградаларға ие болған ол 1894 жылы екі мәрте үздік дипломмен бітірді. Бітіргеннен кейін Смутс сот мекемелеріне емтихан тапсырып, Middle Temple-ге қабылданды. 1895 жылы Ұлыбританияда жарқын болашаққа ие болу мүмкіндігіне қарамастан, туған жерін сағынған Смутс Оңтүстік Африкаға оралды.

Балалық шақ

1870 жылдың 24 мамырында Кап колониясының Малмесбери ауданындағы Смутс отбасының Bovenplaats фермасында Джейкобс Смутс пен оның әйелі Катаринаның баласы дүниеге келді. Бұл бала, болашақта төрт ұл мен екі қызды құрайтын отбасының екінші ұлы болды. Ол анасының әкесі Ян Кристиан де Вристің құрметіне Ян Кристиан деп шоқтандырылды. Смутс отбасы бұл аймақта ұзақ жылдар бойы орныққан, гүлденген шаруалар еді. 1786 жылдан бері төрт буын Малмесбери ауданында шаруашылық жүргізіп, 1818 жылы Bovenplaats-тың бір бөлігі болған Ongegund фермасына қоныс аударды. Бұл аймақ Кап колониясының негізгі бидай өсіретін аймағы болған, Swartland деп аталатын жердің бір бөлігі еді. 1870 жылы Bovenplaats-ты Джейкобс Абрахам Смутс пен оның әйелі Катарина Петронелла басқарды. Джейкоб Смутс өзінің ата-бабаларының дәстүрін жалғастырды – ол еңбекқор шаруа, шіркеудің тірегі және аймақтың әлеуметтік және саяси өміріне белсенді қатысушы болды. Оның беделі соншалықты жоғары болғандықтан, ол Кейп Парламентіне Малмесбериден депутат болып сайланды. Смутстың анасы, Катарина Петронелла де Врис, Bovenplaats-тан шамамен үш миль (5 км) қашықтықта орналасқан Рибек Вест қаласының пасторы Будевийн Хомбург де Вристің қарындасы болды. Бұл Klipfontein фермасы Джейкоб Смутқа мұра болып қалды, ол әкесінің бақылауындағы фермадан гөрі өз фермасына ие болуды армандағандықтан, 1876 жылы отбасымен бірге осы фермаға көшіп келді.

Отбасылық өмір

Сматс отбасы африкандтардың дәстүрлі шаруалары еді. Сондықтан, мүлік және отбасылық істерге қатысты мәселелерді әдет-ғұрыптар кеңінен реттейтін. Әдетте, отбасының үміті тұңғыш ұлға тиер еді; отбасы, мүмкіндігіне қарай, оған ең жақсы білім беруге тырысып, оның мамандықтардың біріне жол ашуға ұмтылар еді. Ал қалғандары фермада жұмыс істеп, үйде қарапайым білім алатын. Осылайша, Янның рөлі екінші ұл ретінде белгіленді. Ол фермада қалғанда, үлкен ағасы Михиел Рибек-Уэстте оқуын бастауға жіберілді, ал ол, ағасы Будевейн сияқты, Голланд реформаттық шіркеуінде дін қызметкері болуға тағдырланған еді. Фермалық жұмыс пен анасынан алған сабақтар – Янның келесі бірнеше жыл бойы өмірінің қалыпты барысы болды. Әлі фермада ресми міндеттерді атқаруға жас болғандықтан, Ян түрлі-түсті шаруаларды күнделікті жұмыстарында сүйреп жүретін. Осы кезде қожайын мен қызметші, қара және ақ терілілер арасындағы қарым-қатынас әлеуметтік теңдікке негізделмегенімен, бұл Суартленд фермаларында Оңтүстік Африканың басқа жерлерінде пайда болған және кейіннен осындай терең салдарларға әкелген қатал сегрегацияның аз болғанын атап өткен жөн. 1828 жылдан бастап Кейпта заң жүзінде нәсілдер арасындағы қатаң құқықтық теңдік принципі бекітілді. Оңтүстік Африканың қалған бөлігінен айырмашылығы, барлық ересек еркектер мүлік талаптарын орындаған жағдайда, колониялық заң шығарушы органға сайлауға және сайлануға құқылы болды. Сондықтан осы ауылдық аймақтарда шаруалар мен олардың жұмысшылары арасында белгілі бір жақындық қарым-қатынас орнаған еді. Егін жинау кезінде олардың бірлесіп жұмыс істегені және фермадағы балалардың нәсіліне қарамастан бір-бірімен ойнағаны жиі кездесетін. Осы ортада Ян қызметшілермен бірге жұмыс істеп, олардың әңгімелерін тыңдап, ауылдың салтын үйреніп, қолынан келгенше көмектесуге тырысты. Білімі мен сенімділігі арта түскен сайын, Ян өзін қоршаған төбелер мен аңғарларды зерттеу үшін ауылға шыға бастады. Кейіннен, үлкен ұл болғаннан кейін, оның басты жауапкершілігі – бақтағы шошқалар мен құстарды, ал кейіннен даладағы ірі қара малды бағу болды. Янның шаруа рөлін алдын ала белгілеген әдет-ғұрып заңдарының да пайдасы болды: бур шаруалары әдетте өздерінің қамқорлығындағы малдың өсімін ұлдарымен бөлісетін. Суартленд фермерлері бұрынғы жылдардағы наразылық себептерінен көптеп сақталды, бұл наразылық ақырында Ұлы көш-қонға әкелді. Нәтижесінде, Якоб Сматс 1877 жылы С.Ж. ду Тои құрған «Африканер Бонды» сияқты ұйымдар тарапынан уағыздалған африканерлік ұлтшылдыққа көп әсер етпеді. 1884 жылдан кейін Ян Хендрик Хофмейр басшылығымен Бонд Сматстарға көбірек ұнады. Хофмейр ұйымның негізгі принципін өзгертті, африканерлік сепаратизмді уағыздаудан бастап, Кейп фермерлері мен олардың өнімдері үшін экономикалық протекционизмнің прагматикалық саясатын, ағылшын және голланд тілінде сөйлейтін халықтар арасындағы бірлікті және отарлаушы билікпен ынтымақтастықты біріктірді. Кейп заң шығарушы органының мүшесі ретінде Якоб Сматс Хофмейрді және реформаланған Бондты қолдауға уәде берді. Оңтүстік Африканың көптеген аймақтарынан айырмашылығы, Жан Смуцтың ерте өмірінде қақтығыстар болған жоқ. Бұл британдықтар мен буралар арасындағы, не қара және ақ терілілер арасындағы қақтығыс болсын, Суартленд фермерлері көп жылдар бойы үйлерінің алдындағы дүрбелеңмен күресуге мәжбүр болған жоқ. Қақтығыстың болмауы, оның сөзсіз салдары – көзқарастың дамуы Сматсқа әсер етті. Кейінгі жылдары Смуц осы уақытқа ең жылы сезіммен қарады. Оның балалық шағындағы барлық тәжірибелерінен мал бағу немесе жеке саяхаттары болсын, оған ең күшті әсер еткен, оның рухани байланысқа ұқсайтын сезімін дамытқан осы уақыт болды. Ол 1902 жылы, 32 жасында былай деп жазған:

The Smuts family were traditional Afrikaner farmers. As such, questions of property and family affairs were extensively governed by custom. Custom dictated that it was upon the first son that family expectations fell; the family would strive, so far as their means allowed, to provide him with the best possible education with the goal of paving the way for his entry into one of the professions. As for the others, they would be put to work on the farm, while at the same time receiving a rudimentary home education. As the second son this was to be Jan's role. While he remained at the farm, his elder brother, Michiel, was sent to begin his schooling in Riebeek West, destined, like his uncle Boudewyn, for a future as a predikant in the Dutch Reformed Church. Farmwork combined with lessons from his mother — such was the order of Jan's life for the next few years. During his early childhood, still too young to be given formal responsibilities on the farm, Jan accompanied the Coloured farm labourers as they went about their daily work. At this time the relations between master and servant, between black and white, were certainly not based on social equality; nevertheless, on these Swartland farms there was little of the rigid segregation which was already emerging elsewhere in South Africa and which was later to have such profound consequences. Since 1828 the Cape had enshrined in law the principle of strict legal equality between the races. Unlike the rest of South Africa, all adult males, were entitled to vote and to stand for election to the Colonial legislature, subject only to a property qualification. In these country districts therefore, there existed a certain intimacy between the farm owners and their labourers. At harvest times it was common to find both working together to gather in the crops and it was also commonplace to find the farm's children playing with one another, irrespective of race. In this relatively liberal environment Jan accompanied the servants in their work, listening to their stories, learning the ways of the countryside, and trying to help as best he could. As his knowledge and confidence increased Jan began to go out into the countryside by himself, exploring the hills and valleys which surrounded him. Later, as an older boy, his chief responsibility was as a herd — first of the pigs and poultry in the farmyard, and later of the cattle out on the veld. The same laws of custom which had preordained Jan's role as a farmer also had their beneficial aspect; Boer farmers customarily allotted their sons a share of the natural increase of the beasts under their care. Swartland farmers had been largely insulated from the causes of discontent of earlier years, discontent which eventually culminated in the mass Boer migrations of the Great Trek. As a result, Jacobus Smuts largely unmoved by the Afrikaner nationalism preached by such organisations as the Afrikaner Bond, founded by Rev. SJ du Toit in 1877. After 1884, having come under the leadership of Jan Hendrik Hofmeyr, the Bond became more to the Smuts' taste. Hofmeyr changed the fundamental basis of the organisation, from one preaching Afrikaner separatism to one which combined a pragmatic policy of economic protectionism for Cape farmers and their produce with a call for unity between the English and Dutch speaking populations and cooperation with the Colonial authorities. As a member of the Cape legislature Jacobus Smuts pledged his support to Hofmeyr and the reformed Bond. Unlike many parts of South Africa, conflict was an element largely absent from Jan Smuts's early life. Whether conflict between Briton and Boer, or conflict between Black and White — it had been many years since the farmers of the Swartland had had to deal with turmoil on their doorsteps. The absence of conflict, along with its inevitable counterpart, development of prejudice, had its effect upon Smuts. In later years Smuts was to look upon this time with the uttermost fondness. Of all his childhood experiences it was the time spent out on the veld, whether tending the cattle or out on excursions of his own, which seemed to have the most marked effects on him, developing an attachment which was almost spiritual in nature. As he wrote in 1902, aged 32:

Қалыпты жағдайда Жан Смуц уақыт өте келе отбасылық ферманы басқарып, өмірін әкесі, бабасы және арғы атасы сияқты шаруа ретінде өткізер еді. Алайда, олай болмады; оқиғалар оның алдын ала белгіленген тағдырын өзгертуге ықпал етті.

Мектеп күндері

1882 жылы Сматс отбасына қайғы жетті. Олардың үлкен ұлы Михель Рибек-Вест мектебінде оқып жүргенде, кенеттен тифтен қайтыс болды. Бұл отбасылық қайғы мен құлпырау кезеңі Янға тікелей әсер етті; енді үлкен ұл ретінде, отбасының үміті мен күтуі оның иығына түсті. Бірнеше аптадан кейін Ян Клипфонтейннің таныс ортасынан Рибек-Весттегі пансионатқа, Т.С. Стоффбергтің мектебінде ағасының орнын алу үшін жіберілді. Ағасы сияқты, оның ата-анасы да оның болашағын жоспарлаған еді; ағасы сияқты Ян да Голланд реформатор шіркеуінде қызмет етуге тағайындалды, оқуын аяқтағаннан кейін дін қызметкері (предикант) болып бекітілуі тиіс еді. Ата-анасы оған осы жолды таңдап бергенімен, Ян бұлды міндет деп есептемеді, өйткені ол шіркеуге адал болу мен ізгі амалдар жасау қадірленетін ортада өскен. Осы тәрбие он екі жасар Янды терең діншіл, ойлы балаға айналдырды. Енді, алғаш рет мектепке барып, ол бірқатар қиындықтарға тап болды. Олардың ішіндегі ең маңыздысы – ағылшын тілін нашар білуі, ал сол кезде ағылшын тілі оқудың негізгі құралы болды және Кейп қоғамында белсенді болуға ниеттенген африкандар үшін өте қажетті еді. Анасының күш-жігерінің арқасында, осы және басқа да пәндер бойынша ол ұқсас жағдайлардағы көптеген балалардан жақсы дайындалған еді, бірақ бәрібір ол өзінен әлдеқайда кіші балалармен бірге оқуын бастады, олармен арасындағы білім деңгейінің айырмасы көп жылдық болды. Дегенмен, осы кемшіліктеріне қарамастан, Ян өте жақсы оқушы екенін дәлелдеді. Ол басқа балалардан туа білген қабілетімен де, еңбекке деген құлшынысымен де басып өтті. Директор Стоффберг мырза оны «өзі оқытқан ең дарынды оқушыларының бірі және ең еңбекқор бала» деп бекер айтпады. 1885 жылы Кейп колониясының бастауыш емтиханына түскен кезде ол осы керемет жетістігін одан да арттырды; Ян бүкіл колония бойынша тоғызыншы орынды иеленді. Келесі жылы ол осы көрсеткішті жақсарып, мектептік жоғары емтиханда екінші орын алды. 1886 жылы, он алты жасында Ян білімінің келесі кезеңіне көшті. Ян Виктория колледжіне түсуге өтініш берді және қабылданды, Стелленбош – Кейптағы ең беделді жоғары оқу орындарының бірі. 1886 жылдың соңында ол Рибек-Вестке қоштасып, өмірінің жаңа кезеңіне қадам басты.

In 1882 tragedy struck the Smuts family. Their eldest son, Michiel, suddenly succumbed to typhoid while attending school at Riebeek West. This time of family grief and upheaval had a direct effect upon Jan; now, as the eldest son, the weight of family expectation fell squarely upon his shoulders. Within weeks Jan was sent from the familiar surroundings of Klipfontein to a boarding house at Riebeek West, to take his brother's place at the school of Mr TC Stoffberg. As had been the case with his brother, his parents had already mapped out his future; like his brother Jan was destined for a future in the Dutch Reformed Church, to be ordained as a predikant at the conclusion of his studies. This vocation, though imposed upon him by his parents, was by no means regarded as an imposition by Jan, growing up as he had in an environment where adherence to the Church and piety of deeds counted for a good deal. This upbringing had turned twelve year old Jan into a deeply religious, serious minded boy. Now, attending school for the first time, he faced a number of obstacles. Foremost amongst these was his rudimentary grasp of English, at a time when it was the main medium of instruction and crucial for any Afrikaner who wished to play a role in wider Cape society. Thanks to his mother's efforts. in this as well as in other subjects, he was better prepared than most children in similar circumstances, but nevertheless he was to start his schooling alongside children many years younger than himself with many years of study separating him from his contemporaries. Even so, despite these disadvantages, Jan proved himself an outstanding scholar. He surpassed the other children both in terms of innate ability and in terms of dedication to his work. It was not for nothing that his headmaster, Mr Stoffberg, described him as "one of the most brilliant pupils he had ever taught, and the most hard working boy he had ever met." He compounded this remarkable achievement when the time came for him to sit the Cape Colony elementary examination in 1885; Jan was placed ninth in the entire colony. The next year he surpassed even this, coming second in the School Higher examination. In 1886, at the age of sixteen, Jan embarked on the next stage of his education. Jan applied to, and was accepted by, Victoria College, Stellenbosch — one of the most prominent institutes of higher education in the Cape. In late 1886 he bade farewell to Riebeek West, ready to embark upon a new stage in life.

Стелленбостағы өмір

М. Стоффбергтің мектебі оқушыларын орта білімнің соңғы сатысына жібермеді. Ян мектепті бітіріп, жоғары білім алу үшін Matriculation емтиханын тапсыруға тиіс болды. Ян 1886 жылдың басында 1886 жылдың соңына дейін осы емтиханға дайындалу үшін Рибек Весттен Стелленбошқа көшті. Рибек Вестте Ян еңбекқор, терең діншіл, өте ұялшақ және дерлік жалғызға жататын бала болған. Оның осы мінезі, діндар, ауылдық тәрбиесінің нәтижесі, ең ерте сақталған хатында анық көрінеді. Виктория колледжінің оқытушысы, профессор К. Мюррейге жазылған бұл хаттың көп бөлігі алдағы семестрдің әкімшілік мәселелеріне қатысты сауалдардан тұрды. Дегенмен, оқулықтар мен мектеп ақысы сияқты мәселелер туралы ақпарат сұрағанда, Ян өзінің ішкі ниеттерін осы бейтаныс адамға сеніп айтты. Ол былай деп жазды: Смэтстің «қымбат уақытымды дұрыс пайдалану» деген қаулысы Стелленбош сияқты шағын қала ұсына алатын моральдық және діни құштарлықтарды жеңді. Діні мен оқуы – Matriculation жылында оның өмірінің екі бағанасы болып қала берді. Акерман пансионатында Ян жантама жұмыс істеді, ынтамен шіркеуге барды және «ерсі балалардың» тартымдылығына құлақ қоймады. Matriculation емтиханы үміткерлерді бес пәннен: латын, грек, математика, ғылым және ағылшын әдебиеті бойынша тексерді. Емтиханға дайындалған оның осы талпынысы керемет нәтиже берді; 1887 жылғы Кейп тізімінде Ян жалпы үшінші орынды иеленді, грек тілінен колониядағы ең жоғары баллды алды. Кез келген стандарт бойынша табысқа толы жыл болған бұл жетістік ерекше көзге түсті; жыл басындағы қате түсінік Янға грек емтиханынан босатылатыны туралы ой салды, нәтижесінде ол бұл пәнге көп көңіл бөлмеді. Емтиханға алты күн қалғанда, осы қателік анықталды – бір жылдық оқуды толықтыруға бір аптадан да аз уақыт қалды. Ян дереу бөлмесіне жабылып, келесі күндерін толығымен оңашада өткізді, грамматика мен сөздік қорын меңгеруге тырысып, күн шығысынан күн батуға дейін жұмыс істеді. Емтихан кезінде осы қажырлы еңбегі жеміс берді. Ықшам мерзім ішінде Ян кітаптарының көп бөлігін жаттап алды және грек тілін тамаша меңгерді. Смэтстің адал еңбек этикасы осы жетістіктерде маңызды рөл атқарды, бірақ оған оның керемет жады да көмектесті. Ол кезде Ян кітаптың үлкен бөліктерін оқып жаттап алатын болды, және оның ұлы кейіннен айтқандай: Matriculation кедергісін еңсергеннен кейін 1887 жылғы семестрдің басында Смэтс Виктория колледжінің студенті ретінде қабылданды және Жақсы Үміт мүйісі университетінің бакалавриатқа қабылданды.

Mr Stoffberg's school did not take its pupils to the final stage of secondary education. Before Jan could set his schooldays behind him and commence his higher education he would have to sit the Matriculation exam. Jan duly moved from Riebeek West to Stellenbosch, spending early 1886 to late 1886 preparing for this test. At Riebeeck West Jan had been a hard working, deeply religious child, with a strongly reserved, almost solitary, nature. This disposition, a legacy of his pious, rural upbringing, is manifest in what is his earliest surviving letter. This letter, written to Professor C Murray, a tutor at Victoria College, was for the most part a run of the mill enquiry into the administrative arrangements for the forthcoming term. Yet in amongst this mundane request for information on such matters as textbooks and school fees Jan found himself confiding his innermost motive forces to this stranger. As he wrote:

In the event, Smuts's resolution to "make the proper use of my precious time" overcame such moral and religious temptations as a small town like Stellenbosch was capable of providing. Religion and his studies – these remained unchallenged as the twin poles of his existence during his matriculation year. In the seclusion of Mr Ackermann's boarding house Jan studied assiduously, attended church with zeal, and ignored the blandishments of the "puerile element". The Matriculation exam tested candidates on five subjects: Latin, Greek, Mathematics, Science, and English Literature. By exam time this dedication to his studies had paid off spectacularly; the 1887 Cape lists placed Jan third overall, with the highest marks in the Colony in Greek. In what had been by any standards a year of tremendous success the latter achievement was especially outstanding; a misunderstanding at the start of the year led Jan to believe that he would be exempted from the Greek exam – as a result it was a subject which he largely disregarded. Six days before the exam this potentially devastating oversight was exposed – there was now less than a week in which to catch up with a year's study. Jan immediately shut himself away in his rooms, spending the next days in total seclusion, working from sunrise to sunset in the attempt to master the grammar and vocabulary upon which he was shortly to be tested. By the time of the exam this hard work had paid off. Within a relatively short period Jan had largely memorised his books and had mastered the Greek language to a remarkable degree. Smuts's determined work ethic played a central role in these successes, yet he was also aided in no small part by his formidable memory. At that age Jan found himself able to memorise large portions of book simply by reading through them, and though this ability gradually diminished as the years passed, it never entirely disappeared. As his son was later to recount:

With the hurdle of Matriculation behind him the start of the 1887 term finally saw Smuts admitted as a student of Victoria College and enrolled as an undergraduate of the University of the Cape of Good Hope.

Виктория колледжі

Виктория колледжі Сматстың қиялы үшін құнарлы топыраққа айналды. Оның өмірбаяуын жазған У.К. Хэнкок былай деп жазды:

Сматс осы ортада гүлденді. Осы жаңа білім мен оқу мүмкіндіктері ашылған соң, ол оларды меңгеруге бар күшін жұмсады. Осы кезеңнен сақталған дәптерлері оның зерттеулерінің кеңдігі мен ауқымын көрсетеді: латын, грек, неміс тілі, классика, оптикалық физика, бейорганикалық химия және металлургия, органикалық химия және ауыл шаруашылығы, геология – бұл тек бірнеше мысал ғана. Бұрынғыдай, Рибек-Вестте болғандай, бұл тек емтиханға дайындалу емес, Сматс оқу бағдарламасының шегінен тыс тақырыптарды да ынтамен зерттеді. Виктория колледжінде Сматстың діні маңызды рөл атқара берді. Ол жексенбі күндері таңғы және кешкі құлшылықтарға қатысып, сондай-ақ жергілікті түрлі терілі ұлдарға арналған Библия сабақтарын жүргізді, олардың кейбіреулері болашақта дін қызметкері болуға тағдырланған еді. Дегенмен, дін орталық мәнге ие болғанмен, Стелленбоштағы ғылыми бағытты оқулары Сматсты өз нанымына сын көзбен қарауға итермеледі. Осы уақыттан бастап Сматс біртіндеп өзінің тәрбиеленген қатаң кальвинистік көзқарасынан алшақтады. Егер Стелленбош Сматстың интеллектуалды оянуын белгілесе, онда ол әлеуметтік жағынан да жетілді. Мұнда ол өзін қинаған ұялшақтық пен жабық мінезден арыла бастады, жергілікті жасаққа қосылды, колледж журналына тұрақты үлес қоса бастады және Виктория колледжінің пікірсайыс клубының жетекшісі болды. Сматс алғаш рет ауызша және жазбаша пікірсайыстарда Оңтүстік Африканың алдында тұрған саяси және әлеуметтік мәселелерді талқылай бастады. Сматс ұялшақтығы мен жабықтығынан арылуға көп күш салғанымен, Стелленбошта тығыз дос тапқан жоқ. Бірақ осы жерде ол өмірінде маңызды рөл атқаратын әйелмен танысты. Сибелла Маргарета Криге, барлығы Изи деп білетін, жергілікті белгілі шарап және сүт шаруашылығымен айналысатын Япи Кригедің қызы еді. Ол Сматстан алты айға кішірек болды, бірақ олардың тәрбиесі ұқсас болды, нәтижесінде де осындай мінез қасиеттері қалыптасты. Олардың ұлы, Ян Кристиан да кейін былай деп жазды:

Smuts thrived in this environment. With these new vistas of knowledge and learning now revealed that he spared no effort in his attempts to master them. His surviving notebooks from this period reveal the range and breadth of his studies: Latin, Greek, German, the Classics, Optical Physics, Inorganic Chemistry and Metallurgy, Organic Chemistry and Agriculture, and Geology to name but a few. Once again, as had been the case at Riebeek West, this was not merely study for the sake of exams as ever, Smuts continued to study avidly outside the confines of the curriculum. Over the next few years at Victoria College, Smuts's religion continued to be of crucial importance. On Sundays he would attend both morning and evening church services, also leading a Bible study class for local Coloured boys, and who was destined for a future in the Church. Yet, though religion continued to serve in this central role, his studies at Stellenbosch, with their decidedly scientific bias, led Smuts towards a more critical examination of his faith. From this time onwards Smuts was, by gradual degrees, to start to move away from the uncompromisingly Calvinist outlook within which he had been raised. If Stellenbosch marked Smuts's intellectual awakening, it also was where he came to mature socially. Here he began to cast off the shyness and reserve which afflicted him, joining the local militia, becoming a regular contributor to the college magazine, and becoming leader of the Victoria College debating society. For the first time, in both verbal and literary debate, Smuts began to grapple with the political and social issues facing South Africa. Though Smuts did much to cast off his shyness and reserve, he made few hard and fast friendships at Stellenbosch. Yet it was here that he met the woman who was to play a central role in his life thereafter. Sybella Margaretha Krige, known to all as Isie, was the daughter of Japie Krige, a prominent local wine and dairy farmer. Six months younger than Smuts, she had shared a similar upbringing with much the same resulting character traits. As their son, also name Jan Christian, was later to write:

1891 жылғы емтихандарда Сматс әдебиет және ғылымдан екі рет бірінші орын алды. Ол Кеп-Хуш Үміт университетінің шетелде оқуға арналған Эбден стипендиясына өтініш беріп, жеңіп алды. 1891 жылдың 23 қыркүйегінде ол Рослин Касл кемесімен Кейптен аттанып, Ұлыбританияға және Кембридж университетіне бағыт алды.

Кембридж

Сматс Крайст колледжіне қабылданды, онда ол құқық тануды оқуға ниет білдірді. Құқық таңдауы Сматс үшін жаңа кезеңнің басталуын білдірді. Стелленбоштағы алдыңғы жылдары зор интеллектуалдық дамумен өтті. Оның тәрбиесіндегі шектеулі көзқарасы енді кеңейді, оның ішінде жаңа білімдерге ашық мүмкіндіктердің кеңдігіне жаңа сезім оянды. Сматс, шіркеудің жақтасы болып қала беріп, Киелі кітап пен оның үйретімдеріне құрмет көрсеткенімен, оқу барысында сұрақтар тудырып, сыншыл көзқарас қалыптастырды. Университет карьерасының басында ол ата-анасының тілегін орындап, дін қызметкері болуға дайын болған, бірақ Виктория колледжіндегі оқуы аяқталған сайын, ол бұл жолға баруға көбірек қарсылық білдірді. Әлі толығымен дін қызметкері болу идеясын жоққа шығармаса да, ол сол шешімді қабылдамас бұрын, көбірек түрлендірілген оқудан өтуді қалады. Сондықтан Сматс болашақ дін қызметкері үшін теология мен философиядан гөрі құқық тануды таңдады. Кембриджде оқып жүрген кезінде Сматс ескі досы және оқытушысы профессор Марейспен үнемі хат алмасып тұрды. Сматстың құқық тануды таңдауы екеуінің арасында қызу пікірталас тудырды, Марейс Сматстың таңдауына өкініш білдіріп, құқықты "жалғандықтан құралған жіктелген әуесқойлық" деп атады және "заң кітаптарын зерттегендерді" "өмірге тар көзқараспен қарайды" деп айыптады. Жауап ретінде Сматс "Христос колледж журналында" құқық тануды қорғау туралы эссе жариялады. "Құқық – либералдық оқу" деп аталатын мақаласы осы сынға жауап беруге тырысты, Мұсадан бастап заңгерлердің "шіркеудің ұлы нұры мен әшекейі" болғанын айтты және құқықта "адамзат тарихының ғасырлары бойы дамыған прогрессивті адамзат қоғамының ең терең, ең шынайы, ең тұрақты ойы мен әлеуметтік жетістігін" анықтады. Осы интеллектуалдық деңгейдегі достықтан басқа, Марейс қиын жағдайда Сматсқа көмектесуге де мүмкіндік алды. Сматс 21 жасында Кембриджге келді, ол университет студенттерінен 3 немесе одан да көп жасқа үлкен болды. Ол әлеуметтік ортасының, тәрбиесінің және көзқарастарының өзгешелігінен басқа студенттерден оқшауланды. Сматстың босқимдық пен бейберекеттікке деген жек көруі, спортқа қызығушылығының болмауы және колледжден тыс жерде тұру шешімі оны басқа студенттерден бөліп тұрды. Кембридждегі алғашқы жылы Сматс зор құсалдыққа ұшырады, өзін "толыққанды жалғыз" деп сипаттады. Бірақ осы уақытта Сматс өзін әлеуметтік мүмкіндіктерден тыс қалған деп санамады, өйткені оның өмірбаясын жазған В.К. Хэнкок былай деп жазды: Бұл, әрине, Сматстың ұялмауы мен сақтығының жаңа және бейтаныс ортаға қарсы қайтадан күшеюі болуы мүмкін еді; алайда Сматстың өмірбаянындағы жазушылар оны бірінші жылы Сматстың бастан өткерген кедейлігімен байланыстырады. Эбден стипендиясы әдетте жылына 200 фунт стерлингке тең болатын. Алайда 1891 жылы қордың инвестициялары сәтсіз аяқталғандықтан, Марейс Сматсты өзіне қажет болған кезде жазуға шақырды, ал Сматс Марейсті пайда алушы етіп, өмірді сақтандыру полисін жасады. Егер Сматс қайтыс болса, бұл полис қарыздарды жабатын еді, бірақ ол тірі болғанда, Сматстың адалдығы Марейстің жалғыз кепілі болды. Марейстің қарыздарымен және Эбден стипендиясымен Сматс белгілі бір деңгейде қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізді. Ол бай болмаса да, ең болмағанда, негізгі шығындарын өтей алатын. Екінші курстан бастап Сматс университеттің әлеуметтік өміріне көбірек араласа бастады. Ол жалғыздықты сезінбей, көптеген достар мен таныстар тапты, негізінен басқа отар студенттері арасында. Ол енді бірінші жылы болғандай оқшауланбаса да, ол өте маңызды және жұмысына берілген болып қалды; бұл көзқарас оны ағылшын студенттерінен, бірақ Кембридждегі стипендиаттардан ерекшелендірді, олардың көптегенімен ол достық қарым-қатынас орнатты. Оқу барысында ол құқық бойынша екі сынақты да бір жылда тапсырып, бірінші сыныптық диплом алды. Кембридждегі оқуы барысында Сматс көптеген академиялық марапаттар мен құрметтерге ие болды, 1893 жылы Рим құқығы және заң ғылымы бойынша Джордж Лонг сыйлығын алды. Бұл сыйлық өте сирек берілді, өйткені қатаң академиялық талаптарды өте сирек орындауға болатын. Мұның бәрі сабақтан тыс оқумен және поэзия, философия, ботаника және археология сияқты әртүрлі тақырыптар бойынша жеке зерттеулермен байланысты болды. Оның өмірбаясын жазған Уильям Хэнкок былай деп жазды: "Ол өзінің басқа да қызығушылықтарын күнделікті жұмысының мөлшерін анықтағаннан кейін ғана жүзеге асырды. Ол мұны басқаларға қарағанда жылдам жұмыс істегендіктен және уақытты ысырап ететін нәрселерден емес, оқудан, ойлаудан, жазудан және зерттеуден ләззат алғандықтан істей алды". Мұндай мақтаулардың арқасында 1894 жылдың жазында Сматс Эбден қорға бір жылдық оқу үшін 100 фунт стерлинг беруге көндіре алды. Ұзақ демалыстан кейін Страсбургте, ағылшын мүліктік құқығын және неміс философиясын оқып, Сматс Англияға оралды. Бір қысқа уақытқа ол Нидерландыға барып, голланд диплом алуды ойлады, бірақ 1894 жылдың қазанында ол адвокаттық практикаға дайындалуға шешім қабылдады. 1894 жылдың желтоқсанында ол Иннс-оф-Корттың құрметті емтиханын тапсырып, жылында бірінші болып өтті. Сматс Миддл-Темплге шақырылды және жақын арада бұрынғы колледжі Христос колледжінен құқық бойынша стипендия ұсынысын алды. Англияда құқық саласында маңызды мансап жасау мүмкіндігі, практикада немесе академияда, енді оның алдында жатты. Оның орнына ол екі жолдың да біреуін таңдамай, 1895 жылдың маусымында, Эбден қаржысы аяқталғанда, үйін сағынып жүрген Сматс Капке оралды, онда өзінің болашағын құруға бейімделді.

Smuts was admitted to Christ's College, where he elected to study Law. The choice of Law marked the start of a new chapter for Smuts. The preceding years at Stellenbosch had been ones of tremendous intellectual development. From the narrow focus of his upbringing, his outlook had now expanded, awakening within him a consciousness of the breadth of knowledge now open before him. Smuts, though remaining an adherent of the Church, and respectful of the Bible and its teachings, had developed a more questioning and critical outlook during the course of his studies. Whereas at the outset of his university career he was content to follow his parents' wishes and be ordained into the Church, as his time at Victoria College came to an end he found himself more and more unwilling to commit to this path. Though he had not as yet wholly rejected the idea of ordination, he wished for a period of more diversified study before making that decision. So it was that Smuts came to select Law, rather than Divinity or Philosophy the logical choices for a future Minister of Religion. During his time at Cambridge Smuts maintained a regular correspondence with his old friend and tutor Professor Marais. Smuts's choice of Law gave rise to a lively discussion between the two, with Marais regretting Smuts's choice, declaring Law to be 'simply classified humbug' and accusing 'those who pore over legal tomes' of having a 'contracted view of life'. In response Smuts published an essay in Christ's College Magazine in defence of Law. Entitled 'Law A Liberal Study', it attempted to rebut these criticisms, declaring that from Moses onwards lawyers had been the 'great lights and ornaments of the Church' and identifying within Law ' as it develops through the ages of human history, the deepest, truest, most permanent thought and social achievement of progressive humanity.' Aside from friendship on this intellectual level, Marais was also able to come to Smuts's rescue at a time of awkward crisis. Smuts came to Cambridge at the age of twenty one, three or more years older than the typical university undergraduate. He was isolated from the other men of his year by a different social background, different upbringing, and different attitudes. Smuts's disdain for frivolity and laxity combined with his lack of interest in sports and his decision to take up lodgings outside the college, did much to divide him from the other students. During his first year at Cambridge, Smuts suffered from tremendous homesickness, describing himself as being 'utterly desolate'. Yet during this time Smuts had not found himself without social opportunities as his biographer WK Hancock wrote:

This could of course have simply been a case of Smuts's diffidence and reserve re asserting itself in the face of new and unfamiliar surrounding; however Smuts's biographers almost universally ascribe it to the poverty Smuts endured during this first year. The Ebden scholarship was usually worth £200 per year. However, in 1891, due to a failure of the fund's investments, Marais urged Smuts to write to him whenever he felt himself in need, in return of which Smuts took out a life insurance policy naming Marais as beneficiary. Should Smuts have died this policy would cover the loans, but while he lived, Smuts's integrity was Marais's only cover. With Marais's loans combined with the Ebden scholarship, Smuts began to enjoy a degree of financial security. Though far from affluent he was at least able to meet his basic expenses. From his second year onwards Smuts began to enter more into the social arena of the university. He ceased to be lonely, making a number of friends and acquaintances, principally amongst the other colonial students. Though no longer so reclusive as he had been during his first year, he remained extremely serious and devoted to his work; an attitude which served as a barrier separating him from the English undergraduates, though not from the Fellows at Cambridge, with many of whom he struck up friendships. In respect of his studies, he achieved the unique distinction of sitting both parts of the Law Tripos in the same year, passing both with first class honours. Over the course of his studies at Cambridge Smuts won many academic awards and accolades, culminating, in 1893, with the award of the prestigious George Long prize in Roman Law and Jurisprudence a particular honour given that the prize was very rarely awarded as the rigorous academic standard required was very rarely met. This was all combined with extensive extracurricular reading and private research into various topics including poetry, philosophy, botany, and archaeology. As his biographer WK Hancock wrote:

cquote| he pursued all his other interests after he had taken the measure of his day's work. He was able to do this because he worked unusually faster than other people and because he found recreation, not in the things that are fritterers of time, but in reading, thinking, writing, exploring. With testimonials such as this, in summer 1894 Smuts was able to persuade the Ebden trustees to award him £100 for a further year's study. After a short holiday in Strasbourg, spent studying English conveyancing and German philosophy, Smuts returned to England. For a short time he contemplated moving to the Netherlands to seek a Dutch degree, but by October 1894 he had instead decided to read for the Bar. In December 1894 he passed the Honours Examination of the Inns of Court, passing first in his year. Smuts was called to the Middle Temple and soon received an offer of a fellowship in Law from his old college, Christ's. The possibility of a distinguished legal career in England, whether in practice or in academia, now lay before him. Instead, he rejected both paths; in June 1895, as his Ebden funding came to an end, the homesick Smuts returned to the Cape, determined to make his future there.