Кіріспе

Хагоп Баронян (Шығыс армян тілінде Хакоб Паронян деп айтылады, дәстүрлі жазуы: Յակոբ Պարոնեան, реформаланған жазуы: Հակոբ Պարոնյան, Хагоп Баронян; 1843–1891) – 19 ғасырдағы ықпалды Османдық армян жазушысы, драматург, журналист және педагогы.

Өмірбаян

Адрианопольде туған Баронян барлық уақыттың ең ұлы әрмен сатиригі ретінде кеңінен танылған, одан кейін Ервант Одиан есімді жазушы тұр. Константинопольге бармас бұрын Баронян өзінің туған қаласы Адрианопольдегі дәріханада жұмыскер болып жұмыс істеді. 1868 жылы Баронян жұмыс табу ниетімен Константинопольге кетті. Алдымен ол жеке репетитор болып жұмыс істеді, бай армян отбасыларының мүшелеріне жеке сабақтар берді. Кейін Баронян Скутаридегі армян семинариясында мұғалім болып тағайындалды, оның шәкірттерінің арасында белгілі армян ақыны Бедрос Туриан да болды. 1872 жылы Баронян әрмен тіліндегі әртүрлі сатирикалық журналдардың бас редакторы ретінде журналистикаға қадам басты. 1888 жылға дейін журналистік қызметін жалғастырды, сол кезде Осман билігі көптеген армян тіліндегі журналдарды, соның ішінде Бароняннің журналдарын тыйым салды. 1891 жылы Баронян туберкулездің ауыр түріне шалдығып, сол жылдың 27 мамырында қайтыс болды. Бароняннің ең маңызды туындыларына сатирикалық роман «Құрметті тіңкірлер» (1887), әйгілі әдеби күнделігі «Менің жазбаларым» (1880) және комедиялар «Багдасар Ағбар» (1886) және «Шығыс тіс дәрігері» (1868) жатады. Осы туындыларында Баронян Константинополь қоғамының кемшіліктерін сатирикалық тұрғыдан және керемет юмормен көрсетуге тырысты. Баронян Стамбулдың армян әлеуметтік ортасындағы жетекші тұлғаларды қатал сынға алуымен де белгілі болды; осы сындық пікірлердің кейбіреулері оның «Азқайн Чочер» («Ұлттық билер») кітабында кездеседі. Баронянның өзі «Межабадив Муратсганнер» романындағы кейіпкерлердің тағдырына ұшырап, Стамбул көшелерінде қарапайым халықтың бірі болып қайтыс болды. Ол Стамбулдағы армян зиратына жерленді, бірақ оның қабірінің нақты орны қазірге дейін белгісіз.

Құрметтеулер

Ереван мемлекеттік музыкалық комедия театры Хагоп Баронянның атымен аталды.