1974 ж. жарық көрген Ллойд Бигглдің «Монумент» ғылыми-фантастикалық романы. Алғашқы басылымы 1961 ж. Analog журналында жарияланды. Фильмге бейімделу жобасы сәтсіз аяқталды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ллойд Биггл, Jr. жазған «Монумент» – 1974 жылы жарық көрген ғылыми-фантастикалық роман. «Монумент» 1961 жылы «Analog» журналында жарияланған, сол аттас қысқа әңгімеге (новеллаға) негізделген. 1979 жылы романға опция алынып, ол «Spacefilms» компаниясының тұсаукесер фильмі болуы тиіс еді, бірақ жоба іске аспады. Фильм сценарийін Ллойд Биггл мен «Spacefilms» негізін қалаушы Джон Флори бірлесіп жазды. Роман «Джон, Би және Джек Флориге, болашақты көре білгендерге» арналған.
1974 novel by Lloyd Biggle, Jr.
Monument is a science fiction novel written by Lloyd Biggle, Jr. and published in 1974. Monument was based on a short story (novelette) of the same name published in Analog magazine in 1961. The novel was optioned in 1979 and was to be the premiere film of Spacefilms, but never materialized. The film was co written by Biggle and Spacefilms founder John Flory. The novel is dedicated "To John, Bee and Jack Flory, who had a vision."
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Сэрн Обриен есімді білімсіз, ерекше көзге түспейтін ғарыш саяхатшысы өте құнды "ретрон кристалдарының" қорын табады, бірақ оларды сата алмай тұрып, идилликалық планетаға құлайды. Планетада бір ғана континент бар, онда полинезиялық мәдениетке ие адамдар тұрады. Жергілікті тұрғындар тыныш өмір сүреді, "колоф" деп аталатын теңіз жануарына аң аулап, оны дерлік толыққанды тамақ ретінде пайдаланады. Обриен өзінің қалған технологиясын пайдаланып, аймақты бірнеше қауіпті жануарлардан құтқарады, соңында үйленеді. Жергілікті тұрғындар оны терең құрметпен "Лангри" деп атайды. Обриен бейбіт өмір сүріп, ұрпақтарының өсіп-жеткенін бақылайды, бірақ қартайған сайын болашаққа қатысты алаңдаушылықтары күшейеді. Әрине, планетаны курортқа айналдырып, жергілікті тұрғындарды ысырапқа салуға ниеттенген адал емес құрылысшылар пайда болады. Обриен олар келген жағдайда олармен күресе алады, бірақ ол мәңгі өмір сүре алмайды. Ол өзіне жас, дарынды жандарды жібертеді. Ол оларға "Жоспарды" үйретуді бастайды. Қазіргі галактикалық қоғам туралы түсінігі аз болғандықтан, технологияға бейім емес жергілікті тұрғындарға қажетті білімді үйрету қиынға соғады, бірақ ол онымен аяқталады. Оның ең жақсы шәкірті – Форнри есімді жас жігіт. Обриен өмірінің соңына жеткенде, Вемблинг есімді құрылысшы планетаға заңсыз кен іздеу үшін келеді. Форнри бастаған халық Жоспарды іске асырады. Олар алдымен Вемблингті және оның серіктерін, сондай-ақ Вемблингті іздеу үшін жіберілген төрт барлау кемесінің экипаждарын тұтқындайды. Біраз уақыттан кейін Әскери-теңіз күштері келіп, планетаны Лангри деген атпен мойындайтын келісімге қол қойылады. Лангри халқы Федерацияны заңсыз қонуы үшін айыптайды және Жоспарда көрсетілгендей заң фирмасын жалдайды. Соңында Вемблинг планетаның әлеуетін түсінеді. Ол келісімнің жоғалуын қамтамасыз етеді және туристік курортты дамытуға рұқсат алады. Құрылыс нәтижесінде колофтың көп бөлігі кетіп қалады, ал халық аштыққа ұшырай бастайды; олар "қалыпты" тамақты сіңіру қабілетін жоғалтады. Аштықтан өлген жергілікті тұрғындар Вемблингті тоқтату үшін сотқа жүгіне алмайды; оның қолданыстағы жарғысы бар. Осы уақытта Вемблингтің қызы Талита және оның жалдаған (және жұмыстан шығарған) антропологы Хорт арасында қарым-қатынас туады. Олар Обриеннің құлаған кемесін тауып, оның күнделігін, соның ішінде Жоспарға қатысты жазбаларын оқиды; бір адамның мұндай толық және егжей-тегжейлі схеманы, тіпті Обриеннің шеберлік соққысын қалай жасағанын көріп таңғалады. Жергілікті тұрғындарға көңіл жасығандықтан және Жоспарға араласудан қорқып, олар жаңадан тапқан білімдерін өздеріне сақтайды. Жоспарға сәйкес, халық жасырын түрде оқуға үйреніп жатыр. Қажетті жоғары сауаттылық деңгейіне жеткеннен кейін, олар Галактикалық Федерацияға мүшелікке қабылдану үшін сәтті өтініш береді. Содан кейін Жоспар өзінің соңғы кезеңіне кіреді: құрылған планеталық үкімет 1000% салық мөлшерлемесін енгізеді. Жергілікті тұрғындардың жеке мүлкі аз болғандықтан, олар оңай төлей алады, бірақ мұндай үлкен мөлшерлеме Вемблингті банкротқа ұшыратады. Құрылыс салушының амалсыздыққа түсуіне болмайды: үкімет барлық адамдарға тең қолданылатын кез келген салықты тағайындауға құқылы. Жаңа үкімет халыққа пайдасы тиетін мектептер, саябақтар мен ауруханалар салуды жоспарлап отыр. Қысқа әңгімеде ол тіпті Вемблингті жалдап алады, оның аяусыз энергиясына, бірақ оның моральдық қасиеттеріне емес, таңғалады. (Романда ол жаңа үкіметке қонақ үйді ұсынуға тырысқаннан кейін, жиреніп кетеді.)
A nondescript spacer with little education named Cerne Obrien finds a cache of extremely valuable "retron crystals", but crashes on an idyllic planet before he can sell them. The planet has a single continent, inhabited by humans with a Polynesian culture. The natives live contented lives, hunting a sea creature called the koluf, which constitutes almost their entire diet. Obrien uses his surviving technology to rid the area of several dangerous animals, and eventually marries. The natives come to call him the "Langri", a title of deep respect. Obrien lives a peaceful life, watching his descendants grow up, but as he ages, he begins worrying about the future. Unscrupulous developers would inevitably attempt to turn the planet into a resort and marginalize the natives. Obrien could handle them if they arrived soon, but he cannot live forever. He has bright young people sent to him. He begins to teach them "the Plan". It is difficult to teach the non technological natives all they need to know, as they have little concept of modern galactic society, but he manages it. His best pupil is a young man named Fornri. Even as Obrien lies dying, a developer called Wembling arrives to illegally prospect for minerals. The people, led by Fornri, put the Plan into effect. They first capture Wembling and his men, and the crews of four scout ships sent to find Wembling. The Navy eventually arrives, and a treaty is signed recognizing the planet under the name Langri. The people of Langri fine the Federation for illegal landings and hire a law firm, as specified in the Plan. Eventually Wembling realizes the planet's potential. He sees to it that the record of the treaty is lost and procures a charter to develop a tourist resort. The construction drives away most of the koluf, and the people begin to starve; they have lost the ability to digest "normal" food. The starving natives cannot get a court to stop Wembling; he has a seemingly valid charter. Meantime, Wembling's niece Talitha and his hired (and fired) anthropologist Hort form a relationship. They discover Obrien's wrecked craft and read his log, including his notes on the Plan; they are amazed that one man could have created such a complete and detailed scheme, including Obrien's masterstroke. Sympathizing with the natives and fearing to interfere with the Plan, they keep their newfound knowledge to themselves. In accordance with the Plan, the people have been secretly learning to read. After having achieved the required high literacy rate, they successfully petition for membership in the Galactic Federation. The Plan then enters its endgame: the duly formed planetary government imposes a tax rate of 1000%. Since the natives have few personal assets, they can easily afford to pay, but such an exorbitant rate would bankrupt Wembling. The developer is helpless: a government can impose any tax it wishes, as long as it is applied equally to all. The new government plans to build schools, parks, and hospitals to benefit the people. In the short story, it even hires Wembling, admiring his ruthless energy, if not his morals. (In the novel, he departs in disgust after trying to offer the new government a deal on a hotel.)
Роман мен әңгіме нұсқаларының айырмашылықтары
Қысқа әңгімеде Обриеннің өлімі мен жаңа ғарыш кемелерінің келуі арасында нақты уақыты белгісіз үзіліс бар. Форнри Обриен болатын бөлімде көрсетілмейді. Қысқа әңгімеде Уэмблинг алғашқы зерттеу кемесімен келмейді, бірақ алғашқы шартқа қол қойылғаннан кейін жергілікті сектор губернаторы оны елшілік қызметке тағайындайды. Ол жергілікті әйелдерге "мазалаған" деген айып тағылады, бұл романға тән емес. Талита Уорр мен Эрик Хорт қысқа әңгімеде мүлдем болмайды – олардың соңғы сахнадағы рөлін бастапқы шартты келісе алатын Әскери-теңіз флотының адмиралы орындайды. Форнри мен Уэмблинг қысқа әңгімеде әлдеқайда аз сипатталған. Форнридің күмәні мен романтикалық көңіл сыздауы жайлы ештеңе айтылмайды. Шындығында, қысқа әңгімеде маңызды әйел персонаждар жоқ, ал роман Форнри мен Далла, сондай-ақ Талита мен Хорттың қатар романдық қарым-қатынастарын көрсетеді. Федерация сот жүйесі қысқа әңгімеде көрсетілмейді, тек оның қаулылары ғана еске алынады. Лангриден басқа ешбір планетада оқиғалар орын алмайды.
In the short story, there is a break of unspecified length between Obrien's death and the arrival of new space ships. Fornri does not appear in the section where Obrien does. In the short story, Wembling does not arrive on the initial exploring ship, but is appointed ambassador by the local Sector Governor after the first treaty has been signed. He is said to have "bothered" the native women, which is never suggested in the novel. Talitha Warr and Eric Hort do not appear in the short story at all—their role in the final scene is taken by the Navy admiral who negotiates the initial treaty. Fornri and Wembling are much more briefly drawn in the short story version. Fornri's uncertainty and romantic frustration are not mentioned. Indeed, no female characters of any significance appear in the short story version, while the novel features the paired romances of Fornri and Dalla, and Talitha and Hort. The Federation court system is not shown in the short story version; only its decisions are mentioned. No action occurs on any world but Langri.