Кіріспе

Құтқару қайығының түрі

Жүгірілетін құтқару қайықтары (ЖҚК) – серфте өмірді сақтап қалу үшін қолданылатын, сыртқы мотормен жабдықталған резеңке қайықтар. 1980-ші жылдардың соңынан бері Жаңа Зеландия, Австралия және Калифорния штатының Дель-Мар қаласындағы серф өмірді сақтап қалу қызметтері ЖҚК-ны барлық түрдегі серф құтқару операцияларында, іздеу-құтқару жұмыстарында және қызмет көрсету үшін пайдаланып келеді.

Шолу

IRB резеңкеден жасалады және төрт үрлейтін түтік – екі бүйірлік түтік, шаншу түтік және кілсон түтік – құрайды. Осы ерекшелік, сондай-ақ олардың суда қолданылуы IRB-ны сипаттау үшін «резеңке қаз» немесе жай ғана «қаз» деген атаудың пайда болуына себеп болды. Әдетте резеңке «Rescue Red» деп аталатын қызыл түске боялады, бірақ Arancia компаниясы шығаратын кейбір үлгілер апельсин түсінде болады. Оларда қатаң еден және сыртқы моторды орнатуға арналған қатаң транец бар (әдетте 25 а.к.). Ұлыбританиядағы үлгілер 30 а.к. 4 тактілі сыртқы мотормен жабдықталған, ал жүзушілерді және қозғалтқышты тастардан қорғау үшін Prop Deflector орнатылған. Бұл мотор тегіс суда 25–30 түйін аралығында максималды жылдамдыққа жете алады. 2 тактілі жанармай иілгіш жанармай ыдысына құйылады және 4 қысқышпен еденге бекітіледі. IRB экипажы екі адамнан тұрады – IRB операторы/жүргізушісі және IRB экипаж мүшесі. Оператор кемені басқару үшін сол жақ пантонның төменгі жартысында отырады. Олардың қайықта тұруына көмектесетін бір аяқ белбеуі бар. Сол қолымен сол жақ пантонның белбеуін ұстап, оң қолымен руль және газ педалі арқылы сыртқы моторды басқарады. Экипаж мүшесі оң жақ пантонның жоғарғы жартысында отырады. Олар сол қолымен қайықтың мұртындағы арқанға бекітілген тұтқаны ұстайды, ал оң қолымен оң жақ пантонға бекітілген белбеуді ұстауы мүмкін. Олар кемені теңестіріп, толқындар үлкен болғанда, олардың бұзылуына дейін өтуге көмектеседі. Сондай-ақ, толқын бұзылғанда өтуге («өткізу») көмектеседі. 2011 жылдан бастап экипаж мүшесіне тек бір аяқ белбеуі ғана беріледі.

Қысқаша тарихы

Австралияда 1969 жылы Ұлыбританияда өмір сақтаушы қызметтен оралғаннан кейін, Авалон жағажайлық серф өмірін сақтау клубының (SLSC) Уоррен Митчелл OAM-ға серфтің әртүрлі жағдайында жылдам жөнелтілетін және Австралияның әртүрлі жағажайларына бейімделетін құтқару кемесі туралы идея келді. Уоррен ағылшын "Dunlop" үрмелі қайығын Австралияға әкелді, ол 1969 жылдың қараша айында сегіз адамды құтқару операциясында IRB табысты қолданылғаннан кейін жергілікті клуб тарапынан қабылданып алынды. 1972 жылға қарай француздық "Zodiac" үрмелі қайығы да Австралияға импортталды: менеджер Кен Браун француз брендін сынау үшін Surf Life Saving Australia (SLSA) ұйымына жүгінді. Бірінші Zodiac IRB 1972 жылы Zodiac Inflatable Boats Australia компаниясының Кен Браун және North Cronulla SLSC және SLSA ұйымының Гарри Браун OAM бірлесіп жасады. Zodiac IRB SLSA үшін бүкіл ел бойынша ең тиімді IRB ретінде мойындалды. Кен Браун тез арада Zodiac IRB-ді жақсартты, алынып-қойылатын еденін және корпускасын өзгертіп, SLSA-да қабылданған жаңа талаптарды енгізді. North Cronulla SLSC-де бастау алған Zodiac IRB 1970-ші жылдардың басында бірнеше серфинг құтқару жарыстарына, соның ішінде Soldiers Beach SLSC-ге қатысты. Жаңа Zodiac IRB 25 атты Johnson қозғалтқышымен (перванені қорғайтын құрылғысымен) жабдықталды: бұрынғыдан әлдеқайда жылдам тірі құтқару операциясын көрсетті. Осы оқиға кезінде серфинг клубының бір мүшесі екі дәстүрлі "ағаш" серфинг қайығының соқтығысуынан жарақат алды, бұл серфинг құтқарушыларының қауіпсіздігі үшін "резеңке үйрек" құрылғысының тағы бір артықшылығын көрсетті. IRB-ның ұзындығы 3,8 метрді құрады, бұл бүгінгі танымал IRB-ның үлгісін қалыптастырды. 1980-ші жылдардың басына қарай Zodiac IRB Австралиядағы Surf Life Saving Clubs-тары бойынша таратылды, ал Кен Браун Марин SLSA IRB үшін қатты корпус жасады. Браун және оның командасы 1987 жылы қатты корпусы үшін Австралиялық дизайн жүлдесін алды. IRB қолданысқа енгізілгеннен бері ел бойынша 200 мыңнан астам адамның өмірі сақталды. Жаңа Зеландияда 1978 жылы Mk I Arancia IRB Piha жағажайында сынақтан өтті. Сол сынақ барысында Arancia IRB-мен тасқа шағылысқан жүзушіні құтқарудың алғашқы әрекеті жасалды. IRB – бұл әлемдік деңгейде серф құтқару кемесі ретінде танылған құрылғы.

Патрульдеу

IRB-лер жағажай патрульдеу кезінде, әсіресе мұхит жағажайларында, толқындар тым күшті немесе жағажай тым үлкен болғандықтан, құтқаруды тиімді жүзеге асыру үшін өте құнды. Патрульді бастамас бұрын, жүргізушінің міндеті – кеменің дұрыс орнатылғанын және патрульдеуге дайын екенін қамтамасыз ету. Әдетте, бұл төрт понтонды қолмен/аяқпен немесе электр сорғысымен дұрыс қысымға дейін толтыруды қамтиды. Моторды орнату алдында, толыққанды жұмыс істеуін және сенімділігін тексеру үшін тұщы су резервуарында сынақтан өткізеді. Отын бакі толтырылып, сүйреу арқаны, құтқару түтігі, екі ескек және кеміндегісінде, дөңгелек ұшы бар пышақ орнатылады. Содан кейін жүргізуші тексеру тізімін толтырады, одан кейін IRB радио арқылы "Surf Command" командасына хабарласып, патрульге тіркеледі. Осы кезде, патрульдің басқа мүшелері кемені жағажайдағы қолайлы орынға жылжытуға көмектеседі. IRB әдетте патрульдік тулармен белгіленген қауіпсіз жүзу аймағынан тыс жерге орналастырылады. Қажет болған жағдайда, қайық трактор немесе шағын джип пен тіркеме арқылы жағажайға сүйрелуі мүмкін. Құтқару операциясын жүзеге асырғанда, жүргізуші үлкен толқындарды және тастар немесе басқа жүзушілер сияқты кедергілерді жеңіп, науқасқа жетуі керек. Экипаж мүшесі науқасты және қауіпті жағдайларды бақылап отыру арқылы жүргізушіге көмектеседі. Олар толқындарды кезіп өту және жылдам бұрылу кезінде IRB-нің тепе-теңдігін сақтауда да маңызды рөл атқарады. Экипаж мүшесі, көбінесе өте қауіпті және тез өзгеріп отыратын жағдайларда, науқасты кемеге көтеруге және теңізде жүрген кезде оның қауіпсіздігін қамтамасыз етуге жауапты. IRB экипажы жағалаумен әртүрлі қол сигналдары арқылы немесе қазіргі заманғы, су өткізбейтін радиоарқылы байланыса алады, бұл радиолар күннен күнге танымал болып келеді. Патрульдеу кезінде IRB әрдайым дайын күйде болу үшін жағажайда, судың жанында қалдырылады. Көлемді күндері IRB жүзушілерді тексеру үшін тұрақты түрде суға шығуы мүмкін. Патруль аяқталғаннан кейін, IRB-ді келесі патрульге пайдалануға дайын болу үшін дұрыс жинап, сақтау өте маңызды, оны "құтқаруға дайын" күйде қалдыру керек. Бұл жүргізушінің міндеті, ол әдетте "Surf Command" командасына радиоарқылы хабарласып, күніне IRB-ге қол қояды. Бұл құтқарылғандар туралы есеп беруді және жағажайда және суда қанша адам бар екенін хабарлауды қамтиды. IRB-ге қол қойылғаннан кейін, қайық клубқа апарылады, онда мотор алынып, шамамен 10 минут бойы тұщы су резервуарында іске қосылады. Бұл салқындату жүйесінде қалған тұзды суды тазартады және мотордың маңызды бөліктерін тез тексеруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, IRB-ден ескектер, отын бакі, құбырлар және т.б. шығарылады. IRB-дегі және оның ішіндегі құмды, тұзды және ұсақ тас-қиыршықтарды кетіру үшін кемені мұқият жуу қажет. Кемені қабырғаға тік қою судың төмен ағып, осы қолайсыз бөлшектерді алып кетуіне мүмкіндік береді. Содан кейін қайық тіркемеге қайтарылады және тігістер мен резеңкелердің тым созылуын болдырмау үшін төрт понтонның жартылай дефляциялануына рұқсат етіледі. Жүргізуші тексеру тізімін толтырады және кез келген ақаулар, проблемалар немесе мәселелер туралы клуб механігіне хабарлайды, содан кейін кемені және моторды сақтайды. Олар сондай-ақ күндік ауа райы жағдайлары мен жүзеге асырылған құтқару операциялары туралы есеп береді.

Жарыс

IRB-тер мұхит спорты түрлерінде, мысалы, мұхит жүзу, серфинг фестивальдары және триатлон кезінде су қорғанышына қолданылады. Алайда, қыс айларында олар өздерінің мүмкіндіктерін көрсетеді, штатымыздың және жалпы еліміздің клубтары IRB-лермен бірнеше жарыстарда күш сынасады. IRB жарыстары туралы толық ақпаратты қараңыз.