Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бал арасының сақасынан келген тесік жарасы – аналық бал арасының сақасымен теріге тию нәтижесінде пайда болатын жара және ауыру. Бал арасының шағуы жәндік шағуынан өзгеше, себебі шағатын жәндіктердің уының химиялық құрамы әртүрлі. Адамның бал арасы шағуына реакциясы араның түріне қарай өзгеріп отыруы мүмкін. Бал арасының уы сәл қышқыл болғанымен, көптеген адамдарда жеңіл ғана ауыру сезімі тудырады, бірақ удың құрамына аллергиясы бар адамдарда аллергиялық реакциялар пайда болуы мүмкін.
Puncture wound caused by a bee's stinger
A bee sting is the wound and pain caused by the stinger of a female bee puncturing skin. Bee stings differ from insect bites, with the venom of stinging insects having considerable chemical variation. The reaction of a person to a bee sting may vary according to the bee species. While bee stinger venom is slightly acidic and causes only mild pain in most people, allergic reactions may occur in people with allergies to venom components.
Бал арасының тістеуі
Бал арасы нектар мен тозаң іздеп, ұясынан алыс кеткенде, оны басып кеткенде немесе дөңгелетіп ұстағанда ғана сиырқақтайды. Бал аралары ұяға қауіп төндіргенін сезгенде, оны белсенді түрде іздеп тістейді, көбінесе шабуыл феромондарын (төменде) бөліп жібереді. Жұмысшы бал арасы бір рет қана шағуға қабілетті деген кең таралған сенім толыққанды дұрыс емес: тікенегі құрбанның терісіне сіңіп, араның ішкі органдарынан жыртылып шығып, бірнеше минут ішінде өлімге алып келеді. Бірақ бұл тек құрбанның терісі жеткілікті түрде қалың болған жағдайда ғана болады, мысалы, сүтқоректілерде. Бал аралары – қатты тікенекті тікенегі бар жалғыз гименоптера, бірақ сары желектер мен басқа да кейбір аралардың тікенегі кішкентай болады. Бал арасының уында гистамин, маст жасушаларын дегрануляциялайтын пептид, мелиттин, фосфолипаза А2, гиалуронидаза және қышқыл фосфатаза бар. Бал арасының уындағы үш маңызды аллерген – фосфолипаза А2, гиалуронидаза және қышқыл фосфатаза. Сонымен қатар, мелиттин полипептиді де антигендік қасиетке ие. Құм арасының уы химиялық және антигендік тұрғыдан бал арасының уымен байланысты. Тікенекті тікенегі бар аралар басқа жәндіктерді шағып, өздеріне зиян келтірмейді. Патшайым бал арасы және көптеген басқа да аралар, соның ішінде құм аралары мен жалғыз өмір сүретін аралардың тікенегі кішкентай, тегіс болады және сүтқоректілерді бірнеше рет шағуға қабілетті. Еркек бал аралары, яғни аталықтары ірілеу келеді және тікенегі жоқ. Тек аналық аралар (жұмысшы аралар мен патшайымдар) ғана шағуға қабілетті, ал олардың тікенегі өзгертілген жұмыртқа салатын мүше. Патшайымның тікенегі тікенекті, бірақ тегіс, қажет болған жағдайда терілі жандарды бірнеше рет шағуға қабілетті, бірақ қалыпты жағдайда патшайым ара ұядан шықпайды. Оның шағуы ұяны қорғау үшін емес, тек бәсекелес патшайымдарды жою үшін қолданылады, әсіресе олар өз ұяларынан шығар алмай тұрғанда. Көптеген патшайымдарды ұстап, қолына патшайым иісі тиген патшайым өсірушілер кейде патшайымнан шағылады. Тікенек үш бөліктен тұрады: стилус және екі тікенекті сырғанау (немесе ланцет), олардың біреуі стилустің екі жағында орналасқан. Ара тікенекті ішке қадамайды, бірақ тікенекті сырғанаулардың көмегімен тартылады. Сырғанаулар стилусті жоғары және төмен қарай кезекпен қозғалтады, сондықтан бір сырғанаудың тікенегі ұсталып, кері тартылғанда, ол стилусті және екінші тікенекті сырғанауды жараға тартады. Екінші тікенегі де ұсталғанда, ол да стилустің бойымен кері тартылып, тікенекті одан әрі жараға енгізеді. Бұл процесс тікенектің толыққанды жараға енгенше және тікенегі мен оның механизмі араның денесінен ажырағанша жалғасады. Ана бал арасы адамды шаққанда, тікенекті тістеуін кері тартып ала алмайды, керісінше, тікенегімен қатар, ішегінің және ас қорыту жолының бір бөлігін, сондай-ақ бұлшық еттерін және жүйкелерін қалдырады. Бұл ірі құрсақ жарылуы бал арасын өлтіреді. Бал арасы – шағылғаннан кейін өлетін жалғыз ара.
A honey bee that is away from the hive foraging for nectar or pollen will rarely sting, except when stepped on or roughly handled. Honey bees will actively seek out and sting when they perceive the hive to be threatened, often being alerted to this by the release of attack pheromones (below). Although it is widely believed that a worker honey bee can sting only once, this is a partial misconception: although the stinger is in fact barbed so that it lodges in the victim's skin, tearing loose from the bee's abdomen and leading to its death in minutes, this only happens if the skin of the victim is sufficiently thick, such as a mammal's. Honey bees are the only hymenoptera with a strongly barbed sting, though yellow jackets and some other wasps have small barbs. The venom of the honeybee contains histamine, mast cell degranulating peptide, melittin, phospholipase A2, hyaluronidase and acid phosphatase. The three proteins in honeybee venom that are important allergens are phospholipase A2, hyaluronidase and acid phosphatase. In addition, the polypeptide melittin is also antigenic. Bumblebee venom appears to be chemically and antigenically related to honeybee venom. Bees with barbed stingers can often sting other insects without harming themselves. Queen honeybees and bees of many other species, including bumblebees and many solitary bees, have smoother stingers with smaller barbs and can sting mammals repeatedly. Drone bees, the males, are larger and do not have stingers. The female bees (worker bees and queens) are the only ones that can sting, and their stinger is a modified ovipositor. The queen bee has a barbed but smoother stinger and can, if need be, sting skin bearing creatures multiple times, but the queen does not leave the hive under normal conditions. Her sting is not for the defense of the hive; she only uses it for dispatching rival queens, ideally before they can emerge from their cells. Queen breeders who handle multiple queens and have the queen odor on their hands are sometimes stung by a queen. The stinger consists of three parts: a stylus and two barbed slides (or lancets), one on either side of the stylus. The bee does not push the stinger in but it is drawn in by the barbed slides. The slides move alternately up and down the stylus so when the barb of one slide has caught and retracts, it pulls the stylus and the other barbed slide into the wound. When the other barb has caught, it also retracts up the stylus pulling the sting further in. This process is repeated until the sting is fully in and even continues after the sting and its mechanism is detached from the bee's abdomen. When a female honey bee stings a person, it cannot pull the barbed stinger back out, but rather leaves behind not only the stinger, but also part of its abdomen and digestive tract, plus muscles and nerves. This massive abdominal rupture kills the honey bee. Honey bees are the only bees to die after stinging.
Уыт және апитерапия
Ара уытының омыртқалы жануарлардағы ауырсынуға себепші негізгі құрауышы – мелитин токсині; гистамин және басқа да биогендік аминдер де ауырсыну мен қышуға себеп болуы мүмкін. Бал арасы өнімдерін пайдаланудың балама медициналық тәсілдерінің бірі – апитерапия, онда ара уыты буын ауруларын және басқа да ауыртпалық жағдайларды емдеу үшін қолданылады. Қазіргі уақытта осы тәжірибені қолдайтын барлық мәліметтер – әңгімелер, жануарларға жасалған зерттеулер немесе алдын ала нәтижелер, олардың көпшілігі нашар әдістемеге ие. Апитерапия қазіргі таңдағыда ешқандай ауру немесе жағдайды емдеу үшін тиімді медициналық ем ретінде мойындалмайды; аллергиялық реакция және анафилаксия қаупі кез келген пайдадан артық. Американдық Қатерлі Ісік Қоғамының мәлімдемесіне сәйкес, апитерапияның немесе ара уымен емдеудің қатерлі ісікті немесе басқа да ауруларды емдеуге немесе олардың барысын өзгертуге қабілетті екенін көрсететін ғылыми дәлелдер жоқ. Клиникалық сынақтар апитерапияның көп склерозды немесе басқа да ауруларды емдеуде тиімсіз екенін және көп склероз симптомдарын күшейтетінін көрсетті.
The main component of bee venom responsible for pain in vertebrates is the toxin melittin; histamine and other biogenic amines may also contribute to pain and itching. In one of the alternative medical uses of honey bee products, apitherapy, bee venom has been used to treat arthritis and other painful conditions. All currently available evidence supporting this practice is either anecdotal, animal studies, or preliminary evidence, most of which has poor methodology. Apitherapy is not currently accepted as a viable medical treatment for any condition or disease; the risk of allergic reaction and anaphylaxis outweighs any benefits. According to the American Cancer Society, there is no scientific evidence that apitherapy or bee venom therapy can treat or change the course of cancer or any other disease. Clinical trials have shown that apitherapy is ineffective in treating multiple sclerosis or any other disease, and can exacerbate multiple sclerosis symptoms.
Емдеу
Бал арасы шаққаннан кейін емнің алғашқы қадамы – шаққан жердегі уын шығарып тастау. Уын мүмкіндігінше жылдам алып тастау керек, қандай тәсілмен алып тастағаныңыз маңызды емес: зерттеу көрсеткендей, удың мөлшері сақинаны қысып немесе сыпырып алудың арасында айырмашылық жоқ, тіпті бірнеше секунд кешіктірсе, көбірек у енгізіледі. Уын алып тастағаннан кейін, суық компресспен ауырсыну мен ісінуді азайту керек. Бензокаин құрамындағы жергілікті анестетик ауырсынуды тез басады, ал ментол – қышыққа қарсы тиімді құрал. Қышыққа қарсы антигистамин немесе стероидті крем де қолдануға болады. Ара шағудың көптеген дәстүрлі емдеу тәсілдері бар. Ғылыми зерттеулерде ешбір емнің тиімділігі дәлелденбеген, ал аспирин пастасы мен жергілікті мұз компресін салыстырған тәжірибе аспириннің ара және шершене шағу кезінде ісіну мен ауырсынудың ұзақтығын қысқартуда тиімді еместігін, ал қызылдың ұзақтығын керісінше ұзартатынын көрсетті. Жоғары аллергиясы бар адамдар анафилактикалық шокты емдеу үшін өздеріне инъекциялайтын EpiPen түрінде эпинефрин (адреналин) алып жүруі мүмкін. Жәндік шағуға байланысты ауыр немесе өмірге қауіпті реакцияны бастан өткерген адамдарға, табиғи удың жоғары концентрациясынан тұратын аллергиялық инъекциялар болашақта жәндік шағуынан қорғауға көмектеседі.
The first step in treatment following a honey bee sting is removal of the stinger itself. The stinger should be removed as quickly as possible without regard to method: a study has shown the amount of venom delivered does not differ whether the sting is pinched or scraped off and even a delay of a few seconds leads to more venom being injected. Once the stinger is removed, pain and swelling should be reduced with a cold compress. A topical anesthetic containing benzocaine will relieve pain quickly and menthol is an effective anti itch treatment. Itching can also be relieved by antihistamine or by a topical steroid cream. Many traditional remedies have been suggested for bee stings. No interventions have been proven to be effective in scientific studies and a randomized trial of aspirin paste and topical ice packs showed that aspirin was not effective in reducing the duration of swelling or pain in bee and wasp stings, and significantly increased the duration of redness. People known to be highly allergic may carry around epinephrine (adrenaline) in the form of a self injectable EpiPen for the treatment of an anaphylactic shock. For people who experience severe or life threatening reactions to insect stings, allergy injections composed of increasing concentrations of naturally occurring venom may provide protection against future insect stings.