Кіріспе
Пакиша соғысы, Жалған Пакиша соғысы немесе Үшінші Эквадор-Перу соғысы (Lang es) – 1981 жылғы қаңтар және ақпан айларында Эквадор мен Перу арасында үш бақылау постын бақылау үшін болған әскери қақтығыс. Перу бұл мәселе 1941 жылғы Эквадор-Перу соғысында шешілгенін есептесе, Эквадор Рио-де-Жанейро протоколы орындалмайды деп мәлімдеді, себебі шекараның 78 шақырымдық бөлігі нақты анықталмаған еді. Оқиғадан кейін екі тарап та Кордильера-дель-Кондор аймағы мен Сенепа алқабында әскери күштерін арттырып, 1995 жылы тағы бір әскери қақтығысқа, яғни Сенепа соғысына әкелген шиеленіс пен қақтығыстар оралымының бастауын берді. Пакиша соғысы атауы халықаралық қауымдастық пен Эквадорда кеңінен қолданылса, испан тілінде бұл оқиға Перуда Жалған Пакиша соғысы (Conflicto del Falso Paquisha) деп, ал кейде Пакиша оқиғасы немесе Жоғарғы Комайна қақтығысы (conflicto del Alto Comaina) деп аталады.
Тарихи негіздер
Эквадор мен Перу арасындағы шекаралық даудың тарихы туралы толық мәліметтерді «Эквадор–Перу аумақтық дауының тарихы» деген мақаладан көруге болады.
Пакиша немесе "жалған пакиша" оқиғасы
Қақтығыс 1981 жылдың 22 қаңтарында басталды, күні Перу үкіметі Комайна өзеніндегі шекаралық бақылау бекеттеріне жабдықтарды жеткізіп жүрген ұшағына жасалған шабуылды айыптады. Перу президенті Фернандо Белаунде Терри Кондор жотасының шығыс жағында (испан тілінде Cordillera del Cóndor) орналасқан бастауына дейін өзенді тексеруді бұйырды. Тексеру кезінде бұрынғы келісімдерге сәйкес Перу үкіметі Перу деп санайтын аумақта үш эквадорлық жасақ табылды. Бұл жасақтар бұрынғы посттарды – №22, 3 және 4-ті басып алған. Эквадор тарапы бұл жасақтардың Эквадор аумағында құрылған «Пакиша» базасына тиесілі екенін мәлімдеді. Бірақ координаталарды өлшегеннен кейін, олар 1942 жылғы Рио-де-Жанейро хаттамасында бекітілген Пакишаға сәйкес келмейтіні анықталды, ал Перу президенті Фернандо Белаунде оны «Жалған Пакиша» деп атады, осылай алғашқы, Рио хаттамасы бойынша заңды Пакишадан оңай ажырату үшін. Бұл Эквадордың Кондор жотасының шығысында әскери қатысуды орнатуына жол бермес еді. Эквадордың осы посттарды иеленуін Перу өкілдері 1981 жылдың 2 ақпанында ҰАҰ Сыртқы істер министрлерінің кездесуінде айыптады. Кездесу кезінде Перу Сыртқы істер министрі Хавьер Ариас Стелла Эквадордың егемендігіне қарамастан, үш эквадорлық әскери постты «жалған» (falsos) деп атады. Эквадор Сыртқы істер министрі Альфонсо Баррера Вальверде бұл айыптауға жауап ретінде Эквадор 22 қаңтардағы шабуылдарға жауап бергенде, шабуылдар Пакиша, Маяику және Мачиназа қалаларына емес, сол аттас әскери посттарға жасалғанын нақтылады. Перу посттарды қайтару үшін контингент дайындады, ол негізінен Армия авиациясының Ми-8ТВ көлік тікұшақтарынан және FAP A-37, Су-22 және Мираж-5 ұшақтарынан тұратын №3 әуе тобынан құралды. Перу Әуе күштері (FAP) осы операцияларды қолдау үшін A-37B, Mirage 5P және Су-22 ұшақтарымен көптеген ұшулар жасады. Эквадор Әуе күштері (FAE) FAP шабуылдарына қарсы тұру үшін A-37B және Mirage F1 ұшақтарымен 179 жауынгерлік миссиясын орындады. 1981 жылдың 28 қаңтарында FAE және FAP-тың екі A-37B ұшағы арасында ауа шайқасы болды. 30 қаңтарда Перу әскерлері «PV 22» («Жалған Пакиша») постын, келесі күні «PV 3» постын, ал 1 ақпанда «PV 4» («Жаңа») немесе «жалған Майаико» постын қайтарып алды. Сол күні қақтығыс аяқталды, бірақ Перуліктер Эквадордан келген әскерлердің тағы үш әскери постты және Кордильера-дель-Кондордың солтүстік-шығыс шекарасындағы үш нүктені басып алғанын анықтады. Бұл посттар «PV El Mirador», «PV 4 A» және «PV 4 B» (Ескі) деп аталды. 19 ақпанда Перу әскерлері «PV Jiménez Banda 2» («Жалған Мачиназа») постын, ал келесі күні, 20 ақпанда «PV 4 A» және «PV 4 B» (Ескі) посттарын қайтарып алды. 21 ақпанда Перу армиясының авиациясы Перу аумағында қалған Эквадор армиясының соңғы әскери нысандарын жойды. Перу операциясы сәтті аяқталды, эквадорлықтар басып алған «Фальсо Пакиша» постты 5 ақпанда Перу әскерлері басып алды. Эквадор мен Перу арасындағы ортақ шекараның сол кезде белгіленбеген аймағында болған қақтығыс эквадорлықтардың беткейлерден шығарылып, Кордильера-дель-Кондордың шыңына қайтарылуымен аяқталды. Америка мемлекеттері ұйымы (ҰАҰ) екі ел арасындағы табиғи шекара ретінде аталған тау тізбегінің жағдайын растап, шекара әскерлеріне рұқсат етілген координаттарды белгілеу арқылы «Сорроса Дю Буа» актісі арқылы араласуға мәжбүр болды. Перу журналистік ақпаратына сәйкес, «Жалған Пакиша» посттында 12,7 мм калибрлі төрт пулеметі бар қуатты пулемет жүйесінің суреті бар, мұндай қарудың орнатылуы Кордильера-дель-Кондор арқылы Перу аумағына жасалған Эквадордың алдын ала жоспарланған басып алуының қауірлілігін көрсетеді. Перу дереккөздерінің мәлімдемесінше, тек жоғары стратегиялық маңызы бар жасақ ғана мұндай қаруды орнатуды ақтауы мүмкін. Эквадор әскерлерінің 1981 жылдың 28 қаңтары мен 1 ақпаны аралығында шығарылғаннан кейін белгілі болған мәліметтер бұл сәтсіз басып алу 1977 жылдан бастап жоспарланғанын растайды, сол кезде шекаралық патрульдер арасында алғашқы қақтығыстар басталды. Перу сарбаздары «Жалған Мачиназа» посттында (перулықтар «Жименес Банда 2» деп атаған) дәл осындай сипаттамаға ие екінші пулеметті басып алды, бұл эквадорлықтар басып алған тағы бір позиция болды. Нәтижесінде Перу мен Эквадор үкіметтері әрқайсысының кепілдік берушілерінің көмегімен күштерін бөлуге келісті. Бұл «джентльмендік келісім» 1980-жылдар бойы күшінде болды, даулы аймақта кездесетін патрульдердің мінез-құлқына қатысты шаралар қабылданды. Кездесу соғыс аймағында атысты тоқтату туралы қаулымен аяқталды және екі ел де Перу мен Эквадор арасындағы бейбітшілік үшін жағдай жасау және атысты тоқтатуды сақтауды қамтамасыз ету үшін кепілдік беруші елдердің өкілдерінен тұратын комиссияны қабылдады.
"Ерлер келісімінің" контексі.
1941 жылғы апатты болдырмау және азаматтардың қаза болуының алдын алу, сондай-ақ Эквадордың оңтүстігіне басып кіру мүмкіндігін тоқтату мақсатында, Жоғарғы Бас Штаб генерал Ришелье Левоер басқаруымен жиырма бес мың сарбазды ықтимал басып кіру жолдарына қарсы қорғану міндетімен жіберді. Осыған дейін Эквадордың қорғаныс жоспары қорғаныс позицияларын құруға шамамен сегіз күн кететін логистикалық операцияны көздеген. Левоер барлық жеке құрамды, қару-жарақтарды, жабдықтарды және т.б. жиырма төрт сағат ішінде алдыңғы қатарға орналастырып, қорғану миссиясын орындауға дайын болуды ұсынды. Перу қарулі күштері эквадорлық күштердің жылдам орналасуына таң қалды, сондықтан Левоер мен оның әскері Перудің солтүстігіне шабуыл жасауы мүмкін деп ойлап, танкке қарсы қорғаныс шебін, окоптарды және басқа да қорғаныс құрылыстарын ұйымдастырды. Әйқайымызға орай, оқиғалар кең ауқымды соғысқа әкеп соқпады. Екі елдің жоғары әскери қолбасшыларының, сондай-ақ Чили, Аргентина, Бразилия және АҚШ-тың әскери делегаттары арасындағы тікелей келіссөздердің нәтижесінде кең ауқымды қақтығыстан аулақ болдық. Келіссөздер Тынық мұхитының жанындағы шекарада, Хуакильяс (Эквадор, Эль-Оро провинциясы) және Агуас-Вердес (Перу, Тумбес департаменті) қалаларында өтті. Осының нәтижесінде Сорроза-ду-Буа заңы қабылданды.