Кіріспе

Лео XIII-нің Apostolicae curae паптық бұласы – 1896 жылы папа Лео XIII-нің барлық англикандық диакнаттарды «толығымен жарамсыз және күшін жойған» деп жариялаған апостолдық хатының атауы. Англикан қауымы ресми жауап бермеді, бірақ Англия шіркеуінің Кентербери және Йорк архиепископтары 1897 жылы Saepius officio латынша атауымен белгілі жауап жариялады. Лео XIII англикандық диакнаттарды жарамсыз деп санады, себебі ол англикандық Эдуард ординалдарында ниет пен форманың жетіспеушілігін анықтады. Ол бұл рәсімдердің католик шіркеуінің құрбандыққа бағытталған діни қызметкерлігінен өзгеше діни қызметкерлікті құру және диакнатты құдайдан келген рақымды берудің орнына, тек шіркеулік институтқа дейін төмендету ниетімен жасалғанын мәлімдеді, осылайша кез келген діни қызметкерді жарамсыз деп таныды. Ол епископтарды қадірлеу рәсіміндегі англикандық рәсімге де қарсылық білдірді, соның салдарынан 16 ғасырдағы жарамды диакнаттардан келген англикан дін қызметкерлері мен епископтардың апостолдық тізбегін жоққа шығарды. Көптеген англикандық епископтар мен қорғаушылардың пікірінше, Римнің аргументінің ядросындағы құрбандыққа бағытталған діни қызметкерлік туралы қажетті сілтемелер көне латын литургиялық рәсімдерінің көптеген түрлерінде немесе католик шіркеуі жарамды деп санайтын кейбір Шығыс католиктік литургияларында болған емес. Католиктер бұл рәсімдердің айырмашылықтарын дәстүр немесе әдет мәселесі деп санайды және құрбандық шалатын діни қызметкерлікті жоққа шығару ниетін көрсетеді деп есептемейді.

Контекст

Лео XIII католик және бұрынғы миссионер Фернан Портал мен англикандық 2-ші виконт Галифакс Чарльз Вудтан мұндай қарастыру туралы өтініш алғаннан кейін, англикандықтардың діни дәрежесінің жарамдылығын қарастыру үшін комиссия құрды. Англия шіркеуінің Рим папасының билігінен тыс құрылуынан кейін, католик шіркеуі Англия монархының үстемдігін қабылдаған және Рим папасының бекітілуін алмаған прелаттың арқылы епископтарды қадірлеуді мойындамады. Бірнеше ғасыр өткен соң, кейбір адамдар діни танымның құдай сыйы туралы қазіргі түсінігіндегі жаңа дамулар негізінде қайта қарау басқаша бағалауға әкеледі деп үміттенді. Леоның комиссиясы екі қарама-қарсы пікірге тең бөлінді, ал Лео өзінің жеке теологы, кардинал Рафаэле Пьероттиге сүйенді, ол Апостольдық сарайдың шебері (қазіргі күні Паптық үйдің теологы деп аталатын лауазым) болды. Пьеротти англикандықтардың діни дәрежесінің жарамсыздығын жақтады және олардың жарамсыз екенін қайта растау көптеген адамдардың католицизмге өтуіне себеп болады деп сенді.

Шығу тегі

Apostolicae curae-ден бұрын Рим Англиялық ордендердің жарамсыз екені туралы шешім қабылдаған болатын. Католик шіркеуінің практикасы олардың жарамсыздығын болжаған. Егер бұрынғы Англиялық дін қызметкерлері Католик шіркеуінде дін қызметкері болуды қаласа, олар міндетті түрде тағайындалатын. Оксфорд қозғалысы дамыған сайын, Англия шіркеуінің бірнеше дін қызметкерлері мен миряндары Католик шіркеуінің Англиялықтардан дін қызметкерлерін міндетті түрде тағайындауының себебі Англиялық ордендердің жарамдылығын зерттемеуден және кейбір тарихи зерттеулердің нәтижесінде бұдан былай растала алмайтын қате пікірлерден туындады деп мәлімдеді. Рим мен Кентерберидің бірігуіне мүдделі жандар, мұндай бірігудің шарты ретінде Католик шіркеуі Англиялық ордендерді жарамды деп мойындауы мүмкін деп ойлады. Кейбір Католик авторлары осы мәселеде күмән туғызуға негіз бар екенін айтты және олармен бірге мәселені қайта зерттеуді және Папа Лео XIII-тен бұл мәселе бойынша құзыретті шешім шығаруды сұрады. Ол мәселеге қатысты әртүрлі пікірде болған бірнеше адамға сот шешімінің негіздерін жазбада беруді тапсырды. Содан кейін оларды Римге шақырып, жазба алмасуға бұйырды. Папа оларға барлық қолжетімді құжаттарды ұсынып, мәселені одан әрі зерттеуге және талқылауға бағыттады. Осылай дайындалғаннан кейін, ол оларды өзі тағайындаған кардинал төрағалығымен арнайы сессияларда жиналуға бұйырды. Осылайша он екі сессия өтті, онда "барлығы еркін талқылауға шақырылды". Содан кейін ол осы сессиялардың хаттамаларын барлық құжаттармен бірге кардиналдар кеңесіне ұсынуды бұйырды, "осылайша барлығы мәселені зерттеп, біздің қатысуымызда талқылағаннан кейін әрқайсысы өз пікірін білдірсін". Соңғы нәтиже – Папаның Apostolicae curae атты бұйрығы болды, онда Англиялық ордендер жарамсыз деп жарияланды. Бұл бұйрық 1896 жылдың қыркүйегінде жарық көрді және Англиялық ордендерді "толығымен жарамсыз және мүлдем жарамсыз" деп мәлімдеді. Бұйрықта шешімнің сыртқы және ішкі негіздерге негізделгені кеңінен түсіндірілді.

Ішкі негіздер

Англикандық ордендердің бұзау арқылы жарамсыз деп жариялануының басты себебі – «форма мен ниеттің кемшілігі» болды. Онда «Жаңа Ұстаздық заңның қасиеттері, көрінбейтін рақымның сезімтал және тиімді белгілері ретінде, олар әсер ететін рақымды білдіруі де, білдірген рақымды әсер етуі де керек» делінген. Қандай да бір қасиетті рәсімді орындау кезінде қолданылатын тәртіп сол қасиетті рәсімнің мағынасына бағытталған болуы керек, әйтпесе бір қасиетті рәсімде қолданылатын тәртіптің екіншісіне әсер етуіне ешқандай себеп болмас еді. Қасиетті рәсімнің тиімділігі – сол қасиетті рәсімді орындау ниеті мен сол ниетке сәйкес қолданылатын тәртіп болып табылады. Бұзау 1662 жылы Эдуард ординалының 1552 жылғы түріне «қасиетті дін қызметкерінің міндеті мен жұмысы үшін» деген сөздердің қосылғанын атап өтті. Бірақ бұл ағылшындықтардың өзі алғашқы форманың кемшіліктері мен жеткіліксіздігін түсінгенін көрсетеді. Рим бұл қосымша формаға тиісті мағына беруі мүмкін болса да, оның тым кеш енгізілгенін сезінді. Эдуард ординалы қабылданғалы бері бір ғасыр өткен, ал иерархия жойылғандықтан, тағайындау билігі болмады. Бұл епископтық киялауға да қатысты. Епископат дін қызметкерлерінің ең жоғары дәрежесін құрайды деп есептеледі. Соның нәтижесінде, нағыз дін қызметкерлігі ағылшындық тәртібінен толығымен жойылды және дін қызметкерлігі сол тәртіптің епископтық киялауында шын мәнінде және жарамды түрде берілмеді. Осы себепті епископат та оған шындықпен және жарамды түрде тағайындалмады, өйткені епископаттың бірінші міндеттерінің бірі – қасиетті Евхаристияның қызметкерлерін тағайындау. Рим папасы англикандық ординалдың Англия реформациясының қателіктерін қамтығанын мәлімдеді. Оны жарамды ордендер беру үшін қолдануға болмайды, сондай-ақ оның бұл бастапқы кемшілігінен кейін тазартуға болмайды, себебі онда қолданылған сөздердің қасиетті рәсімді беру үшін қажетті мағынадан мүлдем өзгеше мағынасы бар деп сезінді. Рим папасы англикандық ординалда дұрыс форма ғана емес, ниеттің де жоқ екенін сезінді. Ол бұл мәселені Киелі Тақ қаншалықты мұқият және сақтықпен қарастырғанын түсіндірді. Ол онымен бірге қарастырғандар мәселе шешілгенін келісіп, бірақ мәселенің соңғы дау-дамайларын ескере отырып, қайта қаралып, шешілуі мүмкін екенін айтты. Содан кейін ол англикандық тәртіппен орындалған дін қызметкерлерін тағайындауларды «жарамсыз және күшсіз» деп жариялады және католик емес және ордендерді қалайтын адамдарды Мәсіхтің бір қой қорасына қайта оралуға шақырды, онда олар құтқарылуға арналған нағыз көмектерді табады. Сондай-ақ ол әртүрлі қауымдардағы дін қызметкерлерін католик шіркеуімен татуласуға шақырып, олардың рухани күрестерінде оларға деген ықыласын білдірді. Бұл бұзау әдеттегідей апостолдық хаттардың билігін растаумен аяқталады.

Англикандық жауаптар

Англия шіркеуі де, ешбір англикан шіркеуі де бұл мәселеге ресми жауап жариялаған жоқ. 1897 жылғы Ламбет конференциясындағы кіші комитет есебінде Папаның "Англия шіркеуінің жағдайын зерттегені" айтылды, бірақ олар "латын діншілдер қауымына" қатысты ешқандай қаулы ұсынбады.

Сейпиус офисио

Фредерик Темпл, Кентербери архиепискобы, және Уильям Маклаган, Йорк архиепискобы, Папа Леоның айыптауларына өз жауабында, Saepius officio: Кентербери және Йорк архиепископтарының Х. Х. Лео XIII-нің Apostolicae Curae бұйрығына берген жауап арқылы жауап берді. Біріншіден, олар күмәнді саналып отырған тағайындау рәсімдерінің Киелі кітапқа сәйкес екенін мәлімдеді. Содан кейін, сол айыптамаларға кінәлі деп санайтын католик және шығыс православиелік литургияларды егжей-тегжейлі түсіндіріп, көптеген цитаталар келтірді. Архиепископтардың пікірінше, егер Англикан шіркеуіндегі епископтар мен дін қызметкерлерінің тағайындалуы жарамсыз болса, онда католик және шығыс православиелік шіркеулердегі дін қызметкерлерінің тағайындалуы да сол сияқты жарамсыз болуы керек. Ниет туралы айыптауға жауап ретінде, 1662 жылы қабылданған қажетті тіркестердің қайта енгізілуі Римдік емес, пресвитериандықтарға қатысты болғаны айтылды. Сондай-ақ, жалпы дұға кітабының құрбандық теологиясын қамтитыны жеткізілді. Королева Мэри билікке келгенде шіркеулердің қайта бірігу кезінде көптеген Эдвардтық дін қызметкерлері түрлі себептермен қызметтерінен алынғанымен келісті. Бірақ, бірде-бір дін қызметкері діни тәртіп бұзылғандықтан қызметтен алынбағанын көрсетті. Кейбіреулері өз еркімен қайта тағайындалды, ал басқалары бұрынғы тағайындалуларына майлау рәсімін қосымша өткізді. Көпшілігі, тіпті көптегендері, қайта тағайындалмай өз лауазымдарында қалды. Ал үйленгендер әйелдерімен заңсыз некеде болғандықтан ажырасуға мәжбүр болды. Кейбір жағдайларда Эдвардтық дін қызметкерлері католик шіркеуінде жоғары лауазымдарға тағайындалды. Папаның Джон Клемент Гордон мысалына қарсы шығып, Гордонның қайта тағайындалуға деген құштарлығының себебі абыройсыз Нагсхед ертегісінде жатқанын мәлімдеді. Англия мен Уэльстің католик епископтары "Apostolicae Curae" бұйрығына жауап ретінде "Saepius officio" атты "Бұйрықтың қорғаны" деген мақала жазып, Кранмер мен ағылшын реформаторларының протестанттық теологиясын атап өтті.

Басқа да ағылшындық жауаптар

Бір евангелистік жауап: «Христиандық үйретімді «католик шындығы» деп аталатын ешқандай тұйық формуламен емес, Жаңа Өсиетпен сынау керек» деп мәлімдеді. Тағы бір англикандық көзқарас – 1903 жылы Темплден кейін Кентербери архиепискобы болған Рэндалл Дэвидсонның пікірі. Ол «Англияның протестанттығының күші мен тереңдігін» баса көрсетті және Риммен арадағы басқа да айырмашылықтарды англикандық ордендерге қатысты көзқарастарынан гөрі әлдеқайда маңызды деп есептеді. «Таймс» газетінде жарияланған мақалалардың арқасында «Apostolicae curae» Англия шіркеуінде берілген сан-дәрежелердің Рим папасы үшін католик мағынасындағы сан-дәрежелер емес дегенді білдіретіні түсінілді. Англикандықтардың наразылығы азайды. Вонның өмірбаяуын жазған автор: «Егер Ватикан англикандық сан-дәрежелерді мойындап, англикандық дін қызметкерлерін «соғымдық ділдер» деп жарияласа, одан да көп наразылық туар еді» деді. Дегенмен, Вон 1898 жылы «Apostolicae Curae» туралы «Буллді қорғау»: Уэстминстер провинциясының кардинал архиепискобы мен епископтарының англикандық сан-дәрежелер туралы хаты» деген кітабын жариялады.

Грегори Дикс

1944 жылы Грегори Дикс, Нэшдом аббаттығының англикандық бенедиктин монахы, англикандық тәртіптерді қорғап, "Теологияның барлық салаларында, римдік немесе англикандық, ешбір ресми формула оны құрастырушылардың жеке түсінігімен түсіндірілмеуі керек, немесе түсіндірілуге тиіс емес" деді. Дикс: "Англия шіркеуі ешқашан [Кранмер] жинақтаған және мемлекет шіркеуді қолдануға мәжбүрлеген рәсімдерді түсіндіруге келіспеді", – дейді, ал Пол Ф. Палмер оған былай түсіндірді: "Едуард VI Англия шіркеуінің рухани басшысы ретінде танылғанын атап өту жеткілікті. Егер Бағыныштылық сертінің қандай да бір мағынасы болса, онда ол кем дегенде осыны білдіреді". Дикс Оңтүстік Үндістандағы жоспарланған шіркеу одағына қарсы болды, оны Англиядағы ұқсас жобалардың мүмкін үлгісі деп қарады және оның пікірінше, англикандық және методистер мен басқа протестанттардың рукоположениясын теңестірді: "Бұл ұсыныстар – папа Лео XIII-нің Apostolicae Curae еңбегіндегі негізгі талабының дұрыс екенін англикандық шіркеу ресми түрде мойындауы. [ ] Егер бұл ұсыныстар іске асса, мен сипаттаған Англия шіркеуіне сенудің барлық негіздері жойылар еді".

Джон Джей Хьюз

1970 жылы жазған "Иеміздің басқарушылары: Англикандық ордендерді қайта қарастыру" атты кітабында Джон Джей Хьюз, папаның апостолдық хатындағы кемшіліктер мен түсініксіздіктер Англикандық қасиетті ордендердің жарамсыздығы туралы мәселені қайта қарастыруға негіз болатынын айтты. Хьюз бұрын Англикан діни қызметкері болған, кейіннен Католик шіркеуінде шартты түрде қасиетті санға ие болды. Басқа Англикандық теологтар апостолдық мұрагерлік архиепископ Уильям Лаудқа және одан әрі архиепископ Мэтью Паркерге дейін жалғасқан жарамды қасиетті сан беру арқылы ешқашан бұзылмағанын мәлімдеді.

Франческо Кокопальмерио

2017 жылы экуменикалық форумда сөйлеген сөздері кейін жарияланған кардинал Франческо Кокопальмерио, Паптық заң шығару мәтіндері жөніндегі кеңестің президенті, Apostolicae curae-де білдірілген пікірге күмән келтірді: «Егер біреу Англикан шіркеуінде қасиетті қызметке орналасып, қауымдастықта діни қызметкер болып жұмыс істесе, ештеңе болмағандай, бәрі ‘жарамсыз’ деп айтуға болмайды». Ол 1966 жылы Папа Павел VI-ның епископ сақинасын және Кентербери архиепискобы Майкл Рамзиге англикандық қауымда тойланатын құрметті рәсімдерді мойындау нысаны ретінде келішті сыйлағанын атап өтті: «Папа Павел VI-ның Кентербери архиепискобына келішті сыйлағаны нені білдіреді? Егер ол Иеміздің соңғы кешкі асы, яғни Евхаристияны тойлау үшін болса, онда ол дұрыс өткізілуі керек еді, солай емес пе?» Бұл кеудедегі крестке қарағанда маңыздырақ, себебі келішті тек ішу үшін ғана емес, Евхаристияны тойлау үшін де қолданылады. Осы әрекеттерімен Католик шіркеуі бір шындықты сезінеді, мойындайды. Кокопальмерио қазіргі жағдайдың «нақты емес» екенін айтты: «Англикандық тағайындамалардың жарамдылығы мәселесі заңға емес, дінге қатысты». Оның пікірінше, Католик шіркеуінің жарамдылық туралы түсінігі жеңілдетілуі керек, сондықтан сакраменттердің жарамдылығына қатысты мәселелерді қарастырғанда жағдай ескерілуі тиіс. Ол кейбір мәселелердің діни мәселе ретінде ұсынылатынын, бірақ шындығында олар діни мәселе емес екенін және бұл мәселелер шіркеулер арасында бөлінуге себеп болмауы керек екенін атап көрсетті.

Малин әңгімелесу тобы

2021 жылдың желтоқсанында тәуелсіз католиктік-англикандық диалогтар тобы Malines Conversations Group «Сорорес ин спе – Қайта тірілу үмітіндегі әпкелер: Англикандық ордендерді айыптауға жаңа жауап» (1896) атты құжат жариялады. Құжат Apostolicae curae шешімін жоюға шақырады. Христиандық бірлікті ілгерілету жөніндегі Паптық Кеңестің хатшысы Брайан Фаррелл өзінің Ватикан кеңсесі бұл топтың диалогын демегенмен, "англикандық-католиктік қарым-қатынастарда үлкен жетістіктерге қол жеткізілген бүгінгі мүлдем басқа экуменикалық контексте англикандық ордендер мәселесі қарастырылып жатқанына біз өте қуаныштымыз" деді.

Киелі орынның қайта растауы

1998 жылы Дін ілімдері жөніндегі Конгрегация Папа Иоанн Павел ІІ-нің "Ad tuendam fidem" атты апостолдық хатына қоса, шіркеудегі белгілі лауазымдарға тағайындалатын адамдардың имандылық сертінің формуласын белгілеген доктриналық түсіндірме жариялады. Конгрегацияның түсіндірмесінде Лео XIII-нің "Apostolicae curae" құжатындағы англикандық диакнаттардың жарамсыздығы туралы жарияланым, "тарихи қажеттілікпен аянға байланысты, сонымен бірге анық ұсталуға тиіс, бірақ Құдайдан ашылған деп жарияланбаған шындықтардың" мысалы ретінде келтірілді. Мұндай шындықтарды жоққа шығарушы адам "католик доктринасының бір шындығын жоққа шығарады және осылайша Католик шіркеуімен толық бірлікте бола алмайды". "Apostolicae curae" құжатының үздіксіз күші Рим Папасы Григориан университетінің ректоры Джанфранко Гирланданың 9 қараша 2009 жылы жарияланған "Anglicanorum Coetibus" апостолдық конституциясының маңызы" атты мақаласында расталды. Дін ілімдері жөніндегі Конгрегация бекіткен мақалада Гирланда "Англикандық шіркеуден келген қызметкерлердің диакнаттары 1896 жылғы 13 қыркүйектегі Лео XIII-нің "Apostolicae curae" құжатының негізінде толыққанды болады" деп түсіндірді.

Асқынулар

Бірнеше жағдай католик шіркеуінің англикандық орденін қайта қарау мүмкіндігін қиындатты. Англикандық қауымда әйелдерді дін қызметкері және епископ қызыметіне бекіту католик шіркеуінің түсінігінен өзгеше, дін қызметкерінің тағайындалуына қатысты әртүрлі көзқарас бар екенін көрсетеді, себебі католик шіркеуі тек ер адамдардың дін қызметкері болуын негізгі ұстаным ретінде санайды. Сонымен қатар, кейбір англикандық ұйымдардың апостолдар мұрагерлігінің дәстүрлі түсінігін қабылдамайтын шіркеулермен, мысалы, түрлі лютеран шіркеулерімен (Порво келісіміне қараңыз) арадағы рухани байланысты кеңейту туралы шешімі де католик шіркеуінің пікірінше, апостолдар ілімі мен тәжірибесінен жаңылғандығын көрсетеді. 1999 жылы АҚШ-та Епископтық шіркеу мен Америкадағы Евангелиялық-лютеран шіркеуі (ЕЛКИ) арасындағы келісім Епископтық епископтарының ЕЛКИ епископтарын бекіту рәсіміне қатысуын қарастырғанмен, келісімде барлық ЕЛКИ епископтары мен дін қызметкерлерін қайта бекіту талабы қойылмады. Бұл ЕЛКИ епископтары бекіткен ЕЛКИ қызметкерлерінің Епископтық шіркеуде қызмет ете алуы үшін жасалды. Порво келісімі туралы ой бөлісе отырып, иезуит теологы және экуменист Эдвард Ярнольд былай деді: «Порво келісімін жасағандардың ARCIC-ке қайшы келмеуге тырысқанын мойындауға қуаныштымын, бірақ мен қайта-қайта қарасам да, олардың сәтті болғанын көре алмадым. Бұл мәселе тағы да қай дауыстың Англикандық қауым атынан сөйлейтінін анықтаудың қиын екенін көрсетеді». Ал сол мақаланың соңында: «Экуменикалық оң қолыңыз сол қолыңыздың істегеніне қайшы келмеуі керек». 2010 жылы христиандық бірлікті нығайту жөніндегі понтификалық кеңестің төрағасы кардинал Курт Кох осы мәселені қайта көтерді: «Англикандық қауымда қиындықтар бар және барлық англикандық қауымдардың сенімдері бірдей емес, бұл біз үшін үлкен мәселе». Сол сұхбатта Кох: «Енгликан шіркеуі әйелдерді дін қызметіне бекітуге шешім қабылдаса, біз оны құрметтеуіміз керек», - деп қосты, бірақ олардың дін қызметкерлеріне құрмет көрсету католиктердің бұл тәжірибе католик шіркеуінің жарамды бекіту түсінігіне сәйкес екенін мойындауы дегенді білдірмейді деді. Кардинал Уолтер Каспер 2003 жылы Англиядағы Сент-Олбанс қаласында өткен англикандық епископтар мен мирян конференциясында басқа да кедергілер туралы айтты. Сол кездесуде ол апостолдар мұрагерлігін «механикалық» түсіндіруге қарсы ескертті: «Апостолдар мұрагерлігінде тұру – жеке тарихи тізбек мәселесі емес, қайта апостолдарға дейін баратын бүкіл коллегияның мүшелігі мәселесі». Ол сондай-ақ «Англикандық орденді мойындауға қатысты түпкі шешім тек сенімдегі толық бірлік, рухани өмір және ортақ апостолдық көзқарас аясында ғана табылуы мүмкін» деп атап өтті. Ол «әлеуметтік емес адамдардың басшылық етуі, әйелдерді дін қызметіне бекіту және аборт пен гомосексуалистік қатынастар сияқты этикалық мәселелер» сияқты кедергілерді атады. Бұл ұстаным («доктриналық сенімге» баса назар аударуымен) Шығыс православиесінің Англикандық ордендерге деген көзқарасына ұқсас. Мысалы, Каллистос Уэр өзінің «Православ шіркеуі» атты кітабында былай дейді: