Кіріспе

Бесарабия мен Солтүстік Буковинадан советтердің депортациясы 1940 жылдың соңы мен 1951 жыл аралығында жүзеге асты және Иосиф Сталиннің кеңес өкіметіне қарсы күштерді саяси қуғын-сүргін саясатының бір бөлігі болды (Кеңес Одағындағы халықты көшіруді қараңыз). Депортацияланғандар көбінесе "арнайы қоныстар" (спецпоселения) деп аталатын жерлерге көшірілді (Кеңес Одағындағы ерікті емес қоныстарды қараңыз). Депортация 1940 жылдың маусым айында Бесарабия мен Солтүстік Буковинаның Кеңес Одағы тарапынан оккупациялануынан кейін басталды. 1965 жылдың желтоқсанындағы Кеңес Одағының Ішкі істер министрлігінің құпия есебіне сәйкес, 1940-1953 жылдар аралығында Молдова Кеңес Социалистік Республикасынан 46 000 адам депортацияланды. Молдова тарихшысы Иоан Варта, Бесарабия мен Солтүстік Буковинаны оккупациялаудан кейін болған оқиғаларды, оның ішінде депортацияларды, сондай-ақ ашаршылықты және кісі өлтіруді "барлық құқық бойынша геноцид" деп сипаттады.

1940-1941 жылдар

1939 жылдың тамызындағы Молотов-Риббентроп келісімінің салдарынан Румыния үкіметі 1940 жылдың 26 маусымында Кеңес Одағының берген ультиматумын қабылдауға мәжбүр болды және Бессарабия мен Солтүстік Буковинадан шығып кетті. Бұл аймақтар (Герца аймағымен бірге) кейіннен Кеңес Одағының құрамына енгізілді, олардың көп бөлігі Молдавия КСР ретінде құрылды, ал қалған аумақтар Украина КСР-іне қарастырылды. 1941 жылдың 12-13 маусымында Молдавия КСР-інен, Украина КСР-інің Черновцы (Солтүстік Буковина) және Измайл облыстарынан "контрреволюционерлер мен ұлтшылдардың" отбасы мүшелерінің 29 839 адамы Қазақстанға, Коми АССР-іне, Красноярск өлкесіне, Омск және Новосибирск облыстарына күштеп жер аударылды. Бессарабиядан жер аударылған адамның тағдыры туралы мысал ретінде Евфросиния Керсновскаяның өмірін қараңыз. Бессарабия мен Солтүстік Буковинадан осы жер аударуларды жүзеге асыруға Грузияның НКВД қызметкері, Лаврентий Берияның сенімді адамы Серго Гоглидзе жауапты болды.

Еңбек жұмылдыру

1940 және 1941 жылдары Бессарабия мен Солтүстік Буковинадан 53 356 адам КСРО-ның барлық аумағында еңбекке жұмылдырылды; бұл жұмылдыру ерікті болып көрсетілсе де, жұмыс істеуден бас тарту жазалау шараларына алып келді, ал тұру және жұмыс жағдайлары көбінесе нашар болды.

Салдары

Профессор Рудольф Руммель ескірек мәлімдемелерге сүйене отырып, 1940-1941 жылдары 200 000-нан 300 000-ға дейін румындық бессарабтықтар қуғын-сүргінге ұшырағанын, мәжбүрлеу еңбек лагерлеріне жіберілгенін немесе бүкіл отбасымен депортацияланғанын бағалады, олардың 18 000-нан 57 000-ға дейіні тірі қалмады. Кейбір есептерге сәйкес (тарихшы Павел Морарудың айтуынша), бір жыл ішінде екі облыстың халқының 12 пайызы өлтіріліп, жер аударылды. Мұндай көрсеткіштер Кеңес архивтері ашылғаннан кейін расталмады: тарихшы Игорь Кашу 1940-1941 жылдары Бессарабия, Солтүстік Буковина және Герца аймағынан 86 604 адам саяси қуғын-сүргінге ұшырағанын көрсетті, олардың көп бөлігі (53 000) КСРО бойынша еңбекке жұмылдырылды. Шамамен 30 000 депортацияланғандардың арасында барлық этникалық топтардың өкілдері болды: румындар, украиндер, орыстар, еврейлер, болгарлар, гагауздар. Молдовандар мен румындар олардың 50 пайызын құрады, бұл көрсеткіш жалпы халық санындағы үлесімен сәйкес келеді, бұл Кашуды соғысқа дейінгі және соғыстан кейінгі қуғын-сүргіннің нақты бір этникалық немесе ұлттық топқа бағытталмағаны деген қорытындыға әкелді.

1951 жыл

1951 жылы 19 ақпанда Виктор Абакумов Сталинге Украина, Белоруссия, Эстония, Латвия, Литва және Молдовадан жер аударылатын "Йехова куәгерлерінің" жоспарланған санын, соңғысы үшін 1675 адамды (670 отбасы) тізімдеген құпия хабарламаны тапсырды. 3 наурызда КСРО Министрлер Кеңесі тиісті қаулы шығарды, одан кейін 6 ақпанда Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігінің бұйрығы шықты. 24 наурызда Молдавия КСР Министрлер Кеңесі жер аударылғандардың мүлкін тәркілеу және сату туралы қаулы шығарды. "Солтүстік" операциясы 1951 жылдың 1 сәуірінде таңғы сағат 4-те басталды, ал ұстаулар 2 сәуірге дейін жалғасты. Депортацияланғандар "арнайы қоныстанғандар" деп есептелді. 1951 жылдың 31 наурызынан 1 сәуіріне қараған түні Молдавия КСР-інен барлығы 723 отбасы (2617 адам) жер аударылды. Олардың барлығы - неопротестанттық секталардың мүшелері, көбісі - Йехова куәгерлері, және коммунистік режимге қауіп төндіретін діни элементтер деп саналды. Бұрын айтылған сауалда Панциру 1951 жылы 1 сәуірде Молдавия КСР-інен Орталық Азияға 6000-ға жуық румындар жер аударылғанын мәлімдеді.

Ескерткіш

Сталиндік репрессия құрбандарына арналған ескерткіш Кишиневте, Орталық стансаға жақын жерде, депортацияларды еске алу мақсатымен орнатылды.