Кіріспе

Lord Byron-ның Жерорта теңізіндегі досы Николо немесе Никола Жиро (шамамен 1795 – 1815 жылдан кейін) – ағылшын романтик ақыны лорд Байронның досы. Екеуі 1809 жылы Байрон Афинада болғанда танысты. Байронмен қарым-қатынас кезінде он төрт жастағы майордом болған, кейін Афинадағы Капуцин монастырының студенті болған Жиро, Байронға итальян тілін үйреткен және Грекияда оның саяхат серігі болған. Байрон Жироның біліміне қаржы жұмсап, өсиетімен оған 7 000 фунт стерлинг қалдырды. Бірнеше жыл өткен соң Байрон өсиетінде Жироның үлесін алып тастады. Байронмен болған қарым-қатынасынан басқа Жироның өмірі туралы көп мәлімет белгілі емес. Байрон мен Жироның арақатынасы Байронның ғалымдары мен өмірбаяушылары арасында қызығушылық тудыратын тақырыпқа айналды. Кейбіреулер бұл қарым-қатынасты платондық деп санайды, ал басқалары Байрон мен оның достары арасындағы замандас пікірлері мен хат алмасуына сүйене отырып, Байронның Жиромен сексуалдық қатынаста болғанын айтады. Сексуалдық қатынас туралы ең алғашқы жазбаша дәлел Байронның әлеуметтік айналымындағы біреу жазған деп саналатын 19 ғасырдағы анонимді «Дон Леон» поэмасынан алынған, онда ақын басты кейіпкер болып бейнеленген, ал Жиро оны Ұлыбританиядағы сексуалдық шектеулерден босатушы ретінде көрсетілген.

Байронмен қарым-қатынасы

Байронды идеалдастыруға бейім ерте өмірбаяндар оның Жиромен қарым-қатынасын көбінесе платондық, жомарт және әкелік ретінде бейнеледі. Байронның досы және таңдалған өмірбаяны Мур Байрон мен Жироның арасындағы қарым-қатынасты былай сипаттады: Алайда, Мурдың ұстанымын Байронның жақын досы Джон Хобхаус сынға алды, ол «Мур лорд Б-ді сол кезде бірден немесе үнемі жанында ағылшын болмауға итермелеген нақты себепті болжаудың ең алыс жолын таппады» деді. 20 ғасырдың басындағы өмірбаянының авторы Андре Моруа, Байронның «басқа біреуді жақсы көруі – белгілі бір түрдегі тәбиғилық пен жастық» болғанын және бұл қарым-қатынас Байронның «қорғаушы құмарлықтарының» бірі болғанын айтты. Сол сияқты, Г. Уилсон Найт 1953 жылғы Байронның өмірбаянында Байронның өзінің саяхаттарында кездескен барлық балаларды қорғағандай, Жироға да қорғаныш сезімін білдіргенін мәлімдеді. Жиро Байрон үшін ерекше еді және Найттың айтуынша, «Грекия – мен қанағаттанған жалғыз жер» деп жазғанда, ол Николоны ойлаған болуы мүмкін. 1957 жылы жарық көрген «Байрон: өмірбаянында» Марчанд Байронның «Хобхаустың Байрон мен Жироның бірге болған кезіндегі беймасыл қуанышымен бөлісуін қалағанын» атап өтті, бірақ Хобхаустың мінезі ойын-сауыққа қолайсыз екенін еске түсіргеннен кейін ойыннан бас тартты. Олардың бірге өткізген уақыты «Байронның саяхаттарынан гөрі жақсы есте қалды». Кейінгі сыншылар мен өмірбаяндар Байрон мен Николо арасындағы қарым-қатынас жыныстық сипатта болғандығын жиі айтады және оны Байронның әлеуметтік жағдайы төмен жас жігіттермен жыныстық қатынас жасау үлгісінің бір бөлігі ретінде қарастыру керек. Мысалы, 20 ғасырдың басындағы өмірбаянының авторы Этель Мэйн Байронның өміріндегі осындай қарым-қатынастардың жиілігін де, олардың табиғатындағы екіұштылықты да атап өтті. Ол Николоның «осы жерде болуын одан төмен тұрған жаспен екіұшты достық қарым-қатынастарымен де ерекшеленді, бұл оның өмірінде қайталанып тұратыны байқалды. Кристенсен Байронның Жиромен қарым-қатынасы жыныстық және материалдық сипатта болған деп болжады, ол былай деп жазды: «Лорд Байронның Грекиядағы жыныстық келісімдеріне нақты баға белгілеуге жеткілікті қарапайым болғанына ешқандай дәлел жоқ болса да, Николо Жиро «драгоман және бас үй иесі» ретінде жұмыс істеді, бұл лауазым сүйіспеншілік пен ақшамен төленуді талап ететіні сөзсіз». Д. Л. Макдональдтың 1986 жылғы өмірбаянында Жиро «Байронның Шығыс саяхатының ғашықтығы» деп сипатталған, ал Д. С. Неффтың 2002 жылғы еңбегінде екеуі «махаббатқа толы қарым-қатынастың» бөлігі ретінде сипатталған. Басқалар, мысалы, Джей Лози мен Уильям Брюэр 19 ғасырғы жыныстық қатынасты талдау кезінде Байронның Жиромен қарым-қатынасы грек педерастиясының үлгісі бойынша жасалған деп болжайды. Гомосексуалистік зерттеулер жөніндегі ғалым Луи Кромптон педерастия Байронның өмірінің бір бөлігі болған және оның хаттары Байрон мен Жироның арасындағы жыныстық қатынасқа меңзегенін санайды. Пауль Дуглас Байронның өмірбаянының зерттеулерін талдау барысында атап өткендей, Кромптон Маршан сияқты өмірбаяндар Байронның Жиромен қарым-қатынасының табиғатын елемегенін айтады. Дуглас сонымен қатар Кромптонның «Байрон және грек махаббаты» атты еңбегінде Байронның өмірін жалпы көзқарас жасауға тырысудың орнына бір мәселенің айналасында шоғырландыратынын айтады. Мұндай зерттеулер Байронды тақырыпқа сәйкес бұрмалап, бір жақты пікір келтіретінін сезінетіндердің жағымсыз пікірін тудырады. Бенита Айслер 2000 жылы Жиро Байронның көптеген жыныстық жеңімпаздарының бірі екенін айтты. Айслер Байронның ең алдымен Жиромен жыныстық қатынаста «толық қанағаттанғандыққа» жете алмағанын, бірақ Чарльз Мэтьюске жақында баланың қалған тежеушілігін жеңетінін мәлімдегенін айтты. Байронның ауруы кезінде Байрон Хобхаус пен леди Мельбурнға өзінің өлімге әкелетін осындай оқиғалардың бірімен жыныстық қатынас жасағанын мақтанышпен айтты. Айслердің айтуынша, бұл белгісіз болса да, «Бұл эротикалық қанағаттандырудың артықшылығы тек Николоны серіктес ретінде қамтыды ма, ол айтпайды. Ол әлі де жігітті жақсы көреді, бірақ оның жыныстық құштарлығы, оның бақылауы, өз кезегінде, аяқталып қалған сияқты». Найджел Лиск 2004 жылы Хобхаус Байронның Жиромен қарым-қатынасын мақұлдамайтын болар еді деп мәлімдеді, ал Фиона Маккарти 2002 жылғы өмірбаянында Леди Мельбурн «оның серіктесі әйел екенін түсінген болар еді» деп атап өтті. Байронның қарым-қатынастары туралы түрлі биографиялық пікірлер мен келіспеушіліктерді, соның ішінде Жиро туралы 2004 жылға дейін жазылған зерттеулерді қарастырған Дуглас «оның жыныстық екіұштылығына көбірек нақтылық болғанына қарамастан, олардың табиғаты әлі де анық емес» екенін атап көрсетті.