Кіріспе

Жұмыс орнында ыстық сусын ұсынатын адам. Чай әкелуші (немесе сусын әкелуші) кеңседе, фабрикада, ауруханада немесе басқа да жұмыс орнында сусын қызметін көрсетеді. Бұл атаумен аталған лауазым Ұлыбританияда Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайда болды және бүгінге дейін Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінде сақталып келеді. Бұрын бұл әйелдер арасында кең таралған мамандық болды және сол себепті халық мәдениетінде жиі кездесетін.

Тарих

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияда шай дайындаушы әйелдер кеңінен таралды. Олар соғысқа жұмылдыру үшін жұмыс орындарында тиімділікті арттыру мақсатындағы тәжірибеде пайдаланылды (Екінші дүниежүзілік соғыстағы әйелдер#Жұмыс орындаларына қараңыз). Олардың көңіл-күйге тигізген әсері өте зор болғандықтан, барлық салалардағы жұмыстарда кең таралды, тіпті мобильді асханалар жаттығулар кезінде әскери бөлімдерге де қызмет көрсетті. Олар жұмыс асханасында болды немесе әдетте ішінде ыстық шай немесе ыстық су, сондай-ақ торттар мен нанның ассортименті бар арбамен келіп қызмет көрсетті.

Құлдырау

Бұл кәсіп 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында, әйелдер басқа жұмыстарға ауысып, бизнестер кеңейген кезде жеке тамақтандыру фирмалары мен автоматтармен алмастырыла бастағанда жойыла бастады. Шәй ішу үзілісі дәстүрі, осыдан шайханым рөлі пайда болған, өзі де азайды, бұл бүгінде шайханымдардың сирек кездесуіне себеп болуы мүмкін. 2005 жылы Ұлыбританияда жүргізілген сауалнама көрсеткендей, күніне төрт стақаннан астам шай ішетін жұмыскерлердің барлық 2%-ы ғана шайын шайханымнан алса, 66%-ы ыдыстан, ал 15%-ы автоматтан ішкен. Австралияда Жаңа Оңтүстік Уэльс университетінің қоғамдық саясат профессоры Дженни Стюарт мемлекеттік қызметте шайханымдардың төмендеуін "басқарушылық солипсизмнің" мысалы ретінде келтіреді: олар мемлекеттік қызметкерлерге "маңызды экономикалық үнемдеулермен" сенімді "әлеуметтік қарым-қатынас үлгілерін" ұсынған, бірақ "департаменттер үнемдеудің оңай жолдарын іздеген кезде олар жай ғана жоғалып кетті".

Қазіргі рөлі

Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінде (NHS) шай әкелушілер әлі де бар, бірақ бұл жұмыс енді тек әйелдерге ғана арналмайды. Кейбір ауруханалардағы шай арбаларын Корольдік еріктік қызметі басқарады. Науқастар көбінесе шай әкелушілер туралы, және олардың қамқорлығы ауруханада жатқан уақытты қалай жеңілдеткені туралы айтады.

Медиа

Бұрын "Шай ханымдары" британдық комедияда әйелдік қасиеттердің символы ретінде жиі бейнеленген. Шай ханымдар көбінесе әзілқой, қызық, орта жастағы, форма киген және қалпақ таққан әйелдер, немесе өте сұлу, бала тууға ең жақсы жасы келген жас әйелдер болып көрсетілген. Олар жұмыстастарынан мақтау сөздерін естіген, мысалы, "Бар болғаны" (1971) фильміндегідей. Австралияда 1978 жылы Мельбурнның ATV 0 телеарнасында "The Tea Ladies" атты ситком көрсетілді. Пат Макдональд пен Сью Джонс бас рөлде ойнаған бұл сериал Канберрадағы Парламент үйінің қызметкерлер асханасында түсірілді және нақты саясаткерлерге сілтеме жасайтын әзіл-қалжыңдарды қамтыды. "Иә, министр" сериалында шай ханымдары жиі "қаржыны үнемдеу" және "қырқу" тақырыбында әңгімеге тартылып, Найджел Хоторнның сомдаған сэр Хамфри Эпплби кейіпкері осы туралы жиі ойын ойлап тапқан. Бірақ, шоудың бес маусымы бойында шай ханымды экранда бір рет ғана көруге болады – "Шефтегі қаңқа" (1982) эпизодында Джим Хакер мен сэр Хамфри Эпплбимен бірге лифтте. 2003 жылғы "Love Actually" фильмінде Мартин МакКатчон 10 Даунинг-стриттегі шай дайындаушы әйел рөлінде ойнады.