Кіріспе

Джон Нокстың діни кітаптары

"Тәртіп кітабы" Шотландия шіркеуіндегі діни тәртіпті реттейтін екі жұмысты білдіреді, олар Шотландия реформациясында жасалған және басылған "Тәртіптің бірінші кітабы" (1560) және "Тәртіптің екінші кітабы" (1578) деп аталады. Біріншісін "алты Джон" комитеті дайындады, оның ішінде белгілі реформатор Джон Нокс та болды. Ол Женева үлгісіндегі пресвитериандық басқару жүйесін белгіледі, бірақ қаражаттың жетіспеуі дін қызметкерлерінің ұйымдастырылуы және білім беру жобасының көбінесе іске аспағанын көрсетті. Екінші кітап Мэри патшайымының мәжбүрлі түрде тақтан басқаннан кейін қабылданды және ол әлдеқайда нақты пресвитериандық бағытта болды. Ол шіркеутің қадағалауын толықтай сайланған шіркеу басшыларының тобына жүктеді.

Өмірбаян

1560 жылы Франциядағы Шотландия королевасы Мэридің атынан билік жүргізген регент Мария Гиздің қайтыс болуынан кейін және Лейттің қоршауында француз әскерлерінің жеңіліске ұшырағаннан кейін, реформаға ұмтылған Конгрегация лордтары Шотландияда күшейді. Шотландия Парламенті 1560 жылғы 1 тамызда Эдинбургте жиналды. Эдинбург шартының талаптарын ескермей, 17 тамызда Парламент Реформацияланған Иман Жарғысын (Шотландия Иман Жарғысы) бекітті, ал 24 тамызда Шотландиядағы ескі дінді жойған үш заң қабылдады. Осы заңдарға сәйкес, Реформацияланған Иман Жарғысына қайшы келетін барлық бұрынғы заңдар күштен шығарылды; қасиеттер екіге дейін қысқартылды (Суға шомылу және Қасиетті тамақ) және оларды тек реформацияланған уағыздаушылар ғана орындай алатын болды; Мисса тойлау бірнеше жазамен (соңғысы өлім) жазаланды, ал Шотландиядағы Папаның билігі жоққа шығарылды. Королева Парламент қабылдаған заңдарды қолдаудан бас тартты және жаңа шіркеу құқықтық белгісіздік күйінде болды.

Тәрбие туралы бірінші кітап

Лордтар парламенттің өздері тапсырған және көбінесе Джон Нокс еңбегі болған Реформация кітабын қарастыруды ниеттенген. Бірақ, олар құжаттан қанағаттанбағандықтан, Нокс, Джон Уинрам, Джон Споттисвуд, Джон Уиллок, Джон Дуглас және Джон Роу кіретін "алты Джон" комитетін құрып, қайта қарау үшін жаңа нұсқа жасауды тапсырды. Нокс, Споттисвуд және Уиллок бұрыннан бері протестанттар болса, Виндрам, Дуглас және Роу соңғы кезде ғана католик шіркеуінің тіректері болғандықтан, комитет құрамы келісімге келтіру мақсатында жасалған болуы мүмкін. Дегенмен, мүшелер жақсы жұмыстанып, шіркеу реформасының радикалды жоспарын жасады. Осының салдарынан, "Бірінші тәртіп кітабы" деп аталған құжат толық құрамымен парламентте талқыланбады, ал 1561 жылдың қаңтарында ақсүйектер мен шамамен 30 лардтың қатысқан азды-көпті жиынында жеке-жеке бекітілді, бірақ ұжымдық шешім қабылданбады. Кітапта шіркеу басқару жүйесі, яғни бақылаушылар, пасторлар, дінтанушылар, ақсақалдар және дьякондар кірді.

Тәрбие туралы екінші кітап

1567 жылдың шілдесінде Мэри 13 айлық ұлы Джеймс VI-нің пайдасына тақтан басқа мәжбүр болды. Джеймс протестанттық дінде тәрбиеленбек, ал үкіметті Джеймс Стюарт, Морейдің 1-ші графы бастап, 1581 жылы Джеймс тәуелсіздігін көрсете бастағанға дейін регенттер басқаруға тиіс болды. Мэри ақырында қашып, күшпен таққа қайта оралуға тырысты. 1568 жылдың мамырында Лэнгсайд шайқасында Морей басшылығындағы Король партиясына адал күштерден жеңілгеннен кейін, ол ұлын олардың қолында қалдырып, Англияға қашты. Шотландияда Король партиясы корольдің атынан анасының қолдаушыларына қарсы азамат соғысын жүргізді, ол ағылшын әскерінің араласуынан кейін 1573 жылдың мамырында Эдинбург қамалының тапсырылуымен аяқталды. 1578 жылы Екінші тәртіп кітабы қабылданды, ол пресвитериандық бағыттағы көзқарасты айқын көрсетеді. Ол шіркеутің бақылауын толығымен сайланған шіркеу басшыларының – пресвитериялардың, синодтардың және жалпы жиналыстың – қолына жүктеді.