Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Каветта – дөңгелектің бір бөлігін құрайтын, тұрақты иілген профилі бар, сәулет өнерінде, сондай-ақ жиһаз, сурет шеңберлері, металл өнімдері және басқа да декоративтік өнерде кеңінен қолданылатын қуыс қалыптама. Төңкерілген ыдыстар мен керамика, металл өнімдері сияқты ұқсас нысандарды сипаттағанда, "каветта" сөзі дөңгелек пішіндегі әртүрлі қуыс қисықтарды білдіру үшін қолданылуы мүмкін. Бұл сөз итальян тілінен келген, ол латын тіліндегі "қуыс" деген мағына беретін "cave" сөзінің кішіртке түрі (оның түбірі үңгір сөзімен ортақ). Халықтық атауы – "ков", көбінесе ішкі қабырғалардың жоғары жағы қисықпен төбеге өтуін немесе элементтердің негізіндегі "кері" каветталарды көрсету үшін қолданылады. Каветта қалыптамасы – батыс классикалық сәулет өнерінде жиі кездесетін дөңгелек, иілген овалоның қарама-қарсысы. Екеуі де беткейді алға шығарады және көбінесе қалыптаманың басқа элементтерімен үйлестіріледі. Әдетте, олар шамамен тоқсан градусқа (90°) дейін иілген қисықтан тұрады. Толық жартылай шеңберге жуық қуыс қалыптама "скоция" деп аталады. Классикалық сәулетте тек шағын декоративтік элемент болғамен, айқын каветта карнизы ежелгі Египет және Ежелгі Таяу Шығыс сәулетінің ерекше белгісі болып табылады.
A cavetto is a concave moulding with a regular curved profile that is part of a circle, widely used in architecture as well as furniture, picture frames, metalwork and other decorative arts. In describing vessels and similar shapes in pottery, metalwork and related fields, "cavetto" may be used of a variety of concave curves running round objects. The word comes from Italian, as a diminutive of cave, from the Latin for "hollow" (it is the same root as cave). A vernacular alternative is "cove", most often used where interior walls curve at the top to make a transition to the roof, or for "upside down" cavettos at the bases of elements. The cavetto moulding is the opposite of the convex, bulging, ovolo, which is equally common in the tradition of Western classical architecture. Both bring the surface forward, and are often combined with other elements of moulding. Usually they include a curve through about a quarter circle (90°). A concave moulding of about a full semi circle is known as a "scotia". Only a minor element of decoration in classical architecture, the prominent cavetto cornice is a common feature of the ancient architecture of Egypt and the Ancient Near East.
Сәулет
Ежелгі Мысыр сәулеті үлкен каветто қалыптарын карниз ретінде кеңінен пайдаланды, олардың үстінде қысқа филе (түз тік бет) және төменгі жағында тор қалыптары (дөңгелек жартылай шеңбер) орналастырылды. Бұл каветто карнизі кейде «мысыр карнизі», «құрғақ және орама» немесе «шеше карнизі» деп те аталады және тас сәулетінде ғимараттарды қолдау үшін қамыс шоғырын бастапқы пайдаланудың естелігі ретінде қарастырылады, мұнда шатырдың салмағы олардың жоғарғы бөліктерін иіп жіберген. Мысыр бағаналарының көптеген түрлерінің бас қалашықтары негізінен шахтаның айналасында орналасқан каветтолар болып табылады, көбінесе қосымша әшекейлермен. Бұған «қоңырау тәрізді бас қалашықтар» немесе «папирус бас қалашықтары» деп аталатын түрлері жатады. Бұл ерекшеліктер египеттік қайта жаңғыру сәулетінде жиі кездеседі, мысалы, Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы Египет ғимаратында (1845). Каветто карнизі, көбінесе төрттен бір шеңберден аз болатын, Мысырдың көршілеріне де әсер етті, сондай-ақ ерте грек сәулетінде де кездеседі, мысалы, Персеполистегі Дарий I-нің Тахара сарайында, б.з.б. 486 жылы аяқталған. Осы үлгіге сүйене отырып, оны Сасанид әулетінің негізін қалаушы Ардашир I (б.з. 224–41) қайта жаңғыртты. Каветто грек циматиясының орнын алды, көптеген этрус ғибадатханаларында, көбінесе тік «тіл» өрнектерімен боялған және ерекше «этрус дөңгелек қалыптарымен» үйлесімде, олар көбінесе қабыршақтармен боялған. Каветтоға берілген бұл басымдық оның дамыған ежелгі грек сәулетіндегі рөлінен өзгеше болды, онда каветто элементтері салыстырмалы түрде кішкентай және негізінен тік элементтерге бағындырылды, бұл кейінірек Батыс классикалық дәстүрінің стилін анықтады. Көбінесе каветто бөлігі ауыр әшекейленген, готикалық сәулетте көбінесе пішінін жауып тастайды. Жалпы, гректер цима қалыптарын көбірек пайдаланды, онда каветто мен оволо бірінің үстіне бірін орналастырып, «S» пішінін жасады; циматий осыны пайдаланған классикалық иондық тәртіпте карниздің стандартты бөлігі болды және көбінесе басқа жерлерде де қолданылды. Қай қисық жоғарырақ орналасқандығына байланысты екі түрі бар: цима ректада каветто жоғарыда, цима реверсада оволо орналасқан. Кейде каветто ғана карниздің циматиясының орнына қолданылды, мысалы, Римдегі Марцелл театрының дорикалық ретінде, қайта өрлеу дәуірінен бастап классикалық сәулетті қайта жаңғыртудың стандартты үлгісінің бірі. Бірақ кішкентай каветто қалыптары әртүрлі жерлерде, соның ішінде біріктірілген түрде, сызықтармен немесе шекаралармен ерекшеленбестен, бағана шахтасының түбінде, кең базаға көшуді бастаған кезде жиі кездеседі. Бұлар афофиг немесе «қисайған ойыс» деп аталады. Клод Перро, Лувр сарайын, әсіресе Лувр колоннадасын Луи XIV-нің қайта құруының сәулетшілерінің бірі, өзінің сәулет оқулығында «Ежелгілер әдісімен бес түрлі бағаналарға арналған нұсқаулық» (1683) еңбегінде, неге ол дорикалық капителінің суретінде каветтоны цимамен алмастырғанын түсіндірді: «каветто соншалықты мықты емес және басқа қалыптарға қарағанда оңайырақ сындырылады».
Ancient Egyptian architecture made special use of large cavetto mouldings as a cornice, with only a short fillet (plain vertical face) above, and a torus moulding (convex semi circle) below. This cavetto cornice is sometimes also known as an "Egyptian cornice", "hollow and roll" or "gorge cornice", and has been suggested to be a reminiscence in stone architecture of the primitive use of bound bunches of reeds as supports for buildings, the weight of the roof bending their tops out. Many types of Egyptian capitals for columns are essentially cavettos running round the shaft, often with added decoration. These include the types known as "bell capitals" or "papyrus capitals". These features are often reproduced in Egyptian Revival architecture, as in the Egyptian Building (1845) in Richmond, Virginia. The cavetto cornice, often forming less than a quarter circle, influenced Egypt's neighbours and as well as appearing in early Greek architecture, it is seen in Syria and ancient Iran, for example at the Tachara palace of Darius I at Persepolis, completed in 486 BC. Inspired by this precedent, it was then revived by Ardashir I (r. 224–41 AD), the founder of the Sasanian dynasty. The cavetto took the place of the Greek cymatium in many Etruscan temples, often painted with vertical "tongue" patterns, and combined with the distinctive "Etruscan round moulding", often painted with scales. This emphasis on the cavetto was very different from its role in mature Ancient Greek architecture, where cavetto elements were relatively small and subordinated to essentially vertical elements, setting the style for the subsequent Western classical tradition. Often an essentially cavetto section is heavily decorated, in Gothic architecture often smothering the shape beneath. In general the Greeks made much more use of the cyma moulding, where a cavetto and ovolo were placed one above the other to produce a "S" shape; the cymatium using this was a standard part of the cornice in the classical Ionic order, and often used elsewhere. There are two forms, depending on which curve is uppermost: in the cyma recta the cavetto is on top, in the cyma reversa the ovolo. A cavetto alone was sometimes employed in the place of the cymatium of a cornice, as in the Doric order of the Theatre of Marcellus in Rome, one of the standard models for revived classical architecture from the Renaissance onwards. But small cavetto mouldings were normal at various places, including integrated ones, not distinguished as a distinct zone by lines or borders, at the bottom of the shaft of columns, beginning the transition to the wider base. These are called an apophyge, or "concave sweep". Claude Perrault, one of the architects of Louis XIV's rebuilding of the Louvre Palace, especially the Louvre Colonnade, explained in his architectural textbook Ordonnance for the five kinds of columns after the method of the Ancients (1683) why he had replaced a cavetto with a cyma in his illustration of the Doric capital: "a cavetto is not as strong and is more readily broken than the other molding".
Кемелер
Табақтар және басқа да жалпақ пішіндерде каветта негіз бен жиекті байланыстыратын иілген аймақ ретінде қолданылады. Бұл жағдайда жиек кең, жазық бет (20 ғасырдың батыс табағы сияқты) немесе каветтоның өзінің жиегі (қазіргі заманғы таңғы асқа арналған ыдыс сияқты) болуы мүмкін. Әдетте, бұл термин ыдыстың үстіңгі бетін білдіреді; ал егер ыдыстың астыңғы жағы туралы айтылса (егер қисықтығы дөңгелек болса), онда оны "каветто астында", "каветтоның астында" сияқты сөздермен сипаттауға болады. Каветто көбінесе әшекейленбейді, бірақ орталық бөлігінен немесе жалпақ жиегінен өзгеше әшекейлеме болуы мүмкін, және осыны сипаттау қажет болғанда ғана бұл термин қолданылады. Күрделі керамика пішіндерінде, қалыптау терминологиясы қолданылатын жағдайларда, каветто кез келген ойыс қисық бөлім үшін сол мағынада қолданылуы мүмкін. Археология терминологиясында, әсіресе керамикаға қатысты (әдетте, ежелгі заманнан кейінгі немесе археологиядан тыс керамика үшін қолданылмайды), каветто аймағы немесе каветто – "ыдыстың денесін айнала қоршайтын өткір ойыс", сондай-ақ "терең, бірақ тар мойын", екеуі де көбінесе тік тұратын, тағам сақтауға немесе пісіруге арналған ыдыстарға қатысты қолданылады.
In plates and other flattish shapes, cavetto is used for the curving area linking the base and the rim. This is the case whether the rim is a broad flat surface (typical 20th century Western plate), or merely the edge of the cavetto (typical modern cereal bowl). Normally the term refers to the top surface of the vessel; if the underside is meant (where the curve is now convex), that may be described as "under the cavetto", "under cavetto" and so forth. The cavetto is very often left undecorated, but may have decoration of a different sort from the middle or a flat rim, and the term is typically used when it is necessary to describe this. In complicated pottery shapes, where the normal vocabulary of mouldings is appropriate, cavetto may be used in that sense for any concave curving section. In the terminology of archaeology, especially relating to pottery (and generally not used of pottery after antiquity, or outside archaeology), a cavetto zone or cavetto is a "sharp concavity encircling the body of a vessel", and also a "deep but narrow neck", both used in relation to mainly upright vessels for storing or cooking food.