Кіріспе

Изатин, сондай-ақ трибулин деп те аталады, C8H5NO2 формуласы бар индолдан туындаған органикалық қосылыс. Бұл қосылысты алғаш рет 1840 жылы Отто Лине Эрдман және Огюст Лоран индиго бояуының азот қышқылы мен хром қышқылымен тотығуынан алынған өнім ретінде синтездеген. Изатин – Isatis туысына жататын өсімдіктерде, Couroupita guianensis-те, сондай-ақ адам организмінде адреналиннің метаболикалық туындысы ретінде кездесетін белгілі бір табиғи зат. Ол қызыл-қоңыр түсті ұнтақ түрінде болады және көбінесе ісікке қарсы, вирустыққа қарсы, ВИЧ-қа қарсы және туберкулезге қарсы препараттарды қоса алғанда, әртүрлі биологиялық белсенді қосылыстарды синтездеу үшін құрылыс блогы ретінде қолданылады. Изатин ядросы «Майя көгілдірі» және «Майя сарысы» бояуларының түсіне де жауап береді.

Сандмейер әдістемесі

Сандмейер әдісі – изатин синтезінің ең көне және тікелей жолы. Бұл әдіс хлорал гидраты мен біріншілік ариламиннің (мысалы, анилиннің) арасында гидроксиламин гидрохлориді қосылған судағы натрий сульфатында α-изонитрозоацетанилидті түзу үшін конденсацияны қамтиды. Осы аралық затты оқшаулау және күшті қышқылдармен (мысалы, күкірт қышқылымен) итермеленген келесі электрофильді циклдену изатинге >75% өніммен әкеледі.

Stolle әдістемесі

Столле әдісі алмастырылған және алмастырылмаған изотиндерді синтездеу үшін Sandmeyer әдісіне ең жақсы балама деп есептеледі. Осы жағдайда, біріншілік немесе екіншілік ариламиндер оксалил хлоридімен конденсацияланып, хлорооксалиланилид аралық қосылысын құрайды, ол Льюис қышқылының (мысалы, алюминий трихлориді, титан тетрахлориді, бор трифториді сияқты) қатысуымен циклға түседі.

Басқа процедуралар

N-субституцияланған изотиндерді синтездеуге қатысты жаңа тәсілдер коммерциялық түрде қол жетімді, субституцияланған индольдер немесе оксидольдерді TBHP, IBX SO3K, tBuONO сияқты әртүрлі тотықтырғыш заттармен тікелей тотықтыруды қамтиды.

Реактивтілік

Ароматты сақинаның, кетон және γ-лактам тобының болуы изотинге электрофил және нуклеофил ретінде қолданудың сирек кездесетін мүмкіндігін береді: шындығында, ол N-субституциялар, фенил сақинасының C-5 және C-7 позицияларында электрофильдік ароматтық алмастыру, C-3 карбонил тобына нуклеофильдік қосылу, хемоселективті тотығу-тотықсыздану реакциялары, тотығулар, сақина кеңейтулер және спироаннуляциялар сияқты көптеген реакцияларға түседі. Осы ерекше реакциялық қабілетінің арқасында изотин органикалық синтездегі ең бағалы құрылыс блоктарының бірі деп есептеледі.

N-орын ауыстыру

Изатин ядросының N функционализациясы амино тобын депротондау арқылы, тиісті натрий немесе калий тұздарын түзетін және одан кейін электрофил (мысалы, алкил немесе ацил галоидтары) қосу арқылы оңай жүзеге асырылады. Ал N арилденуі әдетте мыс немесе палладий катализаторларын қолдана отырып, арил галоидтарымен кросс-байланыс реакциялары арқылы қол жеткізіледі.

Сақинаның кеңейуі

Органикалық синтез саласында сақина кеңейту реакциялары құнды болып саналады, себебі олар "классикалық" әдістермен синтездеу қиын болатын орташа мөлшердегі сақиналарды (7-9 атом) алуға мүмкіндік береді. Бүгінгі күнге дейін изотин туындыларының сақинасын кеңейтуге қатысты небары бірнеше мақала жарияланған. Алғашқысы – қышқыл катализделген, бір ыдыстағы көпкомпонентті реакция болып табылады, онда изотин, аминурацилдер және изоксазолондар изоксазохинолиндерді құрастырады, бұл дербес химияда маңызды құрылымдық элементтер. Тағы бір бір ыдыстағы көпкомпонентті реакцияда изотин, 1,3-дион инден және N-субституцияланған пиридиний бромидінің өзара әрекеттесуі арқылы екі көміртектің ерекше кеңеюіне қол жеткізілді, нәтижесінде дибензо[b,d]азепин-6-ондар пайда болды.

С-2/С-3 нуклеофилді қосылу

Изатин C2 және C3 позицияларындағы карбонилдерге нуклеофильді қосылуға ұшырайды. Процестің аймақтық таңдаулылығы субстратқа (изатин ядросындағы топтардың қасиеттеріне, әсіресе азот атомына байланысқандарға) және реакция жағдайларына (еріткіш, температура сияқты) күшті түрде байланысты. Кейбір жағдайларда нуклеофильді қосылудан кейін қосымша реакциялар жүруі мүмкін (мысалы, циклдану, сақинаның кеңеюі, сақинаның ашылуы және т.б.).

Окистену

Изатинді сутек пероксидімен (Бейер-Виллигер окистендіруі) немесе хромдық ангидридпен окистендіру нәтижесінде изотоикалық ангидрид алынады, ол гербицидтерде және медициналық химияда кеңінен қолданылатын қосылыс. Пероксид дисульфат қышқылын қолдану 1,4-бензоксазин қосылыстарын тудырады. Бұл индиго пигментінің қызыл құрауы және жоғары тиімді цитотоксикалық зат.

Кішірейту

Амид емес карбонил тобының томендеуі оксиндолдың түзілуіне әкеледі.