Виланд Вагнер: Жаңа сахналық толғаулардың бастаушысы

Кіріспе

Неміс сахна режиссері және импресарио

Виланд Вагнер (5 қаңтар 1917 – 17 қазан 1966) – неміс опера режиссері және Рихард Вагнердің немересі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қайта ашылған Байройт фестивалінің бірлескен директоры ретінде ол опералардың инновациялық жаңа қойылымдарымен көзге түсті, бұл қойылымдар түпнұсқа опералардың натуралистік декорациялары мен жарығынан ерекшеленді.

Өмір

Виланд Вагнер – Зигфрид пен Винифред Вагнердің екі ұлының үлкені, композитор Ричард Вагнердің немересі және Виландтың әкесінің анасы арқылы композитор Франц Листтің шөбересі болды. 1941 жылы ол биші және хореограф Гертруд Райсингерге үйленді. Олардың төрт баласы болды: Айрис (1942–2014), Вольф Зигфрид (1943 жылы туған), Найк (1945 жылы туған) және Дафна (1946 жылы туған). Олардың ұлы Вольф, сәндеу үлгісі Верушканың әпкесі Мари Элеонора фон Лехндорф Штайнортқа үйленді, оның әкесі Гитлерді өлтіруге жасалған 20 шілделік қастандыққа қатысқан. Өмірінің соңында Виланд, ол Байройтке шақырған әншілердің бірі Аня Сильямен махаббатқа түсті. 1965 жылы ол "Pour le Mérite" орденімен марапатталды. Ол 1966 жылдың қазанында өкпе рагынан қайтыс болды.

Мансап

Виланд Вагнер жаңа заманауи стильді Вагнер операсына сахналық режиссер және дизайнер ретінде енгізу арқылы Режитеатрдың бастамашысы ретінде танылады, ол табиғи сахнаны символдықпен алмастырып, драманың психологиясына назар аударды. Виланд өзінің режиссерлік мансабын Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын бастады, әкесі мен атасының операларында жұмыс істеді. Оның инновациялық тәсілдері соғыс аяқталғаннан кейін ғана айқын болды. Мысалы, 1937 жылғы Байройт қойылымындағы «Парсифаль» үшін жасаған дизайны консервативті болды, бірақ трансформация сахналарында фильмдер көрсетілді. 1951 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Байройт фестивалі қайта ашылғанда, Виланд пен оның інісі Вольфганг Адольф Гитлермен байланысы болған анасының орнына фестиваль директорлары болды. (Дегенмен, Виландтың өзінің өткені жасырылды.) Оның революциялық қойылымдары жақтастары мен қарсыластары тарапынан күшті пікірлерге ұшырады. 1951 жылғы Виландтың «Парсифаль» қойылымында кейіннен танымал болатын көптеген ерекшеліктер болды. Соғыстан кейінгі қарапайымдық және Адольф Аппианың ықпалымен жарық эффекттеріне деген қызығушылығы жоғарыдан жарықтандырылған дөңгелек минималистік декорациялар пайда болуына әкелді. Виландтың соғыстан кейінгі алғашқы «Зигфрид» қойылымында Фафнер 9 метрлік от шашушы айдаһар мүсінімен бейнеленді. Операның кейінгі қойылымында ол Байройт төбесінің жартысына дейін созылған алып жаратылыстың қозғалысын көрсету үшін артқа проекцияланған орманнан кезекпен таңдалған алып көздерді пайдаланды. 1956 жылғы Виландтың «Нюрнбергсіз әншілер» Вагнер өндірісінде натурализмнен алшақтау науқанының символдық шыңы болды. Ортағасырлық қала көшелердің тас төселген пішінімен және сахнаның үстінде гүлдеген ағашты білдіретін шармен бейнеленді. Виландтың минимализмі сахналық жиһаз бен реквизиттен асып түсті. Мысалы, Гюнтердің орындаушысы «Готтердаммерунг» операсының 1-ші әрекетінде Хаген оның билігіне күдік келтіргенше, алға қарай еңкейіп ән айтуы керек еді, содан кейін тік отыруы керек еді. Бұл дәстүрлі опералық актерлік өнерден өзгеше болды. Виландты әжесінің Байройттегі туындылары үшін еске алғанмен, оны Германия мен Еуропаның басқа жерлерінде де жұмыс істеуге жиі шақыратын. Мысалы, ол Копенгагенде «Таннхаузер» және «Қаңғыбас голланд», Неаполь, Штутгарт және Кёльнде «Жыңғыр», Штутгартта, Лондонда, Парижде және Брюссельде Бетховеннің «Фиделио» операларын қойды. Виландтың әйелі Гертруд онымен операларды түсіндіруде және соло әншілер мен хор үшін сахналық қозғалыстарды ойлап табуда ынтымақтастық танытты. Қазіргі заманғы биден білім алған ол Байройт бағдарламаларында «Парсифаль», «Таннхаузер» және «Ди Мейстерзингер фон Нюрнберг» хореографиясы үшін марапатталды, бірақ шын мәнінде ол оған Байройттегі барлық қойылымдарында және басқа жерлерде сахналанған көптеген қойылымдарда көмектесті, кейде репетицияларды өзі өткізді. Бұл Виланд қайтыс болғаннан кейін ғана белгілі болды, ал Вольфганг Вагнер өз естеліктерінде бұл шындық емес деп мәлімдеді. Бірақ биограф Ренате Шостак осы ынтымақтастықтың көптеген ерекшеліктерін баяндайды, сондай-ақ Виланд пен Гертрудтың қызы Найк Вагнер да. Оның өмірлік махаббаты – неміс сопраносы Аня Силья. Жасы жиырмаға толмаған ол 1960 жылы Байройтте Леони Рысанек кеткеннен кейін Сента рөлін қабылдады және сенсация тудырды. Ол күшті, епті, жас және жарқыраған дауысымен және актерлік шеберлігімен ерекшеленді, ол Виландтың идеалдарын бейнеледі. Ол Лохенгринде Эльза, Таннхаузерде Элизабет және Венера және Байройтте Мейстерзингерде Ева әндерін орындады. Басқа жерлерде ол оны Изольда, Бруннхильда, Рихард Штраустың «Электра» және Саломе, Албан Бергтің «Лулу» және «Воццек» операларындағы Мари рөліне таңдады. Ол тіпті Вердидің «Отелло» операсында Дездемона рөлін орындады. Виландпен жұмыс істеген басқа да атақты әншілердің қатарында Ханс Хоттер, Джордж Лондон, Дитрих Фишер-Дискау, Эберхард Вяхтер, Томас Стюарт, Тео Адам, Йозеф Грайндл, Джером Хайнс, Вольфганг Виндгассен, Рамон Винай, Джесс Томас, Джон Викерс, Марта Мёдель, Астрид Варнай, Режина Креспан, Рита Горр, Леони Рысанек, Регина Резник, Биргит Нильсон, Жан Мадейра, Грейс Хоффман, Франц Красс, Виктория де лос Анхелес, Грейс Бумбри, Криста Людвиг, Марти Талвела, Карлос Александр, Рут Гессе, Изабель Штраус, Росл Запф, Джеймс Кинг, Клод Хитер, Тихо Парли, Гвинет Джонс және Фриц Вундерлих бар. Виланд үлкен актерлерді қалады, сонымен қатар әншілердің оның жоспарларын адал орындауын қалады. Ол жұмыс істеген дирижерлердің қатарында Ханс Кнаппертсбуш, Клеменс Краус, Йозеф Кейльберт, Андре Клюйтенс, Пьер Булез, Герберт фон Караян, Эрих Лейнсдорф, Хайнц Тиетжен, Лорин Маазел, Вольфганг Заваллиш, Карл Бём, Бруно Мадерна және Томас Шипперс бар. Виланд Вагнердің өмірі мен шығармалары Тони Палмердің 2011 жылғы «Вагнер отбасы» фильмінде талқыланады.

Wieland Wagner is credited as an initiator of Regietheater through ushering in a new modern style to Wagnerian opera as a stage director and designer, substituting a symbolic for a naturalist staging and focusing on the psychology of the drama. Wieland began his directorial career before World War II, working on operas by his father and grandfather. His innovative approach did not become clear until after the war. His design for the 1937 Bayreuth production of Parsifal, for example, was conservative, though it did have film projections during the transformation scenes. When the Bayreuth Festival reopened after the war in 1951, Wieland and his brother Wolfgang became festival directors in place of their mother, whose association with Adolf Hitler had made her unacceptable. (Wieland's own past was, however, suppressed.) The revolutionary productions evoked extreme views both for and against. Wieland's long lasting 1951 production of Parsifal included many features with which he later would be identified. Post war austerity and his own interest – influenced by Adolphe Appia – in lighting effects led to the use of round minimalist sets lit from above. Wieland's first post war Siegfried represented Fafner with a 30 feet (9 m) statue of a dragon belching fire. In his later production of the opera he instead used pairs of giant eyes, which were picked out in turn from the back projected forest, to suggest the movements of a huge creature stretching halfway down the Bayreuth hill. Wieland's 1956 "Mastersingers without Nuremberg" was the symbolic culmination of his campaign to move away from naturalism in Wagner production with the medieval town represented by the cobbled shape of a street and, above the stage, a ball suggestive of a flowering tree. Wieland's minimalism extended beyond the stage furniture and props. The performer of Gunther, for example, was expected to sing leaning forward in Act 1 of Götterdämmerung until he felt his authority challenged by Hagen and sat up straight. It is hard to imagine a greater contrast with traditional operatic acting. Although Wieland is best remembered for productions of his grandfather's works at Bayreuth, he was often asked to work elsewhere in Germany and Europe. For example, he produced Tannhäuser and Der fliegende Holländer in Copenhagen, the Ring in Naples, Stuttgart and Cologne, and Beethoven's Fidelio in Stuttgart, London, Paris and Brussels. Wieland's wife Gertrud collaborated with him to develop his interpretations of the operas and devise stage movement for the solo singers and chorus. Trained in modern dance, she is credited in the Bayreuth programs with choreography for Parsifal, Tannhäuser, and Die Meistersinger von Nürnberg, but in fact she assisted him in all of his Bayreuth productions and many that he staged elsewhere, sometimes taking rehearsals on her own. This was not revealed until after Wieland's death, and Wolfgang Wagner claims in his memoirs that it's not true. But biographer Renate Schostack recounts many particulars of this collaboration, as does the daughter of Wieland and Gertrud, Nike Wagner. The great love of his life was the German soprano Anja Silja. Only twenty years old, she took over as Senta in 1960 in Bayreuth when Leonie Rysanek cancelled, and created a sensation. Blessed with a strong, agile, youthful and gleaming voice, and with an extraordinary talent for acting, she embodied Wieland's ideals. She sang Elsa in Lohengrin, Elisabeth and Venus in Tannhäuser and Eva in Meistersinger at Bayreuth. Elsewhere, he cast her as Isolde, Brünnhilde, Richard Strauss's Elektra, and Salome, and Alban Berg's Lulu and Marie in Wozzeck. She even sang Desdemona in Verdi's Otello in Wieland's production. Among the other celebrated singers who worked with Wieland were Hans Hotter, George London, Dietrich Fischer Dieskau, Eberhard Wächter, Thomas Stewart, Theo Adam, Josef Greindl, Jerome Hines, Wolfgang Windgassen, Ramón Vinay, Jess Thomas, Jon Vickers, Martha Mödl, Astrid Varnay, Régine Crespin, Rita Gorr, Leonie Rysanek, Regina Resnik, Birgit Nilsson, Jean Madeira, Grace Hoffman, Franz Crass, Victoria de los Ángeles, Grace Bumbry, Christa Ludwig, Martti Talvela, Carlos Alexander, Ruth Hesse, Isabel Strauß, Rosl Zapf, James King, Claude Heater, Ticho Parly, Dame Gwyneth Jones, and Fritz Wunderlich. Wieland wanted great actors, but he also wanted the singers to execute his plans faithfully. Conductors with whom he collaborated were Hans Knappertsbusch, Clemens Krauss, Joseph Keilberth, André Cluytens, Pierre Boulez, Herbert von Karajan, Erich Leinsdorf, Heinz Tietjen, Lorin Maazel, Wolfgang Sawallisch, Karl Böhm, Bruno Maderna, and Thomas Schippers. Wieland Wagner's life and work are discussed in Tony Palmer's 2011 film, The Wagner Family.

Гитлер мен нацизммен байланыстар

Винифред Вагнердің Гитлермен тығыз достығының арқасында Виланд диктаторды жасөспірім және жас шағында "Волк аға" деп білді. 1938 жылы ол Гитлердің жеке тікелей талабымен нацистік партияға қосылды. 1944 жылдың қыркүйегінен 1945 жылдың сәуіріне дейін ол інісі Бодо Лафференц құрған, Флензенбург концлагерінің серігі болған және V-2 зымыран бомбасының бағыттау жүйесін жетілдіруге арналған зерттеулер жүргізген Байройттегі физикалық зерттеу институтында жұмыс істеді. Бұл оған Германияның соңғы қорғанысына Вермахтқа шақырылудан қашуға мүмкіндік берді. Институтта ол тұтқын электр техниктері Ханс Имхофтың көмегімен сахналық декорациялардың модельдерін жасады және жаңа сахна жарықтандыру жүйелерін әзірледі. 1948 жылдың 10 желтоқсанында Байройтте өткен денацификациялық сот отырысында ол "Митлюфер" (ілесуші) деп танылды, бұл кінәсіз деп танылмағандардың төртінші және ең төменгі санаты, сондай-ақ 100 DM айыппұл және сот шығындары төленді.