Кіріспе
Коммерциялық ипотека – коммерциялық мүлікпен қамтамасыз етілген ипотекалық несие, мысалы, кеңсе ғимараты, сауда орталығы, өнеркәсіптік қойма немесе пәтерлер үйі. Коммерциялық ипотекадан түскен қаражат әдетте коммерциялық мүлікті сатып алуға, қайта қаржыландыруға немесе жаңартуға қолданылады. Коммерциялық ипотека несие алушының және несие берушінің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жасалады. Негізгі шарттарына несие сомасы (кейде «несие түсімдері» деп аталады), пайыздық ставка, мерзімі (кейде «жарамдылық мерзімі» деп аталады), амортизациялық кесте және ерте төлеу мүмкіндігі жатады. Коммерциялық ипотекалар, әдетте, келісімге қол қойылғанға дейін жан-жақты саралауға және тиісті тексеруге жатады. Несие берушінің саралау процесіне мүлік пен мүлік иесінің (немесе «демеушінің») қаржылық жағдайына шолу жасау, сондай-ақ бағалау сияқты әртүрлі үшінші тараптардың есептерін сұрату және қарау кіруі мүмкін. 2013 жылдың 30 маусымына қарай АҚШ-та 3,1 триллион долларлық коммерциялық және көппәтерлі үйлерге берілген ипотекалар тіркелген. Осы ипотекалардың шамамен 49%-ын банктер, 18%-ын активтермен қамтамасыз етілген трасттар (CMBS шығарушылары), 12%-ын мемлекеттік кәсіпорындар және Агенттік және GSE кепілдік берген ипотекалық пулдер, ал 10%-ын өмірді сақтандыру компаниялары иеленді.
A commercial mortgage is a mortgage loan secured by commercial property, such as an office building, shopping center, industrial warehouse, or apartment complex. The proceeds from a commercial mortgage are typically used to acquire, refinance, or redevelop commercial property. Commercial mortgages are structured to meet the needs of the borrower and the lender. Key terms include the loan amount (sometimes referred to as "loan proceeds"), interest rate, term (sometimes referred to as the "maturity"), amortization schedule, and prepayment flexibility. Commercial mortgages are generally subject to extensive underwriting and due diligence prior to closing. The lender's underwriting process may include a financial review of the property and the property owner (or "sponsor"), as well as commissioning and review of various third party reports, such as an appraisal. There were $3.1 trillion of commercial and multifamily mortgages outstanding in the U. S. as of June 30, 2013. Of these mortgages, approximately 49% were held by banks, 18% were held by asset backed trusts (issuers of CMBS), 12% were held by government sponsored enterprises and Agency and GSE backed mortgage pools, and 10% were held by life insurance companies.
Қарыз сомасы
Коммерциялық ипотеканың несие сомасы, әдетте, несиеге қатынастың құнға (LTV) және қарызды қамтамасыз ету коэффициентіне (DSCR) сүйеніп анықталады, олар андеррайтинг стандарттары бөлімінде кеңінен талқыланады.
Қарыздың құрылымы
Коммерциялық ипотекалар бірінші кепілдік ретінде немесе, егер қарыз сомасын көбейту қажет болса, қарыз алушы қосымша қаржыландыру ала алады, оның ішінде мезаньиндік облигация немесе артықшылықты үлестік капитал түрінде де болуы мүмкін, мұндай қаржыландыру әдетте жоғары пайыздық ставкамен жүзеге асырылады.
Пайыздық мөлшерлеме
Коммерциялық ипотека бойынша пайыздық мөлшерлемелер тұрақты немесе өзгермелі болуы мүмкін. Тұрақтанған коммерциялық жылжымайтын мүлікке берілетін тұрақты мөлшерлемелі ипотекалар көбінесе своптарға (swap) қатысты спред негізінде бағаланады, ал своп спреді несиенің мерзіміне сәйкес келеді. Нарықтық пайыздық мөлшерлемелер және кредит беру шарттары нақты коммерциялық жылжымайтын мүлік бойынша ұсынылған пайыздық мөлшерлемеге үлкен әсер етеді. Коммерциялық ипотека бойынша пайыздық мөлшерлемелер әдетте тұрғын үй ипотекасынан жоғары болады.
Ақылы қызметтер
Көптеген коммерциялық ипотекалық несие берушілер өтінім ақысын немесе жақсы ниет депозитін талап етеді, оны несие беруші әдетте мүлікті бағалау сияқты несиелік сараптама шығыстарын жабу үшін пайдаланады. Коммерциялық ипотекаларға бастама беру немесе несиелік сараптама ақылары (несие сомасынан шегеріліп, мәміле жабылғанда төленеді) және/немесе шығу ақылары (несие қайтарылғанда төленеді) да болуы мүмкін.
Мерзім
Коммерциялық ипотеканың мерзімі, әдетте, орнықты коммерциялық мүлік үшін, қалыптасқан ақша ағындарымен (кейде "тұрақты несиелер" деп аталады) бес жылдан он жылға дейін, ал өзгеру кезеңіндегі мүлік үшін – мысалы, жаңа ашылған мүлік немесе жөндеуден немесе қайта бағытталудан өтіп жатқан мүлік (кейде "көпірлік несиелер" деп аталады) бір жылдан үш жылға дейін болады. Үкіметтік ұйым немесе мемлекеттік агенттік берген көппәтерлі үйлерге ипотекалық несиелердің мерзімі отыз жыл немесе одан да көп болуы мүмкін. Кейбір коммерциялық ипотекалар белгілі бір шарттар орындалған жағдайда ұзартуға мүмкіндік береді, оның ішінде ұзарту үшін төлем жасау да болуы мүмкін. Кейбір коммерциялық ипотекалардың "күтілетін өтеу күні" болады, яғни несие күтілетін өтеу күніне дейін қайтарылмаса, ол дефолтқа түспейді.
Амортизациялау
Коммерциялық ипотекалар көбінесе несие мерзімі ішінде амортизацияланады, яғни қарыз алушы уақыт өте келе пайыздар мен негізгі соманы төлейді, ал мерзімнің соңындағы қарыз қалдығы бастапқы қарыз сомасынан кем болады. Дегенмен, тұрғын үй ипотекаларынан өзгеше, коммерциялық ипотекалар әдетте белгіленген мерзімде толыққанды амортизацияланбайды, сондықтан көбінесе қалған соманы біржола төлеуге (balloon payment) және мүлікті қайта қаржыландыруға болады. Кейбір коммерциялық ипотекалардың несие мерзімінің басында тек пайыз төленетін кезеңі болады, ол кезде қарыз алушы тек пайызды ғана төлейді.
Алдын ала төлеу
Коммерциялық несиелер алдын ала төлеу шарттары бойынша әртүрлі болады, яғни жылжымайтын мүлікке инвестиция салатын адамға қарызды қалауынша қайта қаржыландыруға рұқсат етіледі ме, жоқ па. Кейбір портфельдік несие берушілер, мысалы банктер мен сақтандыру компаниялары, алдын ала төлеуге мүмкіндік беруі мүмкін. Ал керісінше, арнаулы несиені (conduit loan) алдын ала төлеу үшін қарыз алушы облигацияларды жоюға тиіс, яғни инвесторларға қарыз күшінде болғанда алған табысымен тең табыс беру үшін жеткілікті мемлекеттік облигацияларды (қазыналық облигацияларды) сатып алу керек.
Қарыз алушы ұйым
Коммерциялық ипотеканы, әдетте, жеке тұлға немесе ірі бизнес емес, тек осы мүліктің иесі болу үшін арнайы құрылған корпорация немесе ЖШС сияқты арнайы мақсаттағы ұйым алады. Бұл несие берушіге қарыз алушы банкротқа түскен жағдайда да, яғни ұйым "банкроттықтан оқшауланған" болса, төлемді орындамаған жағдайда мүлікті сот арқылы алуға мүмкіндік береді.
Қайта қарау
Коммерциялық ипотекалар қайтарылатын немесе қайтарылмайтын болуы мүмкін. Қайтарылатын ипотека қарыз алушының жалпы міндеттемесімен немесе мүліктің иесінің жеке кепілдігімен күшейтіледі, бұл мүлікті сатудан түскен қаражат қалған соманы жаба алмаса да, қарызды толығымен өтеуді қамтамасыз етеді. Қайтарылмайтын ипотека тек кепіл ретінде берілген коммерциялық мүлікпен ғана қамтамасыз етіледі. Егер қарыз алушы міндеттемелерін орындамаса, кредитор мүлікті сата алады, бірақ қалған соманы өтеу үшін қарыз алушыдан қосымша талап етуге құқығы жоқ. Егер инвестор коммерциялық жылжымайтын мүліктер жиынтығын қаржыландыруды жоспарласа, ол барлық мүліктер несиенің кепілі ретінде танылатын өзара кепілдік несие алуға ба जाऊы мүмкін.
Резервтер
Қарыз берушілер қарыз алушылардан белгілі бір шығыстарды жабу кезінде, мысалы, күтілетін жалдаушыларды жақсарту және жалға алу комиссиясы (TI/LC) шығындары, қажетті жөндеу және капиталдық шығындар, сондай-ақ пайыздық резервтерді қаржыландыру үшін резервтер құруды талап етуі мүмкін.
Сақтандырудың өлшемдері
Қарыз берушілер әдетте қарызды өтеудің ең төменгі коэффициентін талап етеді, ол әдетте 1,1 мен 1,4 аралығында болады; бұл коэффициент – мүліктің тудыратын табысы (таза ақша ағыны) мен қарызды өтеудің (ипотекалық төлем) арақатынасы. Мысалы, егер сауда орталығының иесі жалға алушылардан айына 300 000 доллар түсім алса, ал шығындары айына 50 000 доллар болса, қарыз беруші әдетте ай сайын 227 273 доллардан аспайтын төлемді талап ететін несие бермейді (($300 000 – $50 000) / 1,1), яғни 1,1-ге жуық қарызды жабу коэффициенті. Қарыз берушілер сондай-ақ несие құнының (LTV) көрсеткішін де қарастырады. LTV – бұл ипотека сомасының жалпы бағаланған құнға шаққандағы пайызын көрсететін математикалық есептеу. Мысалы, егер қарыз алушы 10 миллион доллар тұратын кеңсе сатып алу үшін 6 миллион доллар несие алғысы келсе, LTV коэффициенті 6 миллион / 10 миллион доллар, яғни 60% болады. Коммерциялық ипотеканың LTV көрсеткіші әдетте 55% пен 70% аралығында, ал тұрғын үй ипотекасы үшін бұл көрсеткіш әдетте 80% немесе одан да жоғары болады. Қарыз берушілер бір шаршы метрге шаққандағы жалға алу бағасын, бір шаршы метрге шаққандағы құнын және бір шаршы метрге шаққандағы алмастыру құнын да қарастырады. Бұл көрсеткіштер мүліктің орналасқан жеріне және мақсатына байланысты кең ауқымда өзгеруі мүмкін, бірақ жылжымайтын мүліктің қаржылық жағдайының және бәсекеге қабілетті жаңа жобалардың пайда болу ықтималдығының пайдалы индикаторлары болып табылады. Қаржылық дағдарыстан кейін қарыз берушілер қарызды өтеу коэффициентін толықтыру үшін жаңа көрсеткіш – қарыздың түсімін пайдалана бастады. Қарыздың түсімі – мүліктің таза операциялық кірісін (NOI) ипотека сомасына бөлгендегі нәтиже ретінде анықталады.
Сақтандыруды кепілдендіру практикасы
Қарыз берушілер әдетте, ұсынылып отырған коммерциялық ипотекалық несиенің мақұлдануына дейін жан-жақты тексеру жүргізеді. Мұндай тексеруге көбінесе нысанға бару, қаржылық жағдайды талдау, сондай-ақ мүліктің демеушісі мен заңды түрде несие алатын ұйымды тексеру кіреді. Қарыз берушілер несие тарихына, банк шоттарына, бизнес құрылған уақытқа және жылдық кіріске де назар аударады. Көптеген қарыз берушілер бағалау, экологиялық есеп, инженерлік сараптама және анықтамалар сияқты үшінші тараптан алынған есептерді тапсырып, оларды қарап шығады.
Банктер
Банктер, үлкен және кіші, коммерциялық ипотекалық несиелердің дәстүрлі ұсынушылары болып табылады. Федералды резервтік жүйенің мәліметтері бойынша, 2013 жылдың 30 маусымына қарай банктердің балансында 1,5 триллион долларлық коммерциялық ипотека болды. RTC секьюритизация әдістерін енгізгеннен кейін жеке банктер оларды бағалы қағаздарға айналдыру мақсатында арнайы несиелер беруді бастады. Мұндай несиелер көбінесе белгіленген амортизациялық кестеден ертерек төлеуге тыйым салатын етіп құрылады. Бұл инвесторлар үшін осы бағалы қағаздарды тартымды етеді, себебі олар коммерциялық ипотеканың пайыздық ставкалар төмендесе де, мерзімінен бұрын өтелмейтінін біледі. Жаңа CMBS шығарылымы 2007 жылы 229 миллиард долларға жеткен. Содан кейін, нашар сапалы ипотекалық несиелер дағдарысы және оның салдарынан туындаған жаһандық қаржы дағдарысы CMBS бағаларын күрт құлдыратып, 2008-2009 жылдары CMBS бағалы қағаздарының жаңа шығарылымдары дерлік тоқтады. Нарық жаңаруға көшті, 2010 жылы жаңа шығарылым 12 миллиард доллар, 2011 жылы 37 миллиард доллар, ал 2012 жылы 48 миллиард доллар құрады.
Мемлекеттік мекемелер
Fannie Mae және Freddie Mac сияқты мемлекеттік демеушілік кәсіпорындар, сондай-ақ Ginnie Mae сияқты мемлекеттік корпорациялар АҚШ-та көппәтерлі коммерциялық жылжымайтын мүлік (яғни пәтер үйлері) үшін белсенді несие берушілер болып табылады. 2013 жылдың 30 маусымына қарай мемлекеттік демеушілік кәсіпорындар немесе Агенттік және GSE қолдауымен ипотекалық пулдарда шамамен 390 миллиард долларлық көппәтерлі тұрғын үй ипотекасы болды, бұл сол кездегі жалпы коммерциялық ипотеканың 12%-ын және көппәтерлі коммерциялық ипотеканың 43%-ын құрады. 2014 жылы коммерциялық несиелер жалпы ипотекалық несиелердің көлемі бойынша 5,2%-ын ғана құрады, бірақ құны бойынша 25,3%-ын құрады. Осы жылы орташа коммерциялық ипотека 1,46 миллион фунт стерлинг болды, ал орташа тұрғын үй ипотекасы 236 400 фунт стерлинг болды. Сарапшылар ірі банктердің капитал талаптарының күшеюі коммерциялық несиеге кері әсер етеді деп болжады; алайда, Англия Банкінің 2013 жылғы IV тоқсандағы несие жағдайлары туралы сауалнамасы көрсеткендей, корпоративтік секторға коммерциялық несиеге қолжетімділік жыл бойына артқан.
Реттеу
Реттелген ипотекалық келісімшарттар қарыз алушы немесе байланысты тұлғаның тұрғын үй ретінде немесе онымен байланысты пайдаланатын мүлікке қатысты деп анықталғандықтан, жеке коммерциялық ипотекалық келісімшарттар мен олардың сатылуы Қаржылық Жүргіздік Агенттігі (FCA) тарапынан реттелмейді. 40% немесе одан көп бөлігі тұрғын үй ретінде пайдаланылатын аралас мақсаттағы мүліктерге қатысты ерекшелік бар. Алайда, 2016 жылдың наурыз айына дейін Ұлыбритания коммерциялық және жартылай коммерциялық мүліктер арасында ешқандай айырма жасамайтын жалқы еуропалық ипотекалық несие директивасына сәйкес жаңа ережелерді енгізуге міндетті болады. Сондықтан, жаңа ережелер күшіне енген кезде тұрғын үй мақсатында пайдаланылатын үлесіне қарамастан, барлық аралас мақсаттағы мүліктер FCA реттеуіне кіретіні әзірге белгісіз.
Коммерциялық және сатып алу-жалға беру арасындағы айырмашылық
Ұлыбританияда тұрғын емес жылжымайтын мүлікті сатып алуға арналған коммерциялық ипотекалар мен, жалға берілмек болған тұрғын үй мүлігін сатып алуға арналған "сатып алу-жалға беру" ипотекалары арасында ерекшелік бар. "Сатып алу-жалға беру" несиелерін коммерциялық және тұрғын үй ипотекалық несие берушілер екеуі де ұсына алады. "Сатып алу-жалға беру" ипотекалары коммерциялық және тұрғын үй ипотекаларымен ұқсастықтары бар. Жоғары тұтынушылық сұраныс және капиталды өтеу талаптарының төмен болуына байланысты, ипотекалық несие берушілер "сатып алу-жалға беру" қаржысын коммерциялық ипотекаларға қарағанда әдетте төмен пайыздық мөлшерлемемен ұсына алады. Сондай-ақ, "сатып алу-жалға беру" және тұрғын үй нарықтары арасында реттеушілік байланыс бар, және көптеген "сатып алу-жалға беру" несие берушілері тұрғын үй ипотекалық өтінімдері үшін FCA-ның талаптарына ұқсас кепілдік беру тексерулерін қолданады. Дегенмен, коммерциялық ипотекалар сияқты, "сатып алу-жалға беру" ипотекалары да табысқа шаққан еселік емес, қарызды өтеуге қабілеттілік арқылы кепілдендіріледі. High Street банктері коммерциялық ипотека үшін DSCR-ді 160–170%, ал "сатып алу-жалға беру" ипотекасы үшін 125–130% деңгейінде есептесе, мамандандырылған несие берушілердің аз бөлігі коммерциялық ипотека үшін 125–130%, ал "сатып алу-жалға беру" ипотекасы үшін 110% деңгейінде есептеуі мүмкін.