Адам түрінің жіктелуі

Кіріспе

Адам таксономиясы – зоологиялық таксономия шеңберінде адам түрінің (жүйелік атауы *Homo sapiens*, латынша: "ақылды адам") жіктелуі. Жүйелі туыс *Homo* анатомиялық жағынан қазіргі заманғы адамдарды да, архаикалық адамдардың жойылған түрлерін де қамтиды. Қазіргі адамдар *Homo sapiens sapiens* түршесі ретінде белгіленген, кейбір ғалымдардың пікірінше, тікелей ата-бабасы – *Homo sapiens idaltu* (бірақ басқа зерттеулер *idaltu* мен қазіргі адамдарды бір түршеге жатқызады). 18 ғасырда жүйелі атаулар енгізілгеннен бері адам эволюциясы туралы білім күрт өсті, ал 20-шы ғасыр мен 21-шы ғасырдың басында көптеген аралық таксондар ұсынылды. Ең қабылданған таксономиялық жіктеу *Homo* туысын екі-үш миллион жыл бұрын пайда болған деп есептейді, ол кем дегенде екі түрге бөлінеді: архаикалық *Homo erectus* және қазіргі *Homo sapiens*, сондай-ақ жалпыға бірдей мойындалмаған түрлерге қатысты онға жуық ұсыныс бар. *Homo* туысы *Pan* (шимпанзелер) қатарындағы *Hominini* тайпасына жатады. Екі туыстың арасындағы айырмашылық гибридтенудің ұзақ мерзімінде, шамамен 10-6 миллион жыл бұрын қалыптасқан, ал 4 миллион жыл бұрын араласу мүмкін болған. *Homo-Pan* бөлінуінен кейінгі архаикалық "адамға дейінгі" немесе "адам тәрізді" түрлерді біріктіретін, белгісіз мәнді субтайпа – *Australopithecina* (1939 жылы ұсынылған). Вуд пен Ричмондтың (2000) ұсынысы *Australopithecina* қатарында *Hominina* субтайпасын енгізеді, онда *Homo* – жалғыз белгілі туыс. Басқаша, Села Конде мен Аяланың (2003) пікірінше, "адамға дейінгі" немесе "прото-адам" туыстары *Australopithecus*, *Ardipithecus*, *Praeanthropus* және мүмкін *Sahelanthropus* *Homo* туысымен тең дәрежеде болуы мүмкін. Тағы да радикальды көзқарас *Pan* мен *Homo* арасындағы бөліністі қабылдамайды, бұл басымдық принципіне сүйене отырып, шимпанзелерді *Homo paniscus* (немесе осыған ұқсас) ретінде қайта жіктеуді білдіреді. Адамдарды фенотиптерге сүйене отырып жіктеу – әлеуметтік тұрғыдан даулы мәселе. Биологтар бұрын нәсілдерді кіші түрлер ретінде жіктеген, бірақ қазіргі антропологтар нәсіл ұғымын адамзатты түсіну үшін пайдалы құрал деп санамайды, керісінше, адамзатты күрделі, өзара байланысты генетикалық континуум ретінде қарастырады. Гоминидтердің таксономиясы дамуда.

Human taxonomy is the classification of the human species (systematic name Homo sapiens, Latin: "wise man") within zoological taxonomy. The systematic genus, Homo, is designed to include both anatomically modern humans and extinct varieties of archaic humans. Current humans have been designated as subspecies Homo sapiens sapiens, differentiated, according to some, from the direct ancestor, Homo sapiens idaltu (with some other research instead classifying idaltu and current humans as belonging to the same subspecies). Since the introduction of systematic names in the 18th century, knowledge of human evolution has increased drastically, and a number of intermediate taxa have been proposed in the 20th and early 21st centuries. The most widely accepted taxonomy grouping takes the genus Homo as originating between two and three million years ago, divided into at least two species, archaic Homo erectus and modern Homo sapiens, with about a dozen further suggestions for species without universal recognition. The genus Homo is placed in the tribe Hominini alongside Pan (chimpanzees). The two genera are estimated to have diverged over an extended time of hybridization, spanning roughly 10 to 6 million years ago, with possible admixture as late as 4 million years ago. A subtribe of uncertain validity, grouping archaic "pre human" or "para human" species younger than the Homo Pan split, is Australopithecina (proposed in 1939). A proposal by Wood and Richmond (2000) would introduce Hominina as a subtribe alongside Australopithecina, with Homo the only known genus within Hominina. Alternatively, following Cela Conde and Ayala (2003), the "pre human" or "proto human" genera of Australopithecus, Ardipithecus, Praeanthropus, and possibly Sahelanthropus, may be placed on equal footing alongside the genus Homo. An even more extreme view rejects the division of Pan and Homo as separate genera, which based on the Principle of Priority would imply the reclassification of chimpanzees as Homo paniscus (or similar). Categorizing humans based on phenotypes is a socially controversial subject. Biologists originally classified races as subspecies, but contemporary anthropologists reject the concept of race as a useful tool to understanding humanity, and instead view humanity as a complex, interrelated genetic continuum. Taxonomy of the hominins continues to evolve.

Түрлер

Кем дегенде он екі Homo түрі, Homo sapiens-тен басқа, ұсынылған, консенсус деңгейі әртүрлі. Homo erectus Homo sapiens-тің тікелей ата-тегі ретінде кеңінен мойындалған. Басқа ұсынылған түрлердің көпшілігі Homo erectus немесе Homo sapiens-тің кіші түрі ретінде қарастырылады. Бұл әсіресе Homo ergaster-ге қатысты. Бір ұсыныс бойынша, Homo erectus африкалық және азиялық түрлерге бөлінеді; африкалық түрі – Homo ergaster, ал азиялық түрі – Homo erectus sensu stricto. (Азиялық Homo erectus-пен Homo ergaster-ді біріктіргенде Homo erectus sensu lato болады.) Дманиси бас сүйектері (2013) немесе Homo naledi қазбалары (2015) сияқты жіктеуге қиын келген қазбалардың көбеюіне байланысты, барлық архаикалық түрлерді Homo erectus-ке қосуға бағытталған соңғы үрдіс байқалады.