Тан әулетінің императоры Сяньцзун

Кіріспе

805–820 жылдар аралығындағы Тан әулетінің императоры Сяньцзун (4 наурыз – 1 сәуір 778 ж. туған).

Император Сяньцзунның билігі Танды әскери губернаторлардың құрылысқа тигізген зиянынан қысқа мерзімге тұрақтандырды, бірақ евнухтардың ықпалының күшеюіне әкелді. Император Сяньцзунның өзі 820 жылы евнух Чэнь Хунчжи (陳弘志) қолынан қаза болды делінеді. (Сяньцзунның әйелі Консорт Гуо және оның ұлы Ли Хэн (кейіннен император Муцзун) осы оқиғаға қатысты болуы мүмкін деген күдік болды, бірақ бұл ешқашан дәлелденбеді.)

Өмірбаян

Ли Чун 778 жылы әкесінің әкесі, император Дайцзун билік еткен кезде, Шығыс сарайында (яғни, әкесінің әкесі, кейіннен тақ мұрагері Ли Куоның сарайында) дүниеге келді. Оның әкесі Ли Сонг – Ли Куоның үлкен ұлы, ал ол – Ли Сонгтың үлкен ұлы еді. Анасы – Ли Сонгтың қатыны Ван. Ли Чун бес немесе алты жасқа келгенде, Ли Куо император болғанда (император Дезонг ретінде), император Дезонг оны қолына алып: «Менің қолымда кімсің, сен кімсің?» – деп сұрады. Оның «Мен үшінші Көк ұлымын» деген жауабы император Дезонгты таң қалдырды, содан кейін ол оған көп көңіл бөлді. 804 жылы Ли Сонг (Шунцзун) инсульт алып, сөйлей алмай қалды. 805 жылдың көктемінде император Дезонг ауыр сырқаттанғанда, Ли Сонг оны көре алмады, император Дезонг мұнан қатты мазаланып, көп ұзамай қайтыс болды. Император Дезонг қайтыс болғаннан кейін сарайдағы евнухтар бастапқыда басқа біреуді император етіп тағайындауды ойлады, бірақ императорлық ғалымдар Вэй Цзигонг пен Чжэн Иннің қарсылығына байланысты Ли Сонг таққа отыра алды (император Шунцзун ретінде). Бірақ Вэй мен Чжэн евнухтармен сөйлескен кезде Ли Чунды тікелей таққа отырту мүмкіндігі де талқыланды. Осы уақытта Вэй Гао 805 жылы қайтыс болды, ал оның орынбасары Лю Пи император Сианцзун жіберген Юань Цзидің орнына Сичуань аймағының (西川, қазіргі Чэнду, Сычуань) билігін басып алды. Император Сианцзун, осы сәтте Люға шабуыл жасауға күші жетпейтінін сезініп, бастапқыда Люды әскери губернатор етіп тағайындады. Император Сианцзун төменгі лауазымды шенеуніктердің үкімет туралы адал пікірлерін білу үшін арнайы емтихан өткізді, онда бірнеше емтихан тапсырушы – Ниу Сенгру, Ли Зонгмин және Хуанфу Ши (皇甫湜) ешқандай тілге келмей, сол кездегі басқарудағы мәселелерді айтты. Император Сианцзун емтиханды жүргізген шенеуніктер Ян Юлинг және Вэй Гуанчжиді жоғары бағалады. Бірақ канцлер Ли Цзифу бұл пікірлерді өзіне қатысты қатаң сын ретінде қабылдады және жылап, императорлық ғалымдар Пэй Цзи мен Ван Яны мүдделердің қақтығысы деп айыптады, өйткені Хуанфу Ванның немере інісі еді. Ли Цзифудың айыптауларының нәтижесінде Ван, Пэй, Ян және Вэй төмендетілді, ал Ниу, Ли Зонгмин және Хуанфуға сол кезде ешқандай зиян келмегенімен, олар бұрынғы лауазымдарында жаңарусыз қалды. Соның салдарынан олардың барлығы әскери губернаторлардың кеңесшілері болып жұмыс іздеді. 809 жылы Ли Цзян бастаған императорлық ғалымдар (翰林學士, Ханлин Сюэши) оған мұрагер ханзада болу қажеттігін ұсынып, император Сианцзун өзінің үлкен ұлы Ли Нинді, қатыны Цзиден туған ұлын мұрагер ханзада етіп жариялады. (Бұл науқанның басталуы нәтижесінде, басқа бір соғыс әміршісі, Чжаньи аймағының әскери губернаторы Ву Шаочэн (彰義, қазіргі Жумадиан, Хэнань) қайтыс болғаннан кейін, ол округті басып алған Ву Шаоянға қарсы әрекет ете алмады және Чжаньиді Чэндэге қарағанда оңай нысана деп санайтын императорлық ғалым кеңесшілерінің ренішіне орай Ву Шаоянды қызметке тағайындауға мәжбүр болды.) Бірақ Чэндэге қарсы науқан тоқтап қалды, оның бастапқы қолдаушыларының бірі, Лу Конгши (盧從史), Чжаои аймағының әскери губернаторы (昭義, штаб-пәтері қазіргі Чанчжи, Шанси) Чэндэмен жасырын байланысқа түсіп, науқанға кедергі келтірді. 810 жылдың жазында Туту Луны тойда тұтқындап, император генералы Мэн Юаньянға (孟元陽) Чжаоиді басқаруға рұқсат бергеннен кейін, Ван император Сианцзунға ресми түрде бағынуға келісті, бұл Лудың император үкіметімен қарым-қатынасына араласқандығын мәлімдеді. Император Сианцзун, науқанның алға жылжуын көрмей, оны тоқтатып, Ванды Чэньде аймағының әскери губернаторы етіп тағайындады. Ол аймақты императорлық бақылауға беруді ұсынды, император Сианцзун келісіп, Жэнь Дицзяньді (任迪簡) Чжан Маоцзяоның орнына жіберді. (Жан Иуден кеткеннен кейін, Иу сарбаздары Жэньге қарсы көтеріліс жасап, оны үй қамауына алды, бірақ кейін басқа сарбаздар тобы олардың көтерілісіне қарсы шығып, Жэньді қалпына келтірді, осы уақыттан бастап Иу императордың қолында болды.) Сондай-ақ, Чэндэ науқанынан кейін Туту Чэнчуи төмендетілді және кейіннен сыбайлас жемқорлыққа қатысқандығы үшін астанадан Хуанань аймағының (淮南, штаб-пәтері қазіргі Янчжоу, Цзянсу) евнух бақылаушысы болып қызмет етуге жіберілді. 812 жылы Вэйбо аймағының әскери губернаторы Тян Цзянь қайтыс болды. Тиан Цзианьның ұлы және мұрагері Тиан Хуайцзянь жас болғандықтан, көп ұзамай сарбаздар көтеріліс жасап, Тиан Цзианьның туысы Тиан Синге қолдау көрсетті. У Юаньцзидің өлім жазасынан кейін Ли Шидао мен Ван Чэнцзун екеуі де қорқынышқа білінді. 818 жылы Ван екі округті императорлық бақылауға беруге және екі ұлын Чанъаньға кепіл ретінде жіберуге ұсыныс жасады. Ол сондай-ақ Тиан Хунчжэннен араласуды сұрады. Тиан да император Сианцзун ұсынысын қабылдауын сұрағандықтан, император Сианцзун келісіп, Ван тапсырған екі округті жанындағы Хэнхай округіне (橫海, штаб-пәтері қазіргі Цанчжоу, Хэбэй) біріктірді, ол императорлық үкіметке бағынышты болған. Ли Шидао да өзінің 12 округінің үш округін императорлық бақылауға беруге және ұлын кепіл ретінде жіберуге ұсыныс жасады, бірақ көп ұзамай ұсыныстан бас тартты. Император Сианцзун осылайша оның Пинлу округіне қарсы жалпы науқан жариялады, жақын арада императорлық күштер Пинлу әскерлеріне бірнеше рет жеңіліс сыйлады.

Li Chun was born in 778, during the reign of his great grandfather Emperor Daizong, at the Eastern Palace (i. e., the palace of his grandfather, then Crown Prince Li Kuo). His father Li Song was Li Kuo's oldest son, and he himself was Li Song's oldest son. His mother was Li Song's concubine Consort Wang. When Li Chun was five or six, by which time Li Kuo was emperor (as Emperor Dezong), there was an occasion when Emperor Dezong held Li Chun on his lap and asked, "Who are you, such that you are in my lap?" His response of, "I am the third Son of Heaven" surprised Emperor Dezong, who thereafter showed him much favor. In 804, Li Song (Shunzong) suffered a stroke and became unable to speak. When Emperor Dezong fell gravely ill in spring 805, Li Song was unable to visit him, and Emperor Dezong, distressed over this, died soon thereafter. After Emperor Dezong's death, the eunuchs in the palace initially considered supporting another person as emperor, but due to the objections of the imperial scholars Wei Cigong (衛次公) and Zheng Yin, Li Song was able to assume the throne (as Emperor Shunzong), although during Wei and Zheng's discussion with the eunuchs, the possibility of having Li Chun take the throne directly was mentioned. Meanwhile, Wei Gao died late in 805, and his deputy Liu Pi seized power of Xichuan Circuit (西川, headquartered in modern Chengdu, Sichuan), which Wei had governed, rejecting the replacement that Emperor Xianzong sent, Yuan Zi. Emperor Xianzong, believing himself to lack the power to attack Liu at this point, initially made Liu the acting military governor. At a special imperial examinations where Emperor Xianzong ordered that low level officials submit honest opinions about the government, several of the examinees—Niu Sengru, Li Zongmin, and Huangfu Shi (皇甫湜) stated, without using any veiled language, the issues they saw with the governance at the time. The officials that Emperor Xianzong put in charge of the examinations, Yang Yuling (楊於陵) and Wei Guanzhi ranked them high. However, the chancellor Li Jifu saw these as severe criticisms of himself, and, weeping, accused the reviewing officials, the imperial scholars Pei Ji and Wang Ya, of conflict of interest—as Huangfu was a nephew of Wang's. As a result of Li Jifu's accusations, Wang, Pei, Yang, and Wei were all demoted, and it was said that while no harm came to Niu, Li Zongmin, and Huangfu at that time, they were effectively stuck at the positions they previously served without promotion. As a result, they all sought positions as staff members of military governors. In 809, after much urging by the imperial scholars (翰林學士, Hanlin Xueshi), led by Li Jiang, that he needed to have a crown prince, Emperor Xianzong created his oldest son Li Ning, born of his concubine Consort Ji, crown prince. (As a result of this campaign's launch, when another warlord, Wu Shaocheng the military governor of Zhangyi Circuit (彰義, headquartered in modern Zhumadian, Henan) subsequently died, he was unable to act against Wu Shaocheng's subordinate Wu Shaoyang, who seized control of the circuit, and was forced to commission Wu Shaoyang, much to the lament of his imperial scholar advisors, who viewed Zhangyi as a far easier target than Chengde.) The campaign against Chengde stalled, however, with one of its original major proponents, Lu Congshi (盧從史) the military governor of Zhaoyi Circuit (昭義, headquartered in modern Changzhi, Shanxi), secretly communicating with Chengde and interfering with the campaign. In summer 810, after Tutu arrested Lu at a feast and allowed the imperial general Meng Yuanyang (孟元陽) to take control of Zhaoyi, Wang agreed to formally submit to Emperor Xianzong, claiming that it was Lu who interfered in his relationship with the imperial government. Emperor Xianzong, seeing that the campaign was making no advances, ended it and made Wang the military governor of Chengde. offered to yield the circuit to imperial control, and Emperor Xianzong agreed, sending the official Ren Dijian (任迪簡) to replace Zhang Maozhao. (After Zhang's departure from Yiwu, however, the Yiwu soldiers mutinied against Ren and put him under house arrest, although eventually another group of soldiers then countered their mutiny and restored Ren, allowing Yiwu to be in imperial hands from this point on.) Also in the aftermaths of the Chengde campaign, Tutu Chengcui was demoted and, later, after he was involved in a corruption scandal, sent out of the capital to serve as the eunuch monitor for Huainan Circuit (淮南, headquartered in modern Yangzhou, Jiangsu). Later in 812, the warlord Tian Ji'an the military governor of Weibo Circuit died. With Tian Ji'an's son and designated successor Tian Huaijian being young, soon thereafter, the soldiers mutinied and supported Tian Ji'an's relative Tian Xing. After Wu Yuanji's execution, Li Shidao and Wang Chengzong both became fearful. In 818, Wang offered to surrender two prefectures to imperial control and send his two sons to Chang'an to serve as hostages. He also sought intercession from Tian Hongzheng. With Tian also requesting that Emperor Xianzong accept his offer, Emperor Xianzong did so, merging the two prefectures that Wang surrendered into neighboring Henghai Circuit (橫海, headquartered in modern Cangzhou, Hebei), which had been obedient to the imperial government. Li Shidao also offered to surrender three of his 12 prefectures to imperial control and send his son as a hostage—but soon reneged on the offer. Emperor Xianzong thus declared a general campaign against his Pinglu Circuit, and soon, the imperial forces were repeatedly dealing defeats to Pinglu troops.