Кіріспе

Біріккен Араб Командованиесі (БАК) (сондай-ақ Біртұтас Араб Командованиесі немесе Ортақ Араб Командованиесі) – 1964 жылғы 13-16 қаңтарда Мысырдың Каир қаласында өткен саммитте Араб Лигасының он үш мүше мемлекеті бірауыздан қабылдаған қаулымен құрылған біртұтас араб әскери командованиесі.

Алдыңғылар

UAC 1960 жылдан бастап 1964 жылы UAC-тің ресми құрылуына дейін бірігуге ұштаған пан-арабтық ұжымдық қауіпсіздік бастамалары тарихының нәтижесі болды. Араб Лигасының Тұрақты әскери комитеті (PMC), араб әскерлерінің бас штабтары өкілдерінен құралды, және 1960 жылдың 29 ақпанында Араб Лигасы Кеңесінен Израильдің суды аудару шараларынан туындауы мүмкін барлық жағдайларға толық жоспар жасауды сұрады. PMC-нің жауабында бірлескен әскери операцияға кең ауқымды дайындық қажеттігі және Штаб басшылары комитетінің (Әскери кеңесші комитет) шамамен 100 офицерден тұратын бірлескен аппарат құру үшін шақырылуы керек екендігі айтылды. Тағы бір пан-арабтық орган – Араб елдерінің сыртқы істер және қорғаныс министрлері мен бас штабтарынан тұратын Біріккен қорғаныс кеңесі, Каирде (1961 жылдың 10-18 маусымы) өткізіліп, Біріккен араб қолбасшылығын құруды ұсынды. UAR осы жаңа қолбасшылықтың командиріне шешуші өкілеттік беруді қолдады; 1950 жылғы Араб бірлескен қауіпсіздік шартының талаптарына сәйкес, мұндай командир "ең көп салдаты бар мүше мемлекеттен таңдалады", яғни Мысырдан.

Өмірбаян

БҚК-ны Египет президенті Гамал Әбдел Насер (1918 – 1970) Израильмен әскери қақтығысқа Египеттің тартындығы туралы Сирияның үнемі айыптауларына жауап ретінде ұсынды, бірақ тікелей себебі Израильдің Тиберия көлінен суды басқа бағытқа бұру жоспары болды. БҚК құру Израильдің ұсынысына Араб Лигасының жауабының бір бөлігі еді, сонымен қатар Иордан өзенінің екі бастауы – Хасбани және Баниас өзендерін бұру жоспары да қарастырылды.

Жауап

Иорданияның патшасы Хусейн араб мемлекеттерінің бірлескен қорғаныс шараларында тәжірибелі болған және Біріккен Араб Командасы (БАҚ) құрылуына аса ынтақтамаған. Дегенмен, ол оны қолдады, кейіннен Палестина Азат ету Ұйымының (ПАҰ) әскери операцияларын басқаруды БАҚ-қа жүктеді, бұл Иорданияның ынтымақтастығының шарты болды, себебі ПАҰ Иорданияны Израильмен соғысқа тартуы мүмкін еді, ал ол оған дайын болмаған. 22 қаңтар 1965 жылдан 11 тамыз 1966 жылға дейінгі британдық сыртқы істер министрі Майкл Стюарт, Қорғаныс және Шетелдік саясат кабинетінің комитетіне жолдаған меморандумында, БАҚ құрылуы және оның "көрнекті түрде қорғаныс мақсатындағы Израильге қарсы әскери жоспарлауды" іске асыруы араб-израиль қақтығысының "біршама қауіпті кезеңін" құрайтынын жазды. Әрине, Ұлыбритания БАҚ-тың "салыстырмалы түрде құзыретті және тиімді органға" айналғанын мойындады, егер арабтардың суды бұру жоспарына шабуыл жасалса, Израилға қарсы жауап шараларын ұйымдастыруға қабілетті екенін атап өтті. Израильдің Ұлыбританиядағы елшісі Артур Лури, БАҚ құрылуы аймақтағы жағдайды шиеленістірді және Мысырға басқа араб мемлекеттерінің әскери күштеріне бақылау орнатуға мүмкіндік берді деп мәлімдеді.

Тапсырмалары

УАҚ-тың алғашқы міндеттерінің бірі – араб әскерлерінің күші мен ұйымдастырылуын бағалау болды. Екіншіден, стратегия, тактика, ұйымдастыру және қару-жарақтарды үйлестіру және біркелкілендіру қажет.

Алты күндік соғыс

Саму оқиғасынан кейін Иордания мен Мысыр 1967 жылғы 30 мамырда өзара қорғаныс шарты жасап, Біріккен Араб Республикасының әскери қолбасшылығын Египет әскери штабының бастығы Абдул Муним Риадқа беріп, оны қайта жандандыруға келісті. Дегенмен, 1967 жылғы Алты күндік соғыс басталғанда, Біріккен Араб Республикасының әскери қолбасшылығы енді белсенді орган деп есептелмеді.