Кіріспе

Джон Жерард (4 қазан 1564 – 27 шілде 1637) – Иса қоғамының діни қызметкері, Елизавета дәуірінде Англиядағы құпия католик шіркеуінің миссионері. Ол Ланкаширдегі Мейкерфилд қаласының Аштон ауданындағы Олд Брин Холлде, сэр Томас Жерардтың екінші ұлы ретінде туған. Семинарияда оқып, шетелде дін қызметкері болып тағайындалғаннан кейін, Жерард 1588 жылы испандық Армада жеңіліске ұшырағаннан кейін Англияға жасырын оралды. Әкесі Жерард тұтқындалғанға дейін сегіз жыл бойы ағылшын билігінен жасырынып қана қоймай, көптеген азаптарға ұшырап, Лондон мұнарасынан қашып, денсаулығын қалпына келтіріп, құпия миссиясын жалғастырды. Оның қашып кетуінен кейін, католик Еуропасына, Жерардқа оның өмірі туралы латын тілінде кітап жазуды иезуит басшылары тапсырды. Филип Караман жасаған ағылшын тіліне аудармасы 1951 жылы «Джон Жерард: Елизавета заманындағы өмірбаяны» деген атпен жарияланды және Елизавета Англиясындағы католик діни қызметкерінің қауіпті және құпия әлемі туралы бірінші қолдан баяндалған сирек дерек болып табылады. Ignatius Press 2012 жылы «Аңшыланған діни қызметкердің өмірбаяны: Джон Жерард, С. Ж.» деген атаумен кітаптың екінші басылымын шығарды.

Ерте өмір

Джон Джерард 1564 жылғы 4 қазанда дүниеге келді, ол Брин Холлдан шыққан сэр Томас Джерард пен Дербиширден келген сэр Джон Порттың қызы және мұрагері Елизаветаның екінші ұлы. 1569 жылы Джон Джерард бес жаста болғанда, оның әкесі Шотландия королевасы Мэриді Тютбери қамалынан құтқаруды жоспарлағандықтан түрмеге қамалды. 1571 жылы оның босатылуына сол кезде Бас прокурор болған туысы сэр Гилберт Джерардтың әсері тиген болуы мүмкін. Осы уақытта Джон мен оның інісі протестант туыстарымен бірге қалды, бірақ әкесі оларға католик тәрбиешісін тағайындады. 1577 жылдың тамызында 12 жасында ол Дуайдағы ағылшын колледжіне жіберілді, ал келесі наурыз айында Реймске көшірілді. 15 жасында ол Оксфордтағы Эксетер колледжінде бір жыл оқыды, содан кейін грек және шіркеу латыны тілдерін үйрену үшін шамамен бір жыл жеке оқыды (оның ұстазы – Мистер Лёйтнер, яғни сэр Льюс Лёкнордың інісі, король Джеймс I-нің рәсімдер шебері Эдмұнд Лёукенор). Содан кейін ол Париждегі иезуит Клермон колледжіне барып оқыды. Бірнеше айдан кейін ауруға шалдығып, жазылғаннан кейін, 1581 жылдың соңында Руанға иезуит дін қызметкері Фр. Роберт Персонспен кездесу үшін барды. Өзін жасыру үшін ол өте дүниежүзілік адам болып көрінді, құмар ойнайтын және сәнді киім киетін. Джерард заңнан көп рет қашып, дін қызметкерлері жасырынатын шұңқырларда тығылып отырды, олардың кейбіреулері 1 метр биіктігінде және жарты метр енінде болған. 1591 жылы Джерард Уильям мен Джейн Уисман басқарған Брэддокс үйінің капелланы болды. Үй шаруашылығына Уильямның жесір анасы Джейн Уисман да кірді. Джерард оны өзі үшін жаңа үй және Булокс есімді капеллан құруға көндірді, ол католиктерге және дін қызметкерлерін жасыруға арналған қосымша орталыққа айналды.

Тұтқындау және азаптау

Ақыры Жерард 1594 жылғы 23 сәуірде Николас Оуэнмен бірге Лондонда қолға түсті. Ол сотталып, кінәлі деп танылды және Poultry-дегі Compter түрмесіне жіберілді. Кейін ол Клинк түрмесіне ауыстырылды, онда ол басқа тұтқынға алынған ағылшын католиктерімен үнемі кездесе алатын болды. Осы қызметін жалғастырғандықтан, оны Лондон мұнарасындағы Salt Tower-ге жіберді, онда оны одан әрі тексеріп, түрме қабырғасындағы тізбектерге іліп азаптады.

Таураттан қашу

Герардтың ең танымал ерлігі Николас Оуэннің жоспарымен жасалғаны айтылады. Католик астыртын ұйымының басқа мүшелерінің көмегімен, Герард пен Джон Арден 1597 жылғы 4 қазан күні түнде Тауэр ордасының оршасынан арқанмен қашып кетті. Ол азапталғаннан кейін қолдарының күйрегеніне қарамастан, төмен түсуге жетті. Ол тіпті оның түрме сақшысының (қызметкерінің) қашуына көмектесті, онымен дос болып, түрмеден қашуға оның жауапты болатынын білді. Ол түрме сақшысымен дос болуының себебі, қашуға мүмкіндік туса, оны өзінің пайдасына айналдыру болды деп болжанады. Қашып кеткеннен кейін ол Генри Гарнет пен Роберт Кэйтсбиге Уксбриджде қосылды. Кейін Герард Нортгемптонширдегі Веллингбороға жақын Хароудендегі Елизавета Вокс жесірінің үйіне көшті. Осы базадан ол діни қызметін жалғастырып, көптеген адамдарды католик шіркеуімен қайта табыстырды, соның ішінде сэр Эверард Дигбиді (кейінірек оқ-дәрі қастандығына қатысқандардың бірі).

Кейінгі өмірі

Келесі сегіз жыл бойы ол ағылшын халқы арасындағы қызметін жалғастырды, содан кейін оны континентке шақырып, ағылшын миссиясы үшін иезуиттерді даярлауға кірістірді. Ақырында ол сол жерден Лондонға қашып келді. Ол елден Елизавета Воның қаржылық көмегімен, Испания елшісінің сүйемелдемесіндегі қызметші кейпінде жасырынып, Генри Гарнеттің атылу күні шығып кетті. Әке Жерар иезуиттердің Еуропадағы жұмысын жалғастырды, онда ол жоғары тұрғандарының бұйрығымен өзінің өмірбаянын жазды. Ол 1637 жылы 73 жасында Римдегі ағылшын колледжінде, семинарияда қайтыс болды.