Кіріспе

Хэмпден көпірі – мұражайға енгізілген, бір арқалы ілмелі көпір. Ол Мосс Вейл жолының (B73) Кангару өзенінен өтеді, Кангару алқабында, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Шоалхейвен қалалық әкімшілік аймағында орналасқан. Көпірді Эрнест де Бург жобалап, Loveridge және Hudson салған. Мүліктің иесі – Transport for NSW. 2019 жылдың 2 тамызында Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының мұра тізіміне қосылды. 1898 жылдың 19 мамырында ашылған бұл көпір 1895 жылдан 1899 жылға дейін Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы болған Лорд Хэмпденнің құрметіне аталған.

Тарих

Хэмпден көпірін колонияның көпірлер жөніндегі инженер-ассистенті Эрнест Маккартни де Бург жобалаған. Ол бастапқыда Кенгуру өзенін бойлайтын тозуға шалынған ағаш фермалы көпірдің орнын алмастыру үшін салынды. Көпір 1898 жылғы 19 мамырда ашылды, ал ескі көпірді су тасқыны шайып кеткенге дейін алты күн қалған еді. Құрылысын Томас Ловеридж және Герберт Хадсон 1895 жылы бастады. Құрылыс аяқталған соң олар «Ловеридж және Хадсон» серіктестігін құрды. Көпірдің ашылуына орай Кенгуру аңғарында мемлекеттік мереке жарияланды. Көпірді Қоғамдық жұмыстар министрі Дж. Х. Янг ашты.

Кенгуру аңғарының тарихы

Кенгуру алқабы аймағы Дхаравал / Туравал кланының жері шегінде орналасқан, бұл тіл тобы әдетте "Ковпастур" (Камден / Аппин) шығысынан Джордж өзені бойымен, содан кейін Джервис шығанағының оңтүстігіне және батысқа қарай Брейдудқа дейін созылады. Иллаварра Шоалхейвен аймағынан келген Води Води және Вандравандиан, Дхаравал топтары жыл бойына аңғарға қол жеткізеді. Жергілікті Дхаравал атаулары әлі де қолданылады, мысалы "Ноггара" – үлкен шатқал және "Парронра" – өзен жағалауындағы қолайлы кемпингтік орындар. Кенгурулар мен басқа да жабайы жануарлар көптеп кездесетін, ал аңғар паналық немесе аң аулау қорығы ретінде қарастырылып, кейде әртүрлі отбасылық топтардың "Ковпастур" аймағына сапарларында кездесу орны ретінде пайдаланылатын. Даулар жиі ресми рәсімдер арқылы шешілетін. Аңғарға еуропалықтардың қоныстануы 1810 жылдардың соңында басталды, Ричард Брукс 1817 жылы Берима және Саттон Орман аудандарынан аңғарға мал жіберді, ал 1820 жылы аңғарда жер алды. Басқалары Брогерс-Крик маңындағы жерді иелену үшін Саттон-Форесттен аңғарға көшіп келді. Осы ғасырдың бірінші жартысында Кенгуру аңғарында да ағаш өңдеу жұмыстары басталды, ол қызыл ағашымен танымал болды. Кенгуру аңғары 1831 жылы Ходдл зерттеді. 1830 жылдары бірнеше аймақтар мал жаюға арналған жерлер ретінде таңдалды, бірақ 1841 жылғы халық санауы аңғарда бар болғаны жеті адам тұратынын көрсетті. ХХ ғасырдағы фермаларды біріктіру халықты қысқартып, аңғарға хобби фермерлері мен зейнеткерлердің қызығушылығы арта түсті. Әйтсе де, қалашықтың ерекшелігі соңғы 130 жылда айтарлықтай өзгерген жоқ, көптеген мұралық ғимараттар сақталған. Қазір аңғар танымал туристік орынға айналған, түрлі жатақтар, соның ішінде қонақүйлер ұсынылады. Көпір маңызды ескерткіш және тарталымды орын болып табылады, сонымен қатар бүгінгі күнге дейін Кенгуру өзенінен өтудің негізгі жолы болып табылады. Көпір аңғарда тұратын адамдарға және Сидней мен Оңтүстік жағалау аймағының тұрғындарына кеңінен танымал. Ол 1892 жылы қозғалысқа ашылды. Жекеменшік құрылысшылардың бастамасымен болашақта солтүстікке тұрғын үйлер салу мақсатымен салынған, болат кабельдермен және әсем құмтастан жасалған мұнаралармен жабдықталған ағаш палубалы аспалы көпір ретінде салынды. Алғашқы аспалы көпірдің негізгі аралығы 152 метрді құрады, ол болат кабельдермен және ілмек таяқшаларымен бекітілді. Палуба ортасында тіземен байланыстырылған төсемемен нығайтылды. Болат кабельдер құмтастан жасалған мұнараларға тіреліп, шатқалдың екі жағындағы тасқа бекітілді. Ағаш палубада екі қатар қозғалысқа арналған жол, екі трамвай жолы және жаяу жүргіншілерге арналған жолдар бар. Бұл күрделі форма және аралықтың салыстырмалы түрде күрделі құрылымдық дизайны осы өзеннен өтудің маңыздылығын көрсетеді: Камбеварра жолы (қазіргі Мосс Вэйл жолы) сол кезде Сиднейден Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының оңтүстік жағалауына дейінгі маңызды бағыт болды. Палуба ортасында тіреуге арналған ағаш жақтаулар орнатылған. Көпірдің негізгі аралығы 15 метр, кабельдердегі иілу 15 метр, құмтастан жасалған мұнараның биіктігі 15 метр, судан жоғары биіктігі де 15 метрді құрайды. Бұл жергілікті ландшафттағы әсерлі құрылым және 100 жылдан астам уақыттан бері аймақтың танымал символы болып табылады. Көпір көлік құралдары үшін бір қатарлы, екі тар жаяу жүргіншілерге арналған жолы бар; ең көп жүк көлемі 1 тонна, көпірде бір уақытта бір жүк көлігі ғана жүре алады. және Австралияда әлі де көлік тасымалдау үшін қолданылатын ең көне және жалғыз ағаштан жасалған аспалы көпір. 2012 жылы Roads & Maritime Services компаниясы көпірді 3 миллион австралиялық долларға жөндеуден өткізді, бұл жергілікті тұрғын Брюс Рамсейдің көп жылдық лоббилеуінің нәтижесі болды, ол осы тарихи құрылымды сақтауға ұмтылды.

Қабырғалар мен тіректер

Мұнаралар негізінен сол жерде қазылған құмтастан салынған, олар Викториялық готика стилінде жасалған, Сиднейдегі Нортбридждегі (бұрынғы) аспалы көпірге ұқсас. Әрбір мұнарада екі бағана бар, олар жол қозғалысының биіктігінен жоғары орналасқан эллипстік доғалы көлденең арқалықпен біріктірілген. 1896 жылғы сәуір айындағы «Кенгуру Вэлли Таймс» газетінде былай делінген: «Бұл мұнаралардың биіктігі шамамен 42 фут (13 метр) болады, олар қазіргі құмтас формациясының үстінде орналасқан бетон блоктарға салынған, мұнаралардың қасбеті… Мұнаралардың қимасы қатты бетоннан жасалған және құмтас блоктарымен жабылған. Олар қатты құмтасқа қазылған бетон массасының үстінде орналасқан. Кабельдерді қолдайтын роликтік тіреулердің астындағы бетон массасы сирек кездесетін, 3 тонна салмақты қатты трахиттен жасалған бестстондармен жабылған, олар Боуралдағы Гибралтар тауынан қазылып алынған. Кабельдер мұнараларға көлденең қабырғаның биіктігіне жақын саңылаулар арқылы кіреді, содан кейін әрбір мұнара кеңейтілген саңылаумен жабылады. Құмтастың өңделуі – тегіс күлтіректер мен негізгі бағана беттеріндегі тас бетіндегі өңдеудің үйлесімі. Алғашқы жобада жоғарғы қабырғалардың еденінде суды тоқтатуға арналған торы бар еді. Әрбір мұнараның негізінен көпірге жақын жерде құмтастан жасалған парапет қабырғалары шығып тұрады. Олар қиыршық таспен толтырылған, үстіне жолдың екі жағында жаяу жүргіншілерге арналған жолдар, жиек тастар және дренаждық торы орналасқан. Парапет қабырғалары мұнараларды кабельдік бекіткіш құрылымдарымен байланыстырады. Олар 25 фут тереңдікте құмтасқа қазылған шахталардан тұрады. Әрбір шахтаның түбінде кеңейтілген камера орналасқан, онда қабырғаларға бекітілген болаттық бұрыштар кабельдерден тартылу күшін жоғарыдағы құмтасқа береді. Жер бетінде кабельдерді көлбеуден тікке бұратын шойын иық құймалары орналасқан. Олардан туындаған итермелеу күштері бетонға орнатылған 5 тонналық трахиттен жасалған түрткі блоктары арқылы құмтасқа беріледі. Әрбір бекіткіш шұңқырының үстінде кішкентай тік бұрышты мұнара орналасқан, оған кіруге арналған қақпақ бар. Бұл шұңқырдың түбіне толық биіктіктегі баспалдақ арқылы түсуге мүмкіндік береді. Құрылыс жұмыстарының маңызды бөлігі – шұңқырларға дренаждық туннельдерді қазу болды. Навра жағындағы негізгі туннельдің ұзындығы шамамен 30 метр (100 фут) болды, ол тіреуге солтүстік-шығысқа қарай ашылды және батыс шұңқырына көлденең бұрылыс жасады. Мосс Вейл жағындағы негізгі туннельдің ұзындығы 18 метр (60 фут) болды. Бұл туннельдер бұрғылау және жарылыс арқылы қазылды.

Аспап кабельдері мен бекіту құрылғылары

Көпірдің негізгі кабельдері әр жағында он төрт 36 мм диаметрлі болат сым арқаннан тұрады, олардың әрқайсысының белгіленген тартылу күші бар. Он төрт арқан әрқайсысы жеті арқаннан тұратын екі кабельге топтастырылған, әр арқан алты жіптен тұрады, әр жіпте жеті сым бар. Олар көпірдің екі шетіндегі шұңқырларға тік бұрышпен бекітілген және ұзындығын реттеуге мүмкіндік береді. Әр арқанның өзінің бекіткіш иығы бар, оның айналасынан өтеді және алты U-түйреуішпен өзіне бекітіледі. Он төрт иық 4-6-4 схемасы бойынша үш бекітпе арқалықтарына тізбектер мен бұрандалармен жалғастырылған, ал бұл арқалықтар бекітпе шұңқырларының үстіңгі жағына тіреледі. Арқандар бекіту орнынан жоғары қарай, иық құймасы арқылы, ол итеру блогына тіреледі, құмтас тіректен өтеді, тікелей мұнараға жетеді, онда олар роликтік подшипниктері бар бұрылыс атқыштарында қайта бұрылады және палуба деңгейінен шамамен бір метр төменгі нүктедегі аралықты кесіп өтеді. Кабельдер жоспар бойынша бекіту шұңқырларынан мұнаралардан шыққанға дейін ішке қарай бұрылады, содан кейін көпірдің екінші жағындағы мұнараға кері иіс жасайды. Бұл иіс аспалы тіреуіштердің жазықтығымен құралады. Көпірдегі техникалық қызмет көрсету туралы мәліметтерде 1970 жылы кабельдер Дэвидсонның X3016 коррозияға қарсы праймерімен, BA77 Lumatint және Line 176 Black Finishпен жабылғандығы көрсетілген.

Аспаптар мен көлденең арқалықтар

Кабельдерден әртүрлі ұзындықтағы ілгіш таяқшалар 6 фут (2 м) аралықпен еңкейіп орналасқан, олар палубаны қолдайды. Ілгіш кабельдерге бекітілу ілгіш клиптер арқылы жүзеге асырылады, олардың жоғарғы жағында ілгіш таяқшалардың көзін ұстап тұратын U-түйреуіш бар. Олар бастапқыда ағаштан жасалған, бірақ қазір арна секцияларын дәнекерлеу арқылы жасалған мырышталған болаттан жасалған қораптармен аяқталады. Ілгіштер тік профильді реттеуге мүмкіндік беретін кене тәрізді шайбалармен, гайкалармен және контргайкалармен аяқталады. Палуба қиылысқан арқалықтарға орналасқан, қазіргі палуба битуммен жабылған, бойлық ағаш тіреулерді қолдайтын көлденең ағаш декілерден және олардың үстінен жабылған бойлық ағаш қаптамасынан тұрады. Палубаға қалыс беру үшін тіреулердің тереңдігі әртүрлі. Бұл жұмыстың бір бөлігі ретінде және жаңа палубаның бүйірлік және бұрылу қатаңдығының жоғалуын өтеу үшін болаттан жасалған төсеме орнатылды. Ол әр екі шетіндегі тіреулерге қосылды, соның нәтижесінде көпірдің буынының жұмыс істеу тәсілі өзгерді. Содан бері байланыс ақаулары жиі кездеседі. Палуба деңгейінен жоғары орналасқан, судың ағызылуын қамтамасыз ету үшін, әр жағында ағаштан жасалған қоршау бар, олардың арасында 18 фут (5 м) аралық бар. Қазіргі конфигурациясында пластикалық қанаттар әр қоршаудан шамамен 1 метр қашықтықта орнатылған, бұл жаяу жүргіншілерге көпірге кіруге мүмкіндік береді, ал қалған бөлігі көлік қозғалысына арналған.

Кеме палубасының тұғыры

Аспалы көпір – өзінің конструкциялық ерекшелігі бойынша өте икемді құрылым. Оның тік геометриясы (кабельдегі жүктеме толығымен біркелкі болғанда қолданылатын катенер пішініне жуық) әр түйіндегі жүктемені теңестіру үшін өзгереді. Палубаның арқасында шағын қатаю қамтамасыз етілсе де, ауыр көліктердің үлкен тік қозғалыстарын тоқтатуға жеткіліксіз. Бұл әсерді бақылау үшін көпір палубаның екі жағында қатайтушы фермалар орнатылған. Әр ферма тіректе және орталық тіректе бекітілген. Ферманың конструкциясы Пратт фермасының конфигурациясын ұстанады, оның жоғарғы және төменгі бағаналары ағаштан, тік бағаналары да ағаштан жасалған, ал диагональдар болаттан жасалған сымдардан тұрады. Бұл конфигурация фермаға жүктемені қолданылған жерінен екі бағытта, аспалы кабельдермен қамтамасыз етілген серпімді тіректерге беруге мүмкіндік береді. Жоғарғы және төменгі бағаналар жұпталған көлденең ағаштардан, ал тік бағаналар жеке ағаштардан тұрады. Бағаналардағы біріктірулер болаттан жасалған бүйірлік пластиналармен жасалған, олардың кейбіреулері түпнұсқа, ал кейбіреулері ауыстырылған болуы мүмкін. Алғашқы жұмсақ болаттан жасалған диагональдық сымдар жоғары беріктік болаттан жасалған сымдармен (болжам бойынша 8.8 маркалы, 800 МПа соқтығу беріктігімен) ауыстырылған. Олар гальвандалған болаттан жасалған иінтірек пластиналарына тіреледі, олар түпнұсқа немесе түпнұсқаға ұқсас. Төзу қабілетін арттыру үшін бағаналардың және тік бағаналардың жоғарғы жағы гальвандалған болаттан жасалған жабынмен жабылған. Тіреуіштер мен орталық шар Бүйірлік фермалардың төменгі бағаналары орталық тіректе екі ферманың жартысын біріктіретін шармен және тіреуіштердегі тіреуіштермен аяқталады. Солтүстік тіреуіш және орталық шар бекітілген шар түрінде, ал оңтүстік тіреуіш бойлық қозғалысқа мүмкіндік беретін айналмалы буын стилінде жасалған. Бұл қозғалыс аспалы жүйенің икемділігіне байланысты термиялық және геометриялық факторлардың комбинациясы болып табылады. Тіреуіштер мен басқа да темір компоненттерінде құйылған және соғылған темір, сондай-ақ құйылған және соғылған болат қолданылған. Сонымен қатар, көпірде бірқатар қосалқы ерекшеліктер бар. Оларға мұнараларды жарықтандыратын шамдар кіреді, олар жолға жақын қоршаулардың сыртында вандализмге қарсы қораптарға орнатылған. 1974 жылғы жөндеу жұмыстары кезінде су жиналуын болдырмау үшін суағызғыштар мен дренаж жүйесі орнатылды. Мұнаралардың аспалы кабельдеріне орналасқан тұрақтарға құстардың кіруін болдырмау үшін гальвандалған сым торлы қоршаулар орнатылды. Зәкір шұңқырының дренаж туннельдеріне кіруді болдырмау үшін қосымша қауіпсіздік торлары орнатылды. Әрбір болаттан жасалған диагональдың соңына гайка ұстағыш ретінде торлы тор қосылды. Техникалық қызмет көрсету платформасы көпірдің астыңғы жағынан ілінген. Платформа жеңіл болаттан жасалған фермалық конструкция болып табылады және көпірдің жоғарғы жағынан төменгі жағына сырғанауға болатын жеке платформаны ұстайды. Коммуналдық құбырларға көпірдің шығыс жағындағы жол деңгейіндегі су құбыры және батыс жағындағы екі ПВХ құбыры кіреді. Көпірде немесе оның маңында бірқатар плакеттер мен тарихи белгілер орналасқан.

Жағдай

2018 жылдың 5 шілдесіне қарай, көпір мен оның құрауыштарының барлығы да тұрақты күтім мен жөндеу жұмыстарының нәтижесінде жақсы жағдайда. Көпірдің тұтастығы сақталған және оның беріктігі жоғары деңгейде.

Мұра тізімі

2018 жылдың 10 шілдесінде Хэмпден көпірі штаттық маңызы бар, өйткені ол Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы екінші ірі аспалы көпір және 19 ғасырда (1898) салынған жалғыз ағаш жабындысы бар көліктік аспалы көпір. Көпір инженер Эрнест Маккартни де Бургпен және құрылысшылар Ловеридж бен Хадсонмен байланысты. Хэмпден көпірі Австралиядағы аспалы көпірлердің шағын класының, соның ішінде көліктік және жаяу жүргіншілерге арналған көпірлердің маңызды ерекшеліктерін көрсете алады; олардың көпшілігі қазір сақталмаған немесе бастапқы түрінде сақталмаған. Хэмпден көпірінің тарихи маңызы бар, себебі ол 20 ғасырдың басында Кенгуру аймағының ауыл шаруашылығындағы дамуына көмектескен. Көпірдің пішіні, оның күрделі құрылымдық дизайны және мұнаралардың әсем қамалдары сол кездегі маңызды оңтүстік бағытындағы және дамып келе жатқан аймақтағы бұл өткелдің мәдени маңыздылығын көрсетеді. Көпір қазір аймақтың туристік орталық ретіндегі маңыздылығын арттыруда. Оны қоршаған демалыс аймақтарынан оңай көруге және түсінуге болады, ал жергілікті және кең қоғам оның тарихи, эстетикалық және техникалық ерекшеліктері үшін жоғары бағалайды. Хэмпден көпірі 2019 жылдың 2 тамызында талаптарға сай келгендіктен, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Мұралар тізіліміне енгізілді.