Римдегі Санта-Пуденциана базиликасы: Тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Санта-Пуденциана – Римдегі шіркеу, 4-ші ғасырда салынған базилика, Пракседтің қарындасы және Пуденстің қызы (Пауыл Апостолының 2 Тімотеге хаты, 4:21-де еске алынған) Әулие Пуденцианаға арналған. Бұл филиппиндіктермен байланысты Римдегі ұлттық шіркеулердің бірі. Пуденциананың нақтылығы күмәнді және оның аты Пуденстің үйін сипаттау үшін қолданылған сөйлемнен, Domus Pudentiana-дан шыққан болуы мүмкін деп саналады.

Тарих

Санта-Пудженциана базиликасы Римдегі ең көне христиан құлшылық орны ретінде танылады. Ол 2-ғасырдағы үйдің орнында, шамамен 140-55 жылдары Пій I папалығы кезінде салынған. Құрылысында римдік моншаның бөлігі қайта пайдаланылды, ол әлі де апсиданың құрылымында көрініп тұр. 313 жылы император Константин I Латеран сарайын ұсынғанға дейін бұл ғимарат папаның резиденциясы болды. 4-ғасырда Сириций папалығы кезінде ғимарат базиликаға айналдырылды. 499 жылғы синодтың шешімдерінде ғимаратқа Пудентиус атауы берілді, бұл онда қасиеттіліктерді орындауға рұқсат етілгенін көрсетеді. Базилика қазіргі көше деңгейінен төмен орналасқан. Кіреберіс темір тораптан жасалған қақпа арқылы жүзеге асырылады. 19-ғасырда салынған баспалдақтар кіреберістің екі жағынан төмен қарай шаршы алаңға түседі. Солған фасадының (1870) кіреберіс залының аркасы 11-ғасырлық есікке тиесілі болған мәрмәр фризімен әсемделген. Бұл Римдегі ортағасырлық мүсіндеме өнерінің маңызды туындысы. Солдан оңға қарай: базиликаның алғашқы иесі Пасторе, Пуденциана, Пракседес және олардың әкесі Пуденс бейнеленген. Нефтегі бағаналар бастапқы құрылыстың бөлігі болған. Романдық стильдегі қоңырау мұнарасы 13-ғасырдың басында салынған. Франческо да Вольтерраның 1388 жылғы жөндеу жұмыстары, Киелі Рим шіркеуінің кардиналы және камерарийі Энрико Каетанидің бұйрығымен, үш нефті біріктіріп, Франческо да Вольтерраның жобалаған күмбезін қосты. Күмбездің ішкі жағындағы Құтқарушы алдындағы Періштелер мен Әулиелердің суреті Помарансионың фрескасы. Осы жөндеу жұмыстары кезінде Ватикан қаласындағыдан да үлкен Лаокоон тобының фрагменттері табылды. Бірақ бұл табылған заттар үшін қосымша төлем жасауға ешкім келіспегендіктен, шұңқыр толтырылды және фрагменттер қайта табылмады. Фасад 1870 жылы жаңартылды, ал Пьетро Гальярди фрескаларды қосты. Базиликаның оң жағы император Адрианның (б.з. 117-38) тұсында салынған римдік термалардың, яғни моншалардың бөлігі болды.

The Basilica of Santa Pudenziana is recognized as the oldest place of Christian worship in Rome. It was erected over a 2nd century house, probably during the pontificate of Pius I in AD 140–55, re using part of a Roman bath facility, still visible in the structure of the apse. The structure was the residence of the pope until, in 313, Emperor Constantine I offered the Lateran Palace in its stead. In the 4th century, during the pontificate of Siricius, the building was transformed into a basilica. In the acts of the synod of 499, the building bore the titulus Pudentis, indicating that the administration of the Sacraments was permitted there. The basilica is situated below the modern street level. Entrance is through wrought iron gates. Steps that were added in the 19th century descend to a square courtyard from both sides of the entrance. The architrave of the entrance hall of the faded façade (1870) has a marble frieze that used to belong to a portal of the 11th century. It is a significant work of medieval sculpture in Rome. From left to right it depicts Pastore, the first owner of the basilica; Pudentiana; Praxedes; and their father, Pudens. The columns in the nave were part of the original edifice. The Romanesque belltower was added in the early 13th century. Restorations of 1388 by Francesco da Volterra, pursuant to order of Cardinal Enrico Caetani, Camerlengo of the Holy Roman Church, transformed the three naves into one and a dome was added that Francesco da Volterra also designed. The painting of Angels and Saints before the Savior in the interior of the dome is a fresco by Pomarancio. During these last restorations some fragments of a Laocoön group were found that were larger than those in the Vatican City. Because none was willing to pay extra for this find, the hole in the ground was filled. These fragments were never recovered. The façade was renewed in 1870 and Pietro Gagliardi added frescoes. The right side of the basilica was part of a Roman thermae, i. e. bath house, dating to the reign of the emperor Hadrian (AD 117–38).

Интерьер

Бас құрбандық үстелінің артындағы қабырғада Бернардино Ноккидің 1803 жылы салған үш картина бар (солдан оңға қарай): Әулие Тимофей, Әулие Пуденциананың даңқы және Әулие Новат. Апсистағы мозаика 4 ғасырдың соңына жатады; түрлі ғалымдар оны Папа Сирицийдің (384–399) немесе Иннокентий I (401–417) кезінде жасалған деп санайды және 16 ғасырда кеңінен қалпына келтірілді. Бұл Римдегі ең көне христиан мозаикаларының бірі және Равеннадан тыс ең әсерлі мозаикалардың бірі, 19 ғасыр тарихшысы Фердинанд Грегоровиус оны Римдегі ең әдемі мозаика деп атады. Мозаиканың ерекшелігі – оның иконографиясы. Мәсіх ерте христиандық бейнелеріндегідей, қой немесе жақсы бағушы сияқты символ ретінде емес, адам түрінде бейнеленген. Бұл бейнелеудің салтанатты сипаты Византия мозаикаларындағы Мәсіхтің ұлы бейнесін алдын ала көрсетеді. Мәсіх қымбат тастармен әшекейленген таққа отырған, алтын тога киген, жиегі қызыл (императорлық биліктің белгісі, Мәсіхтің және оның шіркеуінің билігін күшейтеді). Ол оң қолын созып, классикалық римдік ұстазға ұқсайды. Мәсіх нұрға оранған және сол қолында "Dominus conservator ecclesiae Pudentianae" (Пуденциана шіркеуінің сақтаушысы – Раббымыз) деген жазуды ұстап тұр. Оның апостолдарының арасында екеуі қалпына келтіру кезінде жойылған. Апостолдар сенаторлық тога киген, әрқайсысының жеке есімдері бар және көрерменге қарайды. Мозаиканың төменгі бөлігі 16 ғасырдың соңындағы қалпына келтіру кезінде алынып тасталды. Оң жақтағы апостолдардың бейнелері уақыт өте келе жоғалып, жаңа, бірақ қарапайым мозаикалармен ауыстырылды. Екі әйел тұлға (Шіркеу мен Синагогты бейнелейді) Петір мен Пауылдың басынан жоғары гүл шоғын ұстап тұр. Олардың үстінде көктегі Иерусалимнің (немесе император Константин Иерусалимде салған шіркеулер) шатырлары мен күмбездері бейнеленген. Мәсіхтің үстінде төрт Евангелисттердің христиандық символдарының арасында, Мәсіхтің жеңісінің белгісі ретінде үлкен, қымбат тастармен әшекейленген айқыш (Голгота) тұр. Бұл иконографиялық символдар (фәреште, арыстан, бұқа және бүркіт) – Евангелисттердің ең көне сақталған бейнелері. Фонда көк аспан және қызғылт сары күн батуы бейнеленген. Бір ғалымның пікірінше, әдетте Мәсіх деп есептелетін апсида мозаикасының ортасындағы тақта отырған тұлға, шын мәнінде, Құдай Әке болса керек, бұл сол дәуірдегі өнерде Құдай Әкенің өте сирек бейнеленген түрі болар еді.

On the wall behind the high altar are three paintings made in 1803 by Bernardino Nocchi representing (from left to right): St Timotheus, The Glory of St Pudentiana, and St Novatus. The mosaic in the apse is late antique, from around the end of the 4th century; it is regarded by different groups of scholars as dating to either the pontificate of Pope Siricius (384–399) or of Innocent I (401–417), and was heavily restored in the 16th century. It is among the oldest Christian mosaics in Rome and one of the most striking mosaics outside of Ravenna, deemed the most beautiful mosaic in Rome by the 19th century historian Ferdinand Gregorovius. This mosaic is remarkable for its iconography. Christ is represented as a human figure rather than as a symbol, such as lamb or the good shepherd, as he was in very early Christian images. The regal nature of this representation prefigures the majestic bearing of Christ as depicted in Byzantine mosaics. Christ sits on a jewel encrusted throne, wearing a golden toga with a purple trim (a sign of imperial authority and emphasizing the authority of Christ and his church). He poses as a classical Roman teacher with his right hand extended. Christ wears a halo and holds in his left hand the text: "Dominus conservator ecclesiae Pudentianae" (The Lord is the preserver of the church of Pudentiana). He sits among his apostles, two of whom were removed during restoration. The apostles wear senatorial togas. They all have individual expressions and face the spectator. The lower part of the mosaic was removed during the restoration in the late 16th century. The depictions of the apostles on the right side have been lost in the course of time and have been replaced by new, but rather blank, mosaics. Two female figures (representing "Church" and "Synagogue") hold a wreath above the head of Peter and Paul. Above them the roofs and domes of heavenly Jerusalem (or, in another interpretation, the churches built by the emperor Constantine in Jerusalem) are depicted. Above Christ stands a large jewel encrusted cross on a hill (Golgotha), as a sign of the triumph of Christ, amidst the Christian symbols of the Four Evangelists. These iconographic symbols (angel, lion, ox and eagle) are the oldest still existing such representations of the Evangelists. The backdrop is a blue sky with an orange sunset. One scholar has suggested that the enthroned figure in the center of the apse mosaic normally regarded as Christ, in fact represents God the Father, which would be an extremely unusual depiction of God the Father in art at this date.

Титулярлық шіркеу

Шіркеу кардиналдың титулярлық шіркеуі ретінде қызмет етеді. 2017 жылдың 5 шілдесінде кардинал Жоахим Мейснердің қайтысымен Titulus S. Pudentianae 2018 жылдың 28 маусымына дейін бос тұрды, содан кейін Папа Франциск титулды кардинал Томас Акино Манио Маедаға тапсырды. Бұл базиликаның бұрынғы кардинал-священниктерінің бірі – император Наполеон I-нің шөбересі кардинал Лучано Бонапарт болды.