Монреаль Біріккен Талмуд Тораларының тарихы мен дамуы

Кіріспе

Монреальдің Біріккен Талмуд Торасы (,) (француз тілінде: Les écoles Azrieli) – жекеменшік, аралас білім беретін еврей күндізгі мектептер жүйесі, оған бастауыш мектеп, Біріккен Талмуд Тора және орта мектеп, Герцлиах орта мектебі кіреді. Екеуі де Монреаль қаласының Квебек провинциясындағы Кот-де-Ньеж–Нотр-Дам-де-Граси ауданының Сноудон шағын ауданында орналасқан. Герцлиах және Біріккен Талмуд Тораның Сен-Лоран ауданындағы кампусы (Бютель кампусы деп аталады) 2011 жылы жабылып, Сноудон кампусымен біріктірілді. Кот-Сен-Люк және Хомдей шағын аудандарында тағы екі бастауыш мектеп кампусы болған, бірақ олар жабылып, басқа филиалдармен біріктірілді.

Тарих

Канаданың алғашқы Талмуд Тора мектебі 1896 жылы Монреальде, Б'най Якоб қауымының раввині Мордехай Аарон Ашинский құрды. Кадье көшесінде (қазіргі де Буллион көшесінде) кішкентай ғимаратта жиырма баладан басталып, үш жылдың ішінде 150 оқушыға дейін өскен мектеп 401 де ла Гаушетьер көшесіндегі үлкен ғимаратқа көшті. Сабақтар бастапқыда идиш тілінде, ал 1917 жылдан бастап еврей тілінде жүргізілді. Бірінші сыныпта барлығы ұлдардан жиырма оқушы болды (қыздар алғаш рет 1911 жылы қабылданды), және бір мұғалім болды. Түпнұсқа Талмуд Тора мектебінің директоры рабби Хирш Коэн болды, ол 1903 жылы Сент-Урбен көшесіндегі үлкен жайға көшті. 1905 және 1916 жылдар аралығында қала бойынша тағы бес Талмуд Тора мектебі ашылды. Бұл мекемелер аптасына бірнеше сағат, түстен кейін, кешке немесе сенбі күндері жиналатын қосымша еврей мектептері ретінде жұмыс істеді. 1917 жылы жергілікті қайырымдастық шаруасымен айналысушы сэр Мортимер Б. Дэвис бастамасымен алты жеке Талмуд Тора мектебі Монреальдің Біріккен Талмуд Торалары болып бірікті. 1930 жылы мектептің алғашқы жаңа ғимаратының іргесі қаланды, оның құрылысын қауымның үлкен қолдауымен жиналған қаржымен қаржыландырды. Ғимарат Миль-Энд ауданында Сент-Джозеф бульвары мен Жанна Манс көшесінің бұрышында салынды, онда 1300-ден астам оқушы білім алды. 1930 жылдары Біріккен Талмуд Тора мектептері күндізгі білім беретін мектептерді сәтті ашты, ал 1946 жылы жоғары мектеп есігін ашты. Герцлианың алғашқы сабақтары 1920 жылдардың басынан бері Біріккен Талмуд Тора мектептерінде мұғалім және директор болған Мелек Магидпен, толық уақытты білім беру директоры ретінде өтті. 1959 жылы Сноудон ауданындағы Сент-Кевин даңғылында жаңа кампус ашылды, ал Сент-Жозеф бульварындағы ғимарат жабылды. 1962 жылы Сен-Лоран қаласында бастауыш мектеп, одан кейін көп ұзамай жоғары мектеп ашылды. Сент-Лорандағы Beutel кампусы (жоғары және бастауыш мектептер) 2011 жылы қаржылық қиындықтар мен оқушылар санының азаюына байланысты Сноудон кампусына қосылды. Біріккен Талмуд Тора – Герцлиа мектептерінің JPPS–Bialik мектебімен (тағы бір еврей мектеп жүйесі және UTT–Герцлианың ұзақ жылдар бойы басты бәсекелесі) бірігуі 2011 жылдың ақпанында жарияланды, бірақ көп ұзамай қабылданбады. 2016 жылы Герцлиа және Талмуд Тора бастауыш мектебі Azrieli Foundation қорының 15 миллион долларлық қайырымдылығын еске алу үшін Azrieli Schools деп аталды, бұл ақша жаңа жоғары мектеп кампусын салуға жұмсалды. Герцлиа 2018 жылы Монреаль YM YWHA-ның жанындағы Маунтин Сайтс Авенюдегі жаңа кампусқа көшіп барды. Кампус жобаның бір бөлігі ретінде құрылған 20 миллион долларлық қорға 15 миллион доллар үлес қосқан Сильван Адамстың құрметіне аталды. Өрт салдарынан кітапхананың барлық жиһаздары мен компьютерлерімен бірге шамамен 15 000 кітабы жойылды, бұл 600 000 доллардан астам шығынға әкелді. Шабуыл жасаушылар мектеп есігіне хабарлама қалдырып, жергілікті телеарнаға хабарласып, Израильдің ХАМАС басшысы шейх Ахмад Ясинді өлтіргеніне жауап ретінде осы шабуылды жасағанын мәлімдеді. Слейман Эль Мерхеби мен Саймон Зогейбке кейіннен өрт сөндіру және сөз байласу бойынша айып тағылды. Эль Мерхеби 2005 жылдың қаңтарында өрт сөндіруге кінәлі деп танылып, прокурорлар сөз байласу туралы айыпты алып тастаған жағдайда 40 айға бас бостандығынан айырылды. Полиция баланың анасы Руба Эль Мерхеби Фахдке шабуылдан кейін ұлының елден Бразилияға кетуін ұйымдастыруға тырысқаны үшін қылмыстық әрекетке қатысқан деп айып тақты. Ол 2008 жылы сотталып, 12 айға мерзімді сотқа тартылды. 2004 жылдың қазан айында Зогейбке қарсы айыптар жеткілікті дәлелдердің болмауына байланысты алынып тасталды. Соттың шешімімен Зогейбке қатысты іс бойынша ақпарат таратуға тыйым салынды.

Canada's first Talmud Torah school was founded in Montreal in 1896 by Rabbi Mordechai Aaron Ashinsky of Congregation B'nai Jacob. Starting with twenty children in a small building on Cadieux Street (now de Bullion Street), it rapidly grew to 150 pupils in three years and moved to larger facilities at 401 de la Gauchetière Street. Classes initially were taught in Yiddish and, by 1917, in Hebrew. The first class had but twenty students, all of them boys (girls were first admitted in 1911), and one teacher. The original Talmud Torah School, under the directorship of Rabbi Hirsch Cohen, moved again to larger quarters on Saint Urbain Street in 1903. Between 1905 and 1916 five additional Talmud Torahs emerged throughout the city. These institutions operated as supplementary Jewish schools that met for several hours a week, in the afternoons, evenings, or on Sundays. In 1917, through the initiative of local philanthropist Sir Mortimer B. Davis, the six individual Talmud Torah schools amalgamated as the United Talmud Torahs of Montreal. Ground was broken in 1930 for the first new building of the school, financed by a fundraising initiative with major community support; the building was erected on the corner of Saint Joseph Boulevard and Jeanne Mance Street in the Mile End neighbourhood with over 1,300 pupils enrolled. The United Talmud Torah Schools successfully initiated full day schools in the 1930s, and the high school was opened in 1946. Herzliah's first classes were held with Melech Magid, who had been a teacher and principal with the United Talmud Torah schools since the early 1920s, as the full time Educational Director. In 1959, a new campus on Saint Kevin Avenue in the Snowdon district was opened, with the Saint Joseph Boulevard building closing shortly afterwards. In 1962, an elementary school opened in the town of Saint Laurent, and a high school shortly thereafter. The Beutel campus in St. Laurent (both high school and elementary) was closed and merged with the Snowdon campus in 2011, because of increasing financial problems and decreasing enrolment. A merger of the United Talmud Torah–Herzliah schools with JPPS–Bialik, another Jewish school system and long the primary competitor with UTT–Herzliah, was announced in February 2011, but was soon rejected. In 2016, Herzliah and the Talmud Torah elementary school were renamed The Azrieli Schools in recognition of the Azrieli Foundation's $15 million donation towards the building of a new high school campus. Herzliah moved to a new campus on Mountain Sights Avenue in 2018, next to the Montreal YM YWHA. The campus was named in honour of Sylvan Adams, who made a $15 million contribution to the $20 million endowment established as part of the project. Approximately 15,000 books, along with all of the library’s furniture and computers, were destroyed in the fire, causing more than $600,000 in damages. The perpetrators left a note on the school door and contacted a local TV station, stating their attack was in retaliation for Israel's assassination of Hamas leader Sheikh Ahmad Yassin. Sleiman El Merhebi and Simon Zogheib were later charged with arson and conspiracy. El Merhebi pleaded guilty to arson in January 2005 and was sentenced to 40 months in prison in exchange for prosecutors dropping a conspiracy charge. Police charged Rouba El Merhebi Fahd, the boy's mother, for acting as an accessory after the fact because she tried to arrange for her son to leave the country and go to Brazil after the attack. She was convicted in 2008 and served 12 months probation. Charges against Zogheib were dropped due to insufficient evidence in October 2004. A court ordered reporting ban limits available information on the case against Zogheib.

Жауап

Премьер-министр Пол Мартин оқиғаға жауап ретінде: «Біз осы қорқынышты және нәсілшілдік әрекетті толығымен айыптауымыз керек және мұндай жиреншіктілікпен күресу үшін бірігуіміз керек» деді. Квебек провинциясының премьер-министрі Жан Шарест өрт сөндіру шараларын төзбеушілік деп атады. «Мектепке өрт салу – өзінің жамандық әрекеті, себебі ол қоғамымыздың болашағына тиесілі, бірақ егер ол нәсілшілдік пен төзімсіздік атынан жасалса, әрбір квебектік оған қарсы тұрып, мұндай оқиға ешқашан қайталанбауына көз жеткізуі керек», - деді ол мәлімдемесінде. Біріккен Талмуд Торасының түлегі Ирвин Котлер де оқиғаға жауап беріп: «Антисемитизм мен үшін жаңалық емес. Бірақ мұндай нәсілшіл жеккөрушілік, зорлық-зомбылық, осындай шабуыл біз студент кезімізде ешқашан ойға келмеген нәрсе еді», - деді. Канада кітапханалар қауымдастығы трагедияға арналған «Канада мектеп кітапханалары» журналының арнайы нөмірін жариялады. HarperCollins, Random House және басқа да жетекші баспалар UTT кітапханасын қайта құру үшін кітаптар сыйлады. Канада, АҚШ және Израильден түскен қаржылық көмектер кітапхананы қайта құруға жәрдемдесті, ол 2004 жылдың желтоқсанында қайта ашылды және 1975 жылдан 1985 жылға дейін UTT мектеп кітапханашысы болған Стефани Азриелидің құрметіне Азриели кітапханасы деп аталды. Мектептің қауіпсіздігін арттыруға қосымша қаражат жұмсалды, сыртқы жарықтандыру, жаңа өрт сигнализациясы және қауіпсіздік камералары жүйесі орнатылды. Еврей заңына сәйкес, 30 қараша күні өртте жанып кеткен шамамен 250 кітапхана кітабының қалдықтары мен күлі Доллар-де-Ормодағы еврей зиратына жерленді.

Академиктер

2007 жылы Фрейзер институтының Квебек орта мектептері рейтингінде Герцлиа Сноудонның ағылшын тілі бөлімі Колледж Жан Эудс және Колледж Жан де Бребёуфпен бірге провинцияның үздік орта мектебі деп танылды. 2008 жылы Квебек Білім министрлігі Герцлиа орта мектебінің 100% бітірушілер көрсеткішімен ағылшын тіліндегі жеке орта мектептер арасында бірінші орынға шыққанын хабарлады. 2018 жылы Фрейзер институты Герцлиа орта мектебін провинция бойынша 452 мектептің ішінде 77-орынға қойды.