Кіріспе

Мордехай (Маркус) Сандберг (4 ақпан 1897 – 28 желтоқсан 1973) – композитор және дәрігер. Ол шығармашылық және өнімді композитор, музыкалық теоретик және 1920-1930 жылдардағы Иерусалимде баламалы және табиғи медицина саласындағы инновациялық дәрігер болды. Сандберг микротондық теория мен музыка саласындағы пионер болды. Ол микротондық музыка жүйесі "адамзаттың музыкасын" жасаудың негізі болуы мүмкін деп сенді, ол барлық мәдениеттерден адамдарды біріктіріп, жергілікті дәстүрлерден асып түсер еді. Ол батыс және шығыс тональдық жүйелер арасында қақтығыс болған сияқты көрінсе де, шын мәнінде бір ғана музыка және бір ғана адамзат бар екенін айтты. Ол микротонды пайдалану арқылы шығыс және батыс шкалаларын біріктіретін Универсалды Тональдық жүйесін жасады. Сондай-ақ, ол бірнеше музыкалық аспаптар мен микротондық музыка үшін нотация жүйесін ойлап тапты. Микротондық музыканың композиторы ретінде Сандберг әлемдік діндердің қасиетті мәтіндерін музыкалық формаға аударып, түсіндіруді мақсат етті. Ол өзінің маңызды жобасын өзінің еуропалық еврей дәстүрінен бастап, Еврей Киелі кітабымен ашты. Оның теориясына сәйкес, Азияның тональдық дәстүрлерін қамтитын микротондық музыка, шығыс тіліне жататын еврей тілін музыкаға қоюдың тиімді тәсілі болды. Өмірі бойында Сандберг жиырма мыңнан астам беттен тұратын музыкалық шығармалар жазды. Оның ең басты туындысы – "Симфониялық Забурлар", Забур кітабын музыкаға беру, ол он екі мыңнан астам беттен тұрады.

Ерте өмір

Сандберг Харлау қаласында дүниеге келді, бірақ сол кездегі Австро-Венгрия империясының провинциясы болған Буковинадағы Сучава қаласында өсті. Сандберг Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вена университетінде медицинаны оқыды, сол кезде Венада танымал академик және саяси қайраткер Юлиус Тандлер сияқты профессорлардың басшылығымен білім алды. Медициналық білім алумен қатар, Сандберг музыканы да бейресми түрде зерттеді. Осы кезеңде ол өзінің ең ерте сақталған шығармашылық туындысын – «Демосфен» пьесасын жазды, кейін 1925 жылы оған увертюра да жазылды. Соғыс оқуын үзіліске ұшыратса да, Сандберг 1921 жылы Вена университетін медицина докторы мамандығы бойынша бітірді.

Иерусалимге көшіп бару

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Австрия Сучава қаласының үстінен билігін жойды, ал 1922 жылы Сандберг Палестинаның Британдық мандатындағы Иерусалимге көшіп келді. Ол онда витаминдермен және шөптермен емдеу, диеталық өзгерістер және рухани емдеуді қамтитын балама медициналық әдістерді қолданатын медициналық клиника ашты. Оның пациенттері Палестинада және одан тыс жерлерде тұратын адамдардың барлық түрлерін қамтыды, және ол кейде өзінің балама әдістерін пайдаланып пациенттерге көмектесу үшін Мысырға сапар шекті. Медициналық тәжірибесінің бір бөлігі ретінде ол 1939 жылы жарық көрген «Еврей дәстүрі бойынша рухани емдеу жолы» атты кітаптың авторы болды, бұл кітап еврей тілінде жарияланды. Палестинада дәрігер болып жұмыс істеген кезде Сандберг музыкаға деген құштарлығын күшейтті және композитор ретінде белсенділік танытты. 1924 жылы Сандберг Псалмдер кітабына музыка жазуды бастады. 1925 жылы Сандбергтің «Кохелет» (Нақыл сөздер) атты музыкалық шығармасы Иерусалимде орындалды. 1926 жылы ол композиторлар Якоб Вайнберг және Соломон Росовскиймен бірге Палестина музыканттары қауымдастығын құрды. 1926 жылы Сандберг суретші Ханна Роснерге үйленді. 1927 жылы ол Халықаралық заманауи музыка қоғамының Палестина бөлімін құруға қатысты. Сол жылы ол Иерусалим мен Тель-Авивте өзінің және неміс композиторы Вилли фон Моеллендорфтың шығармаларына концерттер ұйымдастырды; Тель-Авивте палестина музыкасындағы төртінші градустық жүйе туралы лекция оқыды және орындаушылар мен композиторларға дыбыс жаттығуларынан сабақтар берді. 1928 жылы Сандберг Иерусалимде өзінің және Арнольд Шёнбергтің шығармаларын концертте орындады. 1929 жылы ол Германияда өзінің шығармаларының концерттерін ұйымдастырды және Берлиндегі Hochschule für Musik-те «Die Musik der Menschheit: Die Ton Differenzierung und ihre Bedeutung» атты микротонды музыка теориясы туралы мақала жариялады. Ол сондай-ақ 12-ші және 16-шы тонды гармонияны да жасады. 1930 жылы ол өзінің құрастырған кейбір аспаптарының суреттерін қамтитын «Халлель» атты еврей ай сайынғы журналын құрды. 1938 жылы Сандберг Лондонда музыка мен өнер туралы халықаралық конференцияға қатысты. Оның микротонды музыка туралы лекциясы кейіннен BBC арнасында таратылды. Конференциядан кейін ол Англияда өзінің шығармаларының бірнеше концерттерін, хабарларын және лекцияларын ұйымдастырды. BBC бағдарламасын жоспарлаушы және заманауи музыканың жақтасы Эдвард Кларк Сандбергті «жаңа музыканың жолын ұстанатын композитор» деп атады. Сандберг Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін АҚШ-қа көшіп, соғыс аяқталғаннан кейін отбасын Нью-Йорк қаласына әкелді. 1939 жылы ол Нью-Йоркте музыка бойынша бірқатар лекциялар оқыды, соның ішінде WEVD радиостанциясында «Палестина музыкасының мәселелері» туралы лекция берді. 1940 жылы ол Нью-Йорк музыка колледжінде микротонды музыка тақырыбында сабақ берді. Келесі бірнеше жылда оның музыкасы Карнеги залында, WCBS FM радиостанциясында және Нью-Йорк қаласындағы қалалық залда орындалды. 1949 жылы Сандбергтің «Эскерах» («Мен есіме түсіремін») және «Рут» шығармалары қалалық залда орындалды. Біріншісі 1938 жылы Германиядағы нацистердің қуғын-сүркінінен зардап шеккендерді еске алу үшін басталды, бірақ ол соғыстан кейін, Екінші дүниежүзілік соғыстың салдары толыққанды білінген кезде аяқталды. Келесі жиырма жыл бойы Сандберг бүкіл Киелі кітапқа музыка жазуға өзінің уақытын арнады. 1970 жылы ол Канаданың Онтарио штатының Торонто қаласына көшіп, Йорк университетінің Стонг колледжінде оқытушы болып жұмыс істеді. 1973 жылдың 28 желтоқсанында Торонтода қайтыс болды.

Өнер көрсетулер

Соңғы жылдары Сандбергтің музыкасы Американың микротондық музыка фестивалінде орындалды. 1999 жылы Сандбергтің 51-ші псалмасы голланд сопраносы Дориен Верхейденнің жеке орындауымен таныстырылды.

Жазбалар

Mordecai Sandberg: Камералық шығармалар, 1938 және 1948 жылдар аралығында жазылған музыкадан тұрады, орындаушылар: Адель Армин, Джеймс Уолленберг, Лора Уилкокс, Ричард Армин, Стивен Кларк және Марк Сабат. Жазба Йорк университетінде жасалған.

Құралдар

1926 жылы Штрауб Мордекай Сандберг үшін ақ пернелер толық тонды дыбыстарға, қара пернелер жарты тонды дыбыстарға, ал қоңыр пернелер ширек тонды дыбыстарға арналған екі түсті ширек тонды гармоника салды. Бұл аспап қазір Канаданың Онтарио штатындағы Торонто қаласындағы Йорк университетінің мұражайында сақтаулы.