Кіріспе

Грамматикадағы сөйлем түрі

Тіл білімінде, шексіз сөйлем – тәуелді немесе кіріктірілген сөйлем, ол мәтін жасалғанға дейін, оның барысында немесе кейін орын алса да, жағдайды немесе оқиғаны бірдей бейнелейді. Осыған орай, шексіз тәуелді сөйлем бір процесті, орын алатын уақытын нақты көрсетпестен, екінші процестің жағдайы ретінде көрсетеді. Мысалдары:

Шексіз тәуелді сөйлемдер
Мен Бродвейге пьеса көруге бара жатырмын. Мен Бродвейге пьеса көру үшін бардым.

Шектеулі тәуелді сөйлемдер
Мен Бродвейге пьеса көру үшін бара жатырмын. Мен Бродвейге пьеса көруге бардым.

Сонымен қатар, шексіз кіріктірілген сөйлем бейнеленген нәрсеге қатысты толықтыруды білдіреді. Мысалдары:

Шексіз кіріктірілген сөйлемдер
Мен Беллвью даңғылы деп аталатын көшедемін. Мен Беллвью даңғылы деп аталатын көшеде болдым.

Шектеулі кіріктірілген сөйлемдер
Мен Беллвью даңғылы деп аталатын көшедемін. Бұрын Беллвью даңғылы деп аталатын көшеде тұрдым. Мен Беллвью даңғылы деп аталатын көшеде болдым. Бұрын Беллвью даңғылы деп аталатын көшеде тұрдым.

Тілдің тәуелсіз сипаттамаларында, шексіз сөйлем – сөз тізбегі шексіз формадағы сөйлем; мысалы, латын тіліндегі етістік формаларының Присциан категорияларын пайдалану арқылы, көптеген тілдерде шексіз сөйлемдерді қамтитын мәтіндерге кездесеміз. Мұндай жағдайларда, шексіз сөйлем әдетте грамматикалық рөл атқарады – көбінесе оны қамтитын үлкен сөйлемдегі есім, сын есім немесе етістік рөлінде.

Әртүрлі дәстүрлер

Присцианның пікірінше, delenda – бұл партицип, себебі ол сан, жақ және род бойынша Карфаген есімді бағынышты сөзбен келіседі. Присцианның сөздердің түрлерін анықтау теориясында сөздер сөздің грамматикалық контекстіне тәуелсіз жасалған морфологиялық үлгілерге сәйкес жіктеледі. Сондықтан, Присцианның етістік санаттарын қазіргі заманғы шексіз сөйлем түсінігіне қате қолдану, сөйлем жоқ жерде сөйлемдерді анықтауға алып келуі мүмкін. Тіл біліміндегі генеративтік теория және тілдің жүйелік функционалдық теориясы екеуі де жоғарыда ұсынылған Карфаген delenda est талдауын қолдамайды. Мысалы, француз тіліндегі белсенді, шексіз етістіктер sorti(e) және entré(e) (il est sorti/entré және elle est sortie/entrée) delenda сияқты бағынышты сөзбен сан және род бойынша келіседі, бірақ бұл сөздер генеративтік теорияда жеке шексіз сөйлем деп, ал жүйелік функционалдық теорияда жеке шексіз сөйлем деп қарастырылмайды. Carthago delenda est / Carthago must be destroyed мысалында, est етістігі модальдық көмекші етістік болып табылады, өйткені ол модальдық және жақ ретінде жұмыс істейді. Carthago must be destroyed сөйлемінің синтаксистік ағашы төменде көрсетілген:

Ағылшын тіліндегі осындай сөйлемдердің қолданылуы туралы толық мәліметтер үшін қараңыз , және ағылшын тілінің пассивті дауысы.