Кіріспе

Гоа коммуналары – Үндістандағы Гоада дамыған жер бірлестігінің бір түрі. Онда жер иелігі ұжымдық түрде сақталады, бірақ оны ауылдың негізін қалаушылар деп есептелетін ер адамдардың ұрпақтары басқарады, олар көбінесе жоғарғы касталық топтарға жатады. 1526 жылдан бері португалдықтар құжаттаған бұл жүйе 1961 жылға дейін Гоадағы жер иеленудің басым түрі болды. Оның формасы испандық Боливияға дейінгі және қазіргі Америка Құрама Штаттарының оңтүстік-батысындағы Пуэбло халықтары сияқты көптеген басқа ауылдық шаруашылық халықтарының жер иелену формасына ұқсас. Карл Маркс бұл жүйені ауылдық қоғамның дуализмі деп атады: жердің ұжымдық меншігі және оның жеке өндіріспен қатар өмірсуі.

Португалдықтар кодтаған

Коммунитеттер – (ग्रामसंस्था) деп аталатын жүйенің бір түрі. Кейбір ғалымдар бұл термин оны құрайтын адамдардың атынан шыққан дейді, яғни гуан немесе ауылды жасаушылар (kar) дейді. Бұл институт португалдар келгенге дейін бар болған, бірақ олар оны реттеген. Осы реттеулердің алғашқысы 1526 жылы Афонсо Мексияның заңнамасында (Foral) жазылған. "Грам" термині ауылды білдіреді. "Comunidades" португал тілінде "қоғамдар" деген мағынаны береді. Гоадағы басқарылатын су тобырларының хазан жүйесі – осы жүйенің бір тармағы, бірақ қазір коммунитеттерден едәуір өзгеше.

Мүшелер мен дивидендтер

Коммунитада мүшелері гаонкарлар немесе зонкарлар (португал тілінде, jonoeiros) деп аталады. Біріншілері – ауылдың мүшелері, ал екіншілері zonn немесе jono алуға құқылы болған, бұл коммунитаданың акция иелеріне (accionistas, жекеше – акция) төлейтін дивиденд. Бұл жүйе егіс жерлеріне де, ауылдық тұрғын үйлерге де бірдей қатысты.

Уақыт өте келе өзгерістер

Уақыт өте келе және жер иелігі мен басқарудың қарама-қайшылықты жүйелеріне байланысты ескі институттар бастапқы ерекшеліктерін жоғалтты, ал қазір коммунидалар – туғаннан мүшелік құқығы бар иеленушілердің қоғамдары ғана. 1961 жылы Гоада португалдық үкімет аяқталғаннан кейін, бұрын коммунидалардың, немесе дәлірек айтқанда, ауылды дамыту шаралары грампаншаятқа жүктелді, бұл оларды тиімсіз етіп жіберді. Жерге жеке меншік құқығының пайда болуы ауыл деңгейінде жаңа әлеуметтік-экономикалық қатынастарды құрды, әсіресе коммунидалар мен ghar bhaatt, португалдық Гоаның екі негізгі жер иелену нысаны. Қазір коммунидалардың жұмысы Гоа мемлекеттік үкіметі тарапынан қатаң бақыланады, ал коммунида қозғалысының қолдаушылары олардың өзін-өзі басқару бірліктері ретінде әрекет ету мүмкіндігінің шектеулі екенін айтады.

Шектелген рөлі

Қазіргі уақытта коммунидалардың жалғыз ресми функциясы – үкімет бекіткен бағамен жерлерін бөлу. Дегенмен, қауымдастық қозғалысының жақтастары өздерінің құқықтары деп санайтын нәрсені сақтау үшін, шағын болса да, бейілді күрес жүргізіп келеді және, мысалы, жер иелігіне қатысты сот процестерін қозғау арқылы Гоадағы қауымдастық жүйесінің ыдырауына қарсы күресуді жалғастыруда. 2004 жылы Гоа Су Рей партиясы қауымдастықтарды қолдап, polemik жариялады. 1964 жылы Махараштравади Гомантак партиясының үкіметі қабылдаған 1964 жылғы Гоа, Даман және Диу ауыл шаруашылығы жалдау құқығы туралы заң, қауымдастық жерлеріне жалдау ақысы – "комунида форо" төленген жағдайда, жалдаушылардың құқықтарын кеңейтті. Бұл қауымдастықтардың көп бөлігінің жеке меншікке өтуіне және қауымдастықтардың жалпы эрозиясына әкелді. Осылайша, қазіргі уақытта қауымдастық жерлерінің көп бөлігі таулы аймақтарда орналасқан, олар өңделмейді немесе кашу плантацияларына, жалға алушыларға берілген. Өңделмейтін қауымдастық жерлеріне көшіп-қоныстанғандар келіп, шалап үйлер салады. Штаттың халық тығыз және дамыған орталық жағалау аймақтарында, бұрын қауымдастықтарға тиесілі болған жерлердің көбісі жалға алушыларға бөлінген немесе үкімет тарапынан өнеркәсіптік мақсаттар үшін алынған. Комунида кодексінде (1961 жылғы 15 сәуірдегі № 2070 заңдық актісі) заңсыз иелік етуге қарсы шаралар көзделген, алайда, көбінесе шаралар қабылданбайды.