Кіріспе

Азаптауды негіздеудің гипотетикалық сценарийі. Уақыт бомбасы сценарийі – этикалық пікір-таластарда қолданылатын ой-тәжірибе. Мысалы, көп адам өлтіретін жақын арадағы террористік шабуыл туралы білімі бар адам биліктің қолында, және ол шабуылды болдырмау үшін қажетті ақпаратты тек азаптау арқылы ғана айтады делік. Оны азаптау керек пе? Кейбір нәтижешілдер (консеквенциалистер) елдердің, тіпті заңмен азаптауды тыйым салған елдердің де, террористі ұстағанда және ол уақыт бомбасының немесе көп адамға зиян келтіретін қарудың орналасқан жері сияқты маңызды ақпаратты білгенде, оны қолдануды негіздеуге болатынын айтады. Осы аргументке қарсылар көбінесе сценарийдің бастапқы нұсқаларында жасырылған және "нақты өмірдегі" сценарийлерде азаптауға жол берудің нақты салдарынан ауыртпалық тартатын белгілі бір болжамдарды көрсетуден бастайды, мысалы, адамның шын мәнінде террорист екендігі туралы болжам, ал нақты өмірде адамның террорист екендігіне және пайдалы ақпаратқа ие екендігіне қатысты белгісіздік болады. Сондай-ақ, азаптауды толығымен тыйым салу қажеттігін растау үшін заңдық, философиялық/моральдық және эмпирикалық негіздерге сүйенеді. Тергеудегі азаптаудың тиімділігіне қатысты да күмән бар, және азаптауға қарсылықтың көп бөлігі оның тиімсіздігіне, моральдық мәселелерге қарағанда негізделген, сондай-ақ азаптауды қолдану (немесе рұқсат ету) туралы шешімнің, ресми процедура бар-жоғына қарамастан, гипотетикалық террористтің немесе мәселе тудырушылардың теориялық төлем матрицасында қалай көрінуі мүмкін екендігіне байланысты. Уақыт бомбасы сценарийі нақты өмірде өте сирек кездеседі, бірақ ол азаптауды қолдануға себеп ретінде жиі келтіріледі.

Төтенше жағдайларда азаптауды қабылдауды жақтаған пікірлер

11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін танымал американдық қорғау адвокаты Алан Дершовиц кейбір сарапшыларды таң қалдырды, себебі ол жазалаудың кейбір жағдайларда қажетті болуы мүмкін деген пікірді шешімді түрде қолдады. Ол адам табиғаты реттелмеген зорлық-зомбылыққа, "жасырын түрде" әкелуі мүмкін екенін айтты. Сондықтан, тергеушіге "жазалауға рұқсат ордері" беруге болатын реттелген процедураны енгізу жақсырақ болар еді, және мұндай ордерді талап ету жауапкершіліктің жазбаша тізімін жасауға мүмкіндік берер еді. Жазалаушылар және жазалауға рұқсат бергендер, шамадан тыс әрекеттері үшін жауапқа тартылуы мүмкін. Дершовиц ұсынған жазалау ордерлері, іздеу ордерлері, қамау ордерлері және телефон тіркеу ордерлері сияқты, тергеушілерге рұқсат етілген әдістердің шектерін және күдіктінің құқықтарын қаншалықты шектеуге болатынын нақты көрсетер еді. 2002 жылдың қыркүйек айында Алан Дершовицтің "Терроризм неліктен жұмыс істейді: қауіпті түсіну, шақыруға жауап беру" кітабына шолу жасай отырып, АҚШ-тың жетінші апелляциялық округінің судьясы және заң ғалымы Ричард Познер "The New Republic" журналында былай деп жазды: "Егер Таймс-скверде ядролық бомбаны жарудан алдын алу үшін қажетті ақпаратты алудың жалғыз жолы жазалау болса, онда жазалау қолданылуы керек және қолданылады. Мұның дұрыс емес екеніне күмәнданған ешкім жауапкершілік лауазымда болмауы керек."

Кез келген жағдайда азаптауды қабылдамау

Кейбір адам құқықтары ұйымдары, кәсіби және академиялық сарапшылар, әскери және барлау саласының жетекшілері азаптаудың ешқашан заңды немесе қабылданатын емес екенін толығымен жоққа шығарды, тіпті "сағат тіктеп тұрған бомба" деп аталатын жағдайда да. 1984 жылдың 10 желтоқсанында қабылданған және 1987 жылдың 26 маусымында күшіне енген Азаптауға және басқа да қатыгез, адамдыққа жатпайтын немесе ар-ұятты төмендететін күйкештікпен күрес конвенциясының 2.2-бабында нақты айтылған: