Кіріспе
XVII ғасырдағы фламанд тегінен шыққан ағылшын гравюрашысы Мартин Дроушут (1601 жылғы сәуір – шамамен 1650 жыл) Уильям Шекспирдің жинақталған шығармаларының, 1623 жылғы Бірінші фолиосының иллюстрациясын жасағандығымен, Джон Хемингес пен Генри Конделл редакциялаған, ақынның өзінің актер әріптестерінің еңбегімен танымал. Дегенмен, Дроушут өмірінде одан да маңызды суреттер жасаған. Дроушуттың суретшілік қабілеті көбінесе шектеулі деп есептеледі. Шекспирдің портреті Дроушуттың барлық туындыларындағы көптеген кемшіліктермен ортақ. Бенджамин Роланд Льюис былай деп жазады: «Дроушуттың дерлік барлық жұмысында бірдей суретшілік ақаулар байқалады. Ол жай ғана гравюрашы еді, шығармашыл суретші емес».
Martin Droeshout ('/d//r//uː//ʃ//aʊ//t/; April 1601 – c. 1650) was an English engraver of Flemish descent, who is best known as illustrator of the title portrait for William Shakespeare's collected works, the First Folio of 1623, edited by John Heminges and Henry Condell, fellow actors of the Bard. Nevertheless, Droeshout produced other more ambitious designs in his career. Droeshout's artistic abilities are typically regarded as limited. The Shakespeare portrait shares many clumsy features with Droeshout's work as a whole. Benjamin Roland Lewis notes that "virtually all of Droeshout's work shows the same artistic defects. He was an engraver after the conventional manner, and not a creative artist."
Өмір
Дроушут протестанттық сенімдері үшін қуғын-сүргіннен қашу үшін Англияға көшіп келген фламандтық отбасының мүшесі болды. Оның әкесі Майкл Дроушоут белгілі гравёр еді, ал ағасы Джон да осы кәсіптің өкілі болды. Оның анасы Доминик Веррике – әкесінің екінші әйелі. Оның тағы бір ағасы, сондай-ақ Мартин Дроушоут (1560-шы жылдар шамасында – 1642), танымал суретші болды. Дроушоуттың крещениесінен басқа, оның өмірі туралы тікелей мәліметтер сақталған жоқ. Отбасында көптеген мүшелер болғандықтан, оның ішінде осы атты ағасы да болғандықтан, жас Мартиннің өмірбаянын сақталған ақпараттан ажырату қиын. Көптеген гравюралардың бір адам жасағаны туралы, стильдік ерекшеліктері мен қолтаңбалар мен монограммалардың ұқсастығы бойынша күмән жоқ. Дроушоуттың Шекспирдің гравюрасы – оның ең ерте дабылған жұмысы болғанымен, оның бұрыннан белгілі гравёр болғанына сенуге негіз бар, мүмкін ол «Рухани соғыс» атты аллегориялық гравюраны жасаған шығар. Ол 1623-1632 жылдар аралығында Лондонда кем дегенде жиырма төрт гравюра жасады. Олардың ішінде портреттер мен күрделі аллегориялық жұмыстар бар, олардың ең күрделісі – Маттеус Грейтердің ертеректегі гравюрасының бейімделуі болған доктор Панургус. Дроушоут отбасының сақталған жазбаларын анықтағаннан бері «Мартин Дроушоут» гравюрашысы Майкл Дроушоуттың ұлы немесе ағасы екендігі туралы әлі де белгісіздік сақталып келеді, бірақ Лионель Касттың «Ұлттық биографиялық сөздігінде» келтірілген көпшілік пікір бойынша, жас Мартин Дроушоут ықтимал үміткер болып табылады. 1991 жылы тарихшы Мэри Эдмунд оның ағасы Мартин Дроушоут ағасы суретші де, гравёр де болған болуы мүмкін деп, ал жас Дроушоуттың гравёр ретінде жұмыс істегеніне ешқандай дәлел жоқ деп мәлімдеді. Ол Дроушоуттың барлық туындыларын аға Мартинге жатқызу керек екенін айтты. Оның пікірлері жаңа Оксфордтық ұлттық биографиялық сөздігінде жарияланды. Жун Шлютердің соңғы зерттеулері гравюралардың жас Дроушоутқа тиесілі екенін растады. 1632-1635 жылдар аралығында Дроушоут Испанияға көшіп, Мадридте қоныстанды. Бұл туралы 1635-1640 жылдар аралығында жасалған бірнеше қолтаңбаланған гравюраларынан білуге болады. Өнер тарихшысы Кристиан Шукман Дроушоуттың Испанияға көшуіне католицизмге өтуі себеп болған немесе соған әкелген болуы мүмкін деп санайды, өйткені оның көптеген туындылары католик қасиеттілерін бейнелейді және католик символикасын қолданады. Мартиннің есімдесі, Мартин ағасы Лондонда қалған және өмір бойы жергілікті голландтық протестант қауымының адал мүшесі болды. Испанияда Дроушоут өзінің атын «Дроусууд» («hout» – голланд тілінде «ағаш») деп ағылшыншалаған болуы мүмкін, мүмкін сол кездегі Испаниядағы голландтарға деген жағымсыз көзқарасқа байланысты. 1640 жылдан кейін Дроушоут туралы ешқандай мәлімет жоқ. Мартин ағасының 1651 жылы жасалған өсиетінен оның аты жоқ, бұл оның сол кезде қайтыс болғанын немесе оның отбасы католицизмге байланысты онымен байланысын үзгенін білдіруі мүмкін.
Шекспир
Дроушоут Шекспир қайтыс болған кезде Мартин он бес жаста болғанда, граверлік мансабын бастаған кезде оған Шекспирдің портретін жасау туралы тапсырма берілді. Ол тапсырманы 21 жасында алды. Гравюра, әдетте, бұрыннан бар сурет немесе сызбаға негізделген болуы мүмкін. Мартиннің сол аттас ағасы белгілі суретші болғандықтан, Э. А. Ж. Хонигманн аға Мартин бастапқы суретті жасаған болуы мүмкін деп болжады, бұл оның жас туысына гравюра жасау тапсырысын берудің себебін түсіндіруге болады. Тарния Купердің пікірінше, дублет пен жағаның нашар салынған және көлемдік бейнеленгені Дроушоут Шекспирдің тек басы мен иығын бейнелейтін жоғалған сурет немесе сызбаны көшіргенін көрсетеді. Дене гравюра жасаушының өзі қосылған, бұл сол кездегі қалыпты практика еді.
Басқа ағылшын баспалары
Кейіннен Дроушоу Джон Фокс, Густав Адольф, Джон Донн, Джон Хоусон, Джордж Вильерс, 1-ші Букингем герцогы және басқа да көрнекті тұлғалардың портреттік гравюраларын жасады. Ол сондай-ақ, аллегориялық, мифологиялық және сатирикалық суреттерді де жасады. Олардың ішінде Шекспирдің суреті жасалған шақтарда "Рухани соғыс" атты туындысы бар. Бұл суретте шайтан әскері "батыл христиан жауынгері" қорғаған бекіністі қоршайды, ал бекінішті христиандық қасиеттерді бейнелейтін тұлғалар күзетіп тұрады. Бұл сурет Джон Буньянға "Қасиетті соғыс" атты шығармасын жазуға ықпал еткен болуы мүмкін деген пікір бар. Бұл туынды Буньянның кітаптарының сәттілігінен кейін 1697 жылы қайта басылған. Дроушоу Дидоның өзін-өзі өлтіруін бейнелейтін иллюстрация жасады, ол Роберт Стейпилтонның Вергилийдің "Энеида" поэмасының төртінші кітабының ақындық аудармасына алғы сөз ретінде пайдаланылды. Оның күрделі жұмыстарының арасында Томас Хейвудтың "Бақытты періштелердің иерархиясы" үшін жасалған бірнеше гравюралық тақталар бар, онда Дроушоу тақталар жасаған бес гравёрдің бірі болды. Дроушоуттың ең күрделі жекелеген гравюрасы – "Доктор Панург", ол қазіргі заманғы өмірдің кемшіліктерін аллегориялық түрде бейнелейді, онда дәрігер ел, қала және сарай өмірін бейнелейтін тұлғаларды емдейді. Суреттің "күрделі тарихы бар", ол Греутердің бұрынғы гравюрасының бейімделуі, ал ол өзі эмблемалық кітаптардың суреттеріне негізделген. Дроушоу, немесе оны жасаған белгісіз автор, суретте бірқатар нақты өзгерістер жасаған сияқты, оның ішінде кең көлемде мәтін, қосымша кейіпкерлер, ағылшын және латын тіліндегі фразалар, әсіресе дәрігердің үш тұлғаны олардың сәйкес моральдық кемшіліктерінен қалай тазартатынын түсіндіретін шумақтар бар. Ол "Даналық пен түсінікті" білімсіз шаруаның тамағына құйып, "әсем" (сарайлық) тұлғаның миын пеште жағып, оның мақтандығын (түтінге ұшып кететін әртүрлі суреттер арқылы бейнеленген) жояды. Тағы екі тұлға өздерінің миларын түтінге шашуды күтеді. Суретте сол дәуірдегі плюрализм мәселесіне қатысты діни пікір таластарына сілтеме жасайтын қосымша суреттер бар. Барлығы белгісіз автордың сатиралық ақылға сыймас өлеңдерімен толтырылған.
Испаниялық баспалар
Дрошуттың испан тіліндегі он белгілі гравиюрасының барлығы да ерекше католик мағынасы бар сюжеттерге арналған. Бұл жағынан ол 1632 жылға дейін Ұлыбританияда жасаған туындыларынан күрт өзгеше, солардың бірі – пресвитериан пуритан Александр Хендерсонның дінтануының аллегориясы еді. Стильдік тұрғыдан гравиюралар өте ұқсас. Франсиско де ла Пеньяның портреті модельдеуі және бас пішінінің сызылуы жағынан Шекспирдің гравюрасына ұқсас. Оның алғашқы испандық жұмысы – Контрреформацияның көрнекті испан мемлекет қайраткері Гаспар де Гусманның гербін бейнелеген. Оның ең нақты католик суреті – "Құдайдың Ертеңге, қателікке және шексіздікке қарсы күресіп жатқан жауынгер Шіркеуін" көрсетеді, бұл Novissimus Librorum Prohibitorum et Expurgatorum Index кітабының беті.