Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1942–45 жылдар аралығындағы Қытай Коммунистік партиясының саяси күш-жігері
1942–45 Chinese Communist Party political effort
Яньань түзету қозғалысы – 1942 жылдан 1945 жылға дейін Қытай Коммунистік партиясы (ҚКП) жүргізген саяси бұқаралық қозғалыс. Бұл қозғалыс Яньань кеңесінде, яғни шалқары орналасқан Яньань қаласы төңірегіндегі революциялық базалық аймақта өтті. Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде ҚКП салыстырмалы түрде бейбіт жағдайға ие болып, ішкі мәселелерге назар аудару мүмкіндігіне қол жеткізді. Бұл қадам Маоның Мәскеу партиялық бағытынан айырылуын және Маоның «коммунизмді Қытай жағдайларына бейімдеуінің» маңыздылығын ресми түсіндірді. Түзету науқаны ҚКП-нің басқа да жетекшілерін Маоны қолдауға көндіруде немесе оларды мәжбүрлеуде табысқа жетті. Осы кезеңде ҚКП үлкен қиындықтарды жеңіп өсіп-дамығандықтан, Яньаньда қолданылған әдістер Маоның кейінгі жылдары үлкен құрметпен қарастырылды. 1949 жылы Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін Мао саяси билікті монополиялау қажеттігін сезінген сайын Яньаньда сәтті қолданылған тактикаларды қайта-қайта пайдаланды. Яньань түзету науқаны көбінесе «адам санасын жүйелі түрде қайта құрудан» басталды. АҚШ Біріккен жарияланымдарды зерттеу қызметінің бағалауынша, «түзету» процесінде 10 000-нан астам адам қаза тапты, себебі ҚКП зиялыларға шабуыл жасап, 4 мамыр қозғалысының мәдениетін ҚКП мәдениетімен алмастыруға тырысты. Көптеген адамдар оңдау қозғалысын Мао Цзэдунның жеке басына табыну культінің бастауы деп санайды.
The Yan'an Rectification Movement was a political mass movement led by the Chinese Communist Party (CCP) from 1942 to 1945. The movement took place in the Yan'an Soviet, a revolutionary base area centered on the remote city of Yan'an. Although it was during the Second Sino Japanese War, the CCP was experiencing a time of relative peace when they could focus on internal affairs. This move formalised Mao's deviation from the Moscow party line and the importance of Mao's alleged 'adaptation of communism to the conditions of China'. The Rectification Campaign was successful in either convincing or coercing the other leaders of the CCP to support Mao. Because the CCP had overcome great odds to grow and develop during this period, the methods employed in Yan'an were looked upon in reverence during Mao's later years. After the founding of the People's Republic of China in 1949, Mao repeatedly used some of the tactics that had been successful in Yan'an whenever he felt the need to monopolize political power. To a large extent, the Yan'an Rectification Campaign began with the "systematic remolding of human minds." The United States Joint Publications Research Service estimated that more than 10,000 were killed in the "rectification" process, as the CCP made efforts to attack intellectuals and replace the culture of the May Fourth Movement with that of CCP culture. The rectification movement is regarded by many as the origin of Mao Zedong's cult of personality.
Өмірбаян
1930 жылдары Яньаньдың шалғай аймағы басқа материктегі аумақтардағыдай қырқыстар мен жауласуларға толы болған жоқ. Қытайдың солтүстік-батысында орналасқан бұл аймаққа шабуыл жасау да қиын болды. ККП мүшелері көбінесе Ұзақ наурыздың (1934–1935 жж.) соңынан келді. Бұл аймақ жемқорлықсыз, бірлік пен достық рухымен танымал болды, бірақ Түзету науқаны барша нәрсені өзгертіп жіберді. Ресми ККП деректеріне сәйкес, Түзету науқанының мақсаты 1937 жылдан кейін ККП қатарына қосылған мыңдаған жаңа мүшелерге марксистік теория мен лениндік ұстанымдарды, партиялық ұйымдастыру принциптерін түсіндіру болды. Науқанның екінші, ошағындай маңызды аспектісі – советтік үлгілерді сөзсіз көшіруден бас тарту, советтік директиваларға (көбінесе Коммунистік Интернационал арқылы Қытайға жеткізілетін) жаңсақ бағыну және "эмпиризмді" жою еді. Мао бұл науқанның мақсаты – "қате идеяларды түзету" екенін, оларды ұстаған адамдарды түзету емес екенін баса айтты. Қытай және батыс ғалымдарының, әсіресе тарих профессоры Гао Хуаның "Қызыл күннің шығуы: Яньань Түзету науқанының пайда болуы мен дамуы, 1930–1945" еңбегіндегі интерпретациясы, науқанның саяси мәніне назар аударды. Яньань дәуірі ККП-ның және оның болашақ тағдырының үстіне үлкен әсер етті. Коммунистер Ұзақ наурызды аяқтағанда, ККП оңтүстіктен келген, 10 мыңнан аспайтын, шаршаған әскерлерден тұратын, салыстырмалы түрде шағын топ еді. Олар солтүстік Қытайдың шет аймандарына оқшауланған, кедейлікке толы жерге көшірілді. Бірақ Яньань дәуірінің соңына қарай ККП қатары 2,8 миллионға жуық мүшеге дейін өсті, және ол жүз миллионға жуық халқы бар он тоғыз базалық аймақты басқарды. Яньань Түзету науқаны ККП мүшелерінің тәртібін, білімін және ұйымдастырылуын жақсартты. Ұзақ наурызға дейін және оның кезінде көптеген қарт әскерлерін жоғалтқан коммунистер қалалық жастар, студенттер мен зиялы қауымнан жаңа сарбаздар тапты. Ұлттық үкіметке көңілі толмаған және жапондықтарға қарсы күресте оның бейілділігіне күмәнданатын көптеген жаңа ККП еріктілері коммунистік насиятқа тартылды, ол ККП-ны "ұлтты құтқарушы" ретінде көрсетіп, демократия мен либералды реформалар уәде етті. Нәтижесінде жүздеген мың студенттер, мұғалімдер, суретшілер, жазушылар мен журналистер революциялық мансап іздеп Яньаньға ағылып келді. Марксистік жіктеу бойынша бұл жаңа сарбаздар шағын буржуазиялық текті болды. Олардың ынтасы мен әр түрлі білімі революция үшін пайдалы болды, бірақ олар саяси қайта тәрбиеленгеннен және идеологиялық реформадан өткеннен кейін ғана. Топ жетекшісінің басшылығымен, үлкен "оқу тобының" бір бөлігі ретінде, әр адам марксистік құжаттарды "негізгі қағидаларды" түсіну үшін оқып, содан кейін осы қағидаларды "талдап, нақты және толық" өз өміріне қатыстыратын еді. Ой-сананы өзгертуге ұшыраған адамдар кейіннен оны қатты қиындықпен еске алды. Көзқарастардың өзгеруі тұрақты болмады, бірақ жалпы тәжірибе оны бастан өткергендердің өміріне зор әсер етті. ККП 1949 жылдан кейін миллиондаған қытайлықтарға осы әдістерді қолданды. Яньаньдағы саяси ахуалды басқара отырып, Мао өзінің қарсыластарының, әсіресе Чжан Гуотао мен 28 большевик мүшелерінің одағын бұзып, өзінің бәсекелестерін бірінен соң бірі жоюға мүмкіндік алды.
In the 1930s the remote region of Yan'an had not experienced the same turmoil and hostilities as other mainland territories. Situated in northwest China, the area was also difficult to attack. CCP members mostly arrived there after the Long March (1934–1935). The area was known as a territory of camaraderie without corruption, though the Rectification Movement essentially changed everything. According to official CCP sources, the purpose of the Rectification Campaign was to give a basic grounding in the Marxist theory and Leninist principles of party organization to the thousands of new members who had joined the CCP during its expansion after 1937. A second, equally important aspect of the movement was the elimination of the blind imitation of Soviet models, obedience to Soviet directives (mostly communicated to China via the Communist International), and "empiricism". Mao emphasized that the campaign aimed at "rectifying mistaken ideas" and not the people who held them. Modern research by Chinese and Western scholars, in particular the interpretation of history professor Gao Hua in his work "How the Red Sun Rose: The Origins and Development of the Yan'an Rectification Movement, 1930–1945, have focused on the political nature of the Rectification Movement.) The Yan'an era had a profound effect on the CCP and its future fortunes. When the Communists completed the Long March, the CCP was a relatively small band of less than 10,000 worn out troops from the south, displaced to an isolated and poor area in the hinterlands of northern China. By the end of the Yan'an era, however, the CCP's forces had grown to nearly 2.8 million members, and it governed nineteen base areas that contained a population of nearly one hundred million people. The Yan'an Rectification Campaign improved the discipline, education, and organization of the membership of the CCP. Having lost many veterans before and during the Long March, the Communists found new sources of recruits among urban youth, students, and intellectuals. Alienated from the Nationalist government and doubting its resolve in resisting the Japanese, many new CCP volunteers were drawn by communist propaganda that portrayed the CCP as "the saviors of the nation", promising democracy and liberal reforms. As a result, hundreds of thousands of students, teachers, artists, writers, and journalists poured into Yan'an, seeking a revolutionary career. In Marxist classification these new recruits were of petit bourgeois origin. Their enthusiasm and various sorts of expertise were useful for the revolution, but only after they had undergone a thorough political reeducation and ideological reform. Under the guidance of a group leader, an individual, as part of a larger "study group", would study Marxist documents to understand "key principles," and then relate those principles to their own lives in a "critical, concrete, and thoroughgoing way". Individuals put through thought reform later described it as excruciating. The resulting changes in views were not permanent, but the experience overall seriously affected the lives of those who went through it. The CCP used these same types of techniques on millions of Chinese after 1949. By manipulating the political climate in Yan'an, Mao was able to break up the alliance of his opponents, most notably Zhang Guotao and the members of the 28 Bolsheviks, and to eliminate his rivals one by one.
ІІ кезең
Түзету науқаны 1942 жылы ресми түрде басталды. ҚКП-ның 6-шы Ұлттық съезінің 4-ші пленум отырысынан бастап (1928), 28 большевик Коминтерннің көмегімен ҚКП-ны басқаруды қолға алды. Мао өзіне қарсы шығуы мүмкін адамдардың қолдауын алу үшін өзінің қарсыластарын дұрыс емес мақсатты қолдаған жолдастар деп сипаттады. Жеке адамға шабуыл жасайтын аргументтерді қабылдамауы, оны саяси және интеллектуалдық тұрғыдан қарсыластарынан жоғарырақ көрсетті. Мао өзінің қарсыластарын немесе болашақ қарсыластарын екі топқа бөлді. Бірінші топ "догматистер" деп аталды, олардың құрамында Ван Мин, 28 большевик, сондай-ақ шетелде білім алған және шетелдік теориялардың күшті ықпалында болған Лю Бочэн, Цзо Куань және Чжу Жуй болды. Екінші топ "эмпириктер" деп аталды, оның қатарында Чжоу Эньлай, Жэнь Биши, Пэн Дэхуай, Чэнь И, Ли Вэйхань, Дэн Фа және Ван Мингті қолдаған басқа да жоғары деңгейдегі басшылар кірді. Мао осы басшыларды бір-бірін сынауға және өзіндік сынауға мәжбүр етті, олар кездесулер кезінде өзара сынға салынды. Олардың әрқайсысы өз қателіктері үшін мойындау хаттары мен кешірім сұрауларын жазды. Өзін-өзі сынағандар кейін өздерінің мойындағандарына сәйкес қуғынға ұшырады. Мао қозғалысты басқару үшін Орталық Бас Оқу Комитетін құрды. Бұл комитетті Маоның жақын одақтастары Кан Шэн, Ли Фучунь, Пэн Чжэнь және Гао Ган басқарды, кейін Лю Шаоци қосылды. Бұл Комитет уақытша политбюро мен хатшылықтың орнын басып, ҚКП-ның күнделікті жұмысын жүргізіп, сол кездегі ең қуатты әкімшілік органдарының біріне айналдырды. Комитет Маоға сайлаулар мен мерзім шектеулерімен шектелмей, авторитарлық билікті жүзеге асыруға мүмкіндік берді. ҚКП орталығының бұрынғы ұжымдық шешім қабылдау жүйесі тоқтатылды, ал Мао Яньань үкіметін жеке диктатурасына айналдырды. 1942 жылдың ақпан айында Яньаньдегі партия кадрларының жиналысында өткен «Партиялық стереотиптерге қарсы жазу» лекциясы қозғалыстың мақсатын және саясатын толыққанды түсіндірді – бұл іс-шараға партиядан мыңдаған кадрлар қатысты. Неліктен революциялық партия болуы керек? Революциялық партия болуы керек, өйткені біздің жауларымыз әлі де бар, және одан әрі, тек қана қарапайым революциялық партия емес, коммунистік революциялық партия болуы керек.
The Rectification Campaign was officially launched in 1942. Since the 4th Plenum Meeting of 6th National Congress of the CCP (1928), the 28 Bolsheviks began to take control of the CCP with the help of the Comintern. To gain the support of those who might potentially oppose him, Mao labeled his rivals as comrades who were supporting the wrong cause. This rejection of ad hominem arguments made him appear politically and mentally superior to his political enemies. Mao categorized his rivals, or potential rivals, into two groups. One group was labeled "dogmatists," comprising Wang Ming, the 28 Bolsheviks, and those who had studied abroad and were deeply influenced by foreign theories, including Liu Bocheng, Zuo Quan, and Zhu Rui. The other group was labeled "empiricists", whose members included Zhou Enlai, Ren Bishi, Peng Dehuai, Chen Yi, Li Weihan, Deng Fa, and any other senior leaders who supported Wang Ming. Mao forced these leaders to criticize each other and self criticize in rounds of meetings. Every one of them wrote reports of confession and apologies for their mistakes. Those who had produced self criticisms were later persecuted according to their own confessions. Mao set up the Central General Study Committee to be in charge of the movement. This committee was run by Mao's close allies Kang Sheng, Li Fuchun, Peng Zhen, and Gao Gang, and later included Liu Shaoqi. This Committee temporarily replaced the politburo and secretariat, running daily operation for the CCP and making it one of the most powerful administrative bodies at that time. The Committee gave Mao the ability to exercise authoritarian power without being limited by elections and term limits. The earlier collective decision making system of CCP center was abandoned, and Mao turned the government of Yan'an into his own dictatorship. The lecture "Against Party Stereotype Writing" in the cadre party of Yan'an in February 1942 interpreted the aim and policy of the movement in full detail – the event included thousands of cadres from the party. Why must there be a revolutionary party? There must be a revolutionary party because our enemies still exist, and furthermore there must not be only an ordinary revolutionary party but a Communist revolutionary party.
ІІІ кезең
Түзету науқанының үшінші кезеңі 1943 жылдың қазанынан 1944 жылдың сәуіріне дейін немесе 1945 жылдың сәуіріне дейін жалғасты. Бұл кезең "партия тарихын қорытындылау" кезеңі ретінде белгілі. Жоғары деңгейдегі басшылар партия тарихын қайта зерделеп, "қателіктерді" мойындау арқылы маңызды мәселелер бойынша келісімге келуге тырысты. 1943 жылғы науқанның бір бөлігі "Құтқару науқаны" болды, ол топтық жазалауға бағытталған. "Құтқару науқанында" мүшелер өздерінің мойындамаларын жазып, көбінесе өзіне таңылған жалған айыптаулардан құтылу үшін басқа мүшелерді айыптады. Көп ұзамай "Құтқару науқаны" жалған кінә мен жасалмаған қайта жаңғыртудың айналма циклына айналып, көптеген күнәсіз адамдардың қажетсіз "әйелдерді қуғындау" арқылы өліміне әкелді. Ректификациялық қозғалысты жүзеге асырудағы маңызды тұлғалардың бірі – құпия полиция басшысы Кан Шенг. Ван Мин "қателіктер" жасаған негізгі мүшелердің бірі болды. Ванның тұтқындалуына оның бұрынғы досы Бо Гу себепкер болды, ол кейіннен Цзянсиде "бұрыс солшыл бағытты" ұстанғаны үшін айыпталды. Жан Вэньтянь да өзіндік сынға түсті. Ван Шивэй кеңінен танымал құрбан болды. Кейбір ҚКП мүшелері Маоның шынайы сынды да қабылдайтынына сеніп, Яньаньдағы иерархия мен теңсіздікке деген наразылықтарын білдірді. Ең танымал пікірді "демократия мен ғылымға" сенген журналист және зиялы Ван Шивэй айтты. Ван Яньаньдағы иерархияны, бюрократияны және ресурстардың теңсіз бөлінуін айыптаған эссе жазды. Бұл эссе Маоның наразылығын тудырды, соның салдарынан Ван троцкишіл деп танылды. Ванды Кеңес Одағының ОГПУ-сы үлгісінде құрылған Орталық әлеуметтік бөлімі тұтқындап, 1947 жылы бас кесті. Пэн Чжэннің басшылығымен ҚКП-ның Орталық саяси мектебі студенттері арасында Ректификациялық науқанды жүргізе бастады. Партия мүшелерінің көпшілігі мойындамалар мен өзіндік сын туралы есептер жазуға мәжбүр болды. Орталық жалпы оқу комитеті адамдарға күнделікті әдеттері мен сөздері туралы есеп беруді бұйырды. Бұл кезең "Құтқарылу кезеңі" деп аталды. "Құтқарылу кезеңі" – маоистік антитроцкишіл қозғалыстың жалғасы және Гоминьдан билігіндегі аймақтардан келген жаңа мүшелерді цензуралау. Орталық әлеуметтік бөлім қозғалысты өз бақылауына алып, 1943 жылы оны жаппай қуғын-сүргінге айналдырды. Мыңдаған адамдар, әсіресе КМТ билігіндегі аймақтардан келген жаңа мүшелер тазаланды, қамауға алынды, цензураланды, психикалық және физикалық азапқа ұшырады және кейде өлім жазасына кесілді. Олардың көпшілігі "Гоминьданның тыңшылары" немесе "партияға қарсы белсенділер" деп танылды. Олар өздері ғана емес, сонымен қатар отбасы мүшелері мен туыстары да қорланды.
The third phase of the Rectification Campaign lasted from October 1943 to 1944 or April 1945, depending on sources. It is generally known as the "Summing up party history" phase. Senior leaders restudied party history and attempted to reach agreements on major issues by admitting to "errors". The 1943 portion of the campaign included a "Rescue Campaign" that focused on group retribution. In the Rescue Campaign, members would write about their own confessions, often pointing fingers at other members to save themselves from other people's false allegations toward them. The Rescue Campaign soon became a circular cycle of false guilt and fake reenactments sending many innocent people to death via needless witch hunts. One of the members crucial to carrying out the Rectification Movement was the secret police boss Kang Sheng. Wang Ming was one of the main members singled out and forced to confess to having "errors." Wang was set up by his former friend Bo Gu, who coincidentally was also later condemned for pursuing an "erroneous leftist line" in Jiangxi. Zhang Wentian also made self criticisms. Wang Shiwei became a well known victim. Some CCP members thought Mao would also accept genuine criticism and spoke their true feelings of anger over hierarchy and inequality in Yan'an. The most famous came from Wang Shiwei, a journalist and intellectual known for his belief in "democracy and science." Wang wrote an essay denouncing the hierarchy, bureaucracy, and inegalitarian distribution of resources in Yan'an. The essay irritated Mao greatly, and Wang was labeled a Trotskyist. Wang was arrested by the Central Social Department, modeled off the Soviet Union's OGPU, and beheaded in 1947. Under the leadership of Peng Zhen, the Central Political School of the CCP began to carry out the Rectification Campaign among its students. Massive numbers of party members were forced to write reports of confession and self criticism. The Central General Study Committee ordered people to report on their daily habits and speech. This stage was known as the "Salvation Stage". The Salvation Stage was the extension of the Maoist anti Trotskyist movement and the censorship of newcomers who had come from the areas governed by the Kuomintang. The Central Social Department took control of the movement and turned it into a mass persecution in 1943. Thousands of people, especially those new members who came from areas governed by KMT, were purged, kept in custody, censored, mentally and physically tortured, and occasionally executed. Many of them were labeled as "spies of the Kuomintang" or "anti party activists". Not only were they themselves humiliated, but also their family members and relatives.