Жүрек-қан тамырлар және тыныс алу қабілетінің маңыздылығы
Cardiorespiratory fitness
Жүрек-қан тамырлар және тыныс алу жүйесінің денсаулығын бағалау. Кардиореспираторлық жарамдылық (CRF) – V̇O2 max арқылы өлшенетін маңызды көрсеткіш. Денсаулық сақтау үшін қажет!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кардиореспираторлық жарамдылық (КРЖ) – дене шынықтырумен ұзақ айналысқан кезде қан айналымы және тыныс алу жүйесінің қаңқа бұлшық еттеріне оттегі жеткізу қабілеті. Ғалымдар мен зерттеушілер КРЖ-ны тыныс алу және жүрек-қан тамырлары жүйесінің функционалдық мүмкіндіктерін бағалау үшін пайдаланады. Осы функцияларға желдету, қанмен қамту, газ алмасу, қантамырларды кеңейту және организм тіндеріне оттегі жеткізу кіреді. Аталған организм функциялары адам денсаулығы үшін өте маңызды болғандықтан, КРЖ сарапшыларға адамның ауруға шалдығу және өлім-жітім қаупін жүрек-қан тамырлары денсаулығының көрсеткіші ретінде анықтауға мүмкіндік береді. 2016 жылы Америкалық Жүрек қауымдастығы V̇O2 max/peak арқылы өлшенетін КРЖ-ның клиникалық маңызды көрсеткіш ретінде қаралып, клиникалық практиканың бөлігі ретінде жүйелі түрде бағалануын ұсынатын ресми ғылыми мәлімдеме жариялады. КРЖ деңгейінің төмен болуы жүрек-қан тамырлары аурулары (ЖҚТА) және кез келген себептен болатын өлім қаупін арттырады. Кейбір медициналық зерттеушілер КРЖ-ның өлімге әкелу ықтималдығы темекі шегу, гипертония, жоғары холестерин, 2-ші типті қант диабеті және басқа да кең таралған қауіп факторларынан гөрі жоғары екенін айтады.
Cardiorespiratory fitness (CRF) refers to the ability of the circulatory and respiratory systems to supply oxygen to skeletal muscles during sustained physical activity. Scientists and researchers use CRF to assess the functional capacity of the respiratory and cardiovascular systems. These functions include ventilation, perfusion, gas exchange, vasodilation, and delivery of oxygen to the body's tissues. As these body's functions are vital to an individual's health, CRF allows observers to quantify an individual's morbidity and mortality risk as a function of cardiorespiratory health. In 2016, the American Heart Association published an official scientific statement advocating that CRF, quantifiable as V̇O2 max/peak, be categorized as a clinical vital sign and should be routinely assessed as part of clinical practice. Low levels of CRF have been shown to increase the risk of cardiovascular disease (CVD) and all cause mortality. Some medical researchers claim that CRF is an even stronger predictor of mortality than smoking, hypertension, high cholesterol, type 2 diabetes mellitus, or other common risk factors.
Тарих және этимология
КРФ-ты анықтау әдісінің пайда болуы 1920 жылдары британдық физиолог Арчибальд Хиллдің дене тіндерінің қабылдай алатын оттегінің максималды мөлшері мен физикалық белсенділіктің қарқындылығы арасындағы көпфакторлы қатынасты ұсынған кезден басталады. Бұл өлшем адамның жүрек-қан тамыр және тыныс алу жүйелерінің функционалдық мүмкіндіктеріне байланысты екені анықталды. "Кардио" префиксі жүректі білдірсе, "тыныс алу" жүрек пен тыныс алу жүйесін байланыстырады, оған өсімдіктер мен жануарларда, әсіресе жануарлардағы өкпелерде газ алмасуға қатысатын органдар кіреді. Фитнес – адамның денсаулық жағдайы.
The emergence of a method to quantify CRF began in the 1920s when Archibald Hill, a British physiologist, proposed a multifactorial relationship between the maximum rate of oxygen uptake by body tissues and intensity of physical activity. This measure was found to be dependent upon functional capacities of an individual's cardiovascular and respiratory systems. The prefix "cardio " refers to the heart while " respiratory" links the heart and respiratory system, which includes organs that contribute to gas exchange in plants and animals, especially the lungs (animals). Fitness refers to an individual's state of health.
Жаттығу
Кардиореспираторлық қабілеттілікті жүйелі дене белсенділігі мен жаттығулар арқылы арттыруға болады. Медициналық қауым жүрек-қан тамырлары ауруларының, инсульттың, гипертонияның, қант диабетінің және басқа да түрлі аурулардың қаупін азайтуда жүйелі дене белсенділігінің маңызды рөл атқаратынымен келіседі. Басқа зерттеулер CRF-тің жақсаруының жүрек-қан тамырлары ауруларының және барлық себептерге байланысты өлім-жітімнің төмендеуімен байланысты екенін анықтады. Жаттығудың көптеген түрлері бар және олардың барлығы адам денсаулығына пайдалы (сабырлы жүгіру, ауыр атлетика, спорттық іс-әрекет және т.б.), бірақ зерттеулер көрсеткендей, жоғары қарқындылықтағы интервалдық жаттығу (HIIT) барлық жастағы адамдарда CRF және VO2 max-ты арттыруда өте тиімді. Ву және авторлардың 2020 жылғы әдебиет шолуы HIIT-тің егде жастағы адамдарда CRF, дене белсенділігі, бұлшық ет күші, жүректің жирылу функциясын арттыруда және қандағы триглицеридтерді төмендетуде тиімді екенін көрсетті. Адамның кардиореспираторлық қабілеттілігін анықтау үшін әр түрлі өлшеу әдістері бар. VO2 max – бұл CRF-тің ең көп қабылданған көрсеткіші және ол 1960 жылдардан бері қолданылып келеді. Кардиопульмональды жаттығу тестілеуі (CPET) спирометриямен бірге VO2 max-ты анықтау үшін алтын стандарт болып табылады. Бұл әдіс бойынша адам максималды күш-жігерге қол жеткізгенше, газ алмасуын талдау арқылы жаттығулар жасау қажет. Электрокардиографияны жүректің жаттығу мен күш салуға жауап беруін тексеру үшін жиі қолданады. CPET жүгіргіш жол немесе велосипедтік эргометрде жүргізіледі. Тесттің жүргізілу әдісі сынаққа тартылған адамның қабілеттеріне негізделеді, себебі велосипедтік эргометр денеге аз жүктеме береді және көбінесе егде жастағы адамдарға жақсырақ сәйкес келеді, бірақ аяқтары шаршағандықтан велосипедпен жүруге дағдыланбаған адамдарда 10-20% төмен нәтижелер беруі мүмкін.
Cardiorespiratory fitness can be increased by means of regular physical activity and exercise. The medical community agrees that regular physical activity plays an important role in reducing risk of cardiovascular disease, stroke, hypertension, diabetes, and a variety of other morbid conditions. while other studies have determined that improved CRF is associated with lower risk of CVD and all cause mortality. Multiple forms of exercise exist and are all generally beneficial to an individual's health (endurance running, weightlifting, sports activity, etc. ), but studies show that high intensity interval training (HIIT) is highly effective in increasing CRF and VO2 max in people of all ages. A 2020 review of the literature by Wu et al. concluded that HIIT is effective in increasing CRF, physical fitness, muscle power, cardiac contractile function, and reducing blood triglycerides in older individuals. Various methods of measurement exist for determining an individual's cardiorespiratory fitness. VO2 max is the most commonly accepted indicator of CRF and has been since the 1960s. Cardiopulmonary exercise testing (CPET) with spirometry is the gold standard for determining VO2 max. It requires the individual to perform exercise with analysis of gas exchange usually until maximal exertion is achieved. The use of electrocardiography is often used to examine heart response to exercise and exertion. CPET is performed on a treadmill or a cycle ergometer. The method of test administration is based on the abilities of the test subject, as the cycle ergometer is generally less taxing on the body and often better suited for elderly populations, although is shown to sometimes produce results 10% 20% lower in individuals not accustomed to cycling due to leg fatigue.
Жүрек- қан тамыр жүйесіне бейімделу
Жүрек-қан тамырлары жүйесі денеге қойылатын талаптардың өзгеруіне жауап ретінде жүрек соғуының жиілігін, қан ағынын және қан қысымын реттеу арқылы әрекет етеді. Жүрек өнімділігі – жүрек соғуының жиілігі мен соққы көлемінің көбейтіндісі ретінде анықталады, ол жүректің бір минутта қанайналымға айдайтын қан көлемін көрсетеді. Дене белсенділігі кезінде жүрек соғуының жиілігі мен соққы көлемінің өсуіне байланысты жүрек өнімділігі артады.
The cardiovascular system responds to changing demands on the body by adjusting cardiac output, blood flow, and blood pressure. Cardiac output is defined as the product of heart rate and stroke volume which represents the volume of blood being pumped by the heart each minute. Cardiac output increases during physical activity due to an increase in both the heart rate and stroke volume.