Кіріспе

Американдық веналық форумның анықтамасы бойынша, веналық жара – "терінің толық қалыңдықпен зақымдануы, көбінесе білезік аймағында, өздігінен жазылмаған және веналық дуплекс ультрадыбыстық тексеру нәтижесінде созылмалы веналық ауруға байланысты туындаған". Веналық жаралар – аяқтардың (сондықтан аяқ жаралары) веналық клапандарының дұрыс жұмыс істемеуі салдарынан пайда болатын жаралар деп есептеледі. Олар халықтың 1% -ын қамтитын созылмалы жаралардың маңызды себебі болып табылады. Веналық жаралар көбінесе аяқтың медиалдық-дисталдық бөлігінде дамиды және өмір сапасына теріс әсер ете алады. Дене шынықтыру, сондай-ақ компрессиялық шұлықтар жазылу процесін жеделдетеді. NICE ұсынымы бойынша, аяқтағы веналық жарасы бар кез келген адам, тіпті жазылған жағдайда да, веналық дуплекс ультрадыбыстық тексеру және эндовеналық хирургияға бағалау үшін тамыр маманына жолдануы керек.

Патофизиология

Веналық жараның нақты себебі белгісіз, бірақ көбінесе оның ортақ себебі – веналық стазис болып табылады, ол созылмалы веналық жеткіліксіздік және/немесе жүрек жеткіліксіздігінен туындауы мүмкін. Веналық стазис венадағы қысымның көтерілуіне әкеледі. Денеге артериялар мен веналар арасындағы қысым градиенті қажет, осы арқылы жүрек артериялар арқылы қанды итеріп, веналарға жібереді. Веналық гипертония пайда болғанда, артериялар веналардан айтарлықтай жоғары қысымға ие болмайды, соның салдарынан қан аймаққа тиімді түрде сорылмайды немесе одан шығарылмайды. Лейкоциттердің қан тамырларын бітеуі "қайта ағынсыз құбылысқа" себеп болуы мүмкін, онда ишемиялық тіндер толыққанды қайта қанмен толықпайды.

Артериялық жарадан айырмашылығы

Веналық жара көбінесе аяқтың ішкі жағында, әдетте, "гейтр аймағындағы" медиалдық тоқпанның айналасында пайда болады, ал артериялық жара аяқтың сыртқы жағында және сүйек шығыңқыларында пайда болады. Веналық жара көбінесе шалқақ, тегіс емес жиектерімен, ал артериялық жара терең және "тесік салынғандай" көрінеді. Веналық жаралар көбінесе "ылғал" болып келеді, орташа немесе көп мөлшерде сұйықтық бөлінеді, ал артериялық жаралар көбінесе "құрғақ" және қабыршақтанған болады. Веналық жараның айналасындағы тері ісінуі мүмкін (ісінген) және кең тамырлардың белгілері болуы мүмкін; артериялық жараның айналасындағы тері бозғылт, салқын, жылтыр және түксіз болуы мүмкін. Екі веналық және артериялық жаралар да ауыруы мүмкін, бірақ артериялық жаралар көбінесе күштірек ауырады, әсіресе аяқты көтерген кезде, мысалы, жатқанда.

Дифференциалдық диагностика

Аяқ жаралары әртүрлі патологиялық процестердің нәтижесі болуы мүмкін. Аяқ жараларының көп кездесетін себептері – перифериялық артериялық ауруларда және веноздық стаз жараларында байқалатын, тіндерге қан ағынының және оттегінің жеткіліксіз түсуі. Қосымша себептерге пиодерма гангреноз немесе Свитт синдромы сияқты нейтрофильді тері жағдайлары; криоглобулинемия сияқты васкулиттік процестер; кальцифилаксия (көбінесе соңғы сатыдағы бүйрек ауруы бар адамдарда кездеседі, бірақ варфарин сияқты дәрілердің әсерінен де пайда болуы мүмкін); жалпақ жасушалы карцинома (Маржолин жарасы) немесе миелодиспластикалық синдром сияқты қатерлі ісіктер; нейропатия (мысалы, диабеттік перифериялық нейропатия); нокардиоз, споротрихоз немесе микобактериялық инфекциялар сияқты әдеттен тыс инфекциялар жатады.

Алдын алу

Компрессиялық шұлықтар веноздық жаралары болған адамдарда жаңа жаралардың пайда болуын тоқтатуға көмектеседі.

Емдеу

Емдеудің басты мақсаты – жараның үстінен тері өсуіне жағдай жасайтын орта құру. Көп жағдайда бұл веналық рефлюксті анықтау және емдеуді қажет етеді. Ұлттық денсаулық сақтау және сапалы медицина институты (NICE) екі апта ішінде жазылмаған немесе жазылған аяқ жарасы бар кез келген адамды тамыр хирургіне жолдауды ұсынады. Көптеген веналық жаралар пациенттің білім алуына, аяқтың жоғары көтерілуіне, серіптес қысымға және бағалауға (Бисгаард режимі деп аталады) жауап береді. Дене шынықтыру және серіптес шұлықтардың бірге қолданылуы жазылу процесін жеделдетеді. Күміс препараттары көбінесе тиімсіз, бірақ кадексомер йодты кремдердің пайдалы екенін көрсететін деректер бар. Веналық жараларды емдеу үшін таңдалатын жабындар елдер арасында әртүрлі. Антибиотиктерді тек дәрігердің кеңесі бойынша қолдану ұсынылады, себебі бактериялардың антибиотиктерге төзімділігі пайда болуы мүмкін. Бұл веналық жаралар үшін маңызды мәселе, себебі олар, мысалы, жарақаттарға қарағанда баяу жазылады. Нарықта ұзақ мерзімді қолдануға жарамды табиғи альтернативтер бар, мысалы, бал және шайырлы май. Бұл өнімдер Еуропалық Одақта медициналық құралдар саналады және CE белгісімен таңбалануы керек. Альгинатты жабындардың гидроколлоидты немесе жабыспайтын жабындармен салыстырғанда веналық жараны жазылуына тиімділігі туралы нақты мәліметтер жоқ. Сонымен қатар, терапиялық ультрадыбыс веналық жараның жазылуын жақсарта ма, жоқ па, әлі белгісіз.

Компрессиялық терапия

Серпімді емес, жүре алатын, тізеден төменгі (БК) қысым веноздық сорғы жетіспеулігіне байланысты рефлюстің әсерін азайтады. Қысымдық терапия веноздық аяқ жараларын емдеу үшін қолданылады және қан тамырларының диаметрін және қысымын төмендетіп, олардың тиімділігін арттырады, қанның кері ағуын болдырмайды. Бұл тромбиннің белсенділігін төмендетіп, плазминнің белсенділігін арттыру арқылы қан ұюын болдырмайды, капиллярлардан шығатын сұйықтық мөлшерін азайтып, ісінудің алдын алады. Дегенмен, қысымдық бинттердің зиянды әсерлері бар ма, әлде қысымды қолданудың денсаулыққа тигізетін пайдасы оның құнынан жоғары ма, әлі белгісіз. Жақын уақытта пайда болған жараны емдеуде қысым астына қолданылатын бинттің түрі маңызды көрінбейді, гидроколоид қарапайым, аз жабысатын бинттерден артық емес. Екі есе қысыммен киілетін шұлықтарды, мысалы, жаралық шұлықтарды қолданғаннан кейін жараны емдеуде жақсы нәтижелер көрсетілді. Бұл жүйелерде екі түрлі шұлық бар, олардың бірі көбінесе ақ түсті. Осы шұлықты бірінші болып киіп, түнде де киюге болады, ол 20 мм рт.ст. немесе одан аз қысыммен тамырларды қысымдайды. Сонымен қатар, ол жаралық жабындыны өз орнында ұстап тұрады. Екінші шұлық, көбінесе қоңыр, кейде қара түсті, 20-30 мм рт.ст. қысыммен күндіз басқа шұлықтың үстінен киіледі. Аралық пневматикалық қысым құрылғыларын қолдануға болады, бірақ олар қарапайым қысымдық бинттерден артық екені әлі анық емес. Адамдарға қысымдық терапияны сақтауға көмектесуге бағытталған шаралардың тиімділігі белгісіз. Бұл сала бойынша қосымша зерттеулер қажет.

Дәрі-дәрмектер

Пентаксифиллин - компрессиялық шұлықтармен бірге қолдануға пайдалы қосымша ем, сондай-ақ ол өздігінен де көмектесе алады. Ол тромбоциттердің жинақталуын және тромбтардың пайда болуын азайту арқылы әрекет етеді. Асқазан-ішек жолының бұзылуы мүмкін жағымсыз әсер ретінде хабарланды. Сулодексидпен емдеудің ықтимал жағымсыз әсерлерін, тиімділігін және дозалау режимін анықтау үшін тағы зерттеулер қажет. Веноздық жарасы бар адамдарға емдеудің мүмкін нұсқасы ретінде аспариннің ауызға қабылданатын дозасы зерттелуде. 2016 жылғы Кокран жүйелі шолуы бұл емнің қауіпсіз және тиімді екені расталғанша қосымша зерттеулер қажет деген қорытындыға келді. Ауызға қабылданатын мырыш қосымшалары веноздық жаралардың жазылуына көмектеседі деген дәлел жоқ, бірақ бұл нәтижелерді растау үшін тағы зерттеулер қажет. Созылмалы жаралардың жазылуын жеделдету үшін протеаза активтілігін төмендетуге бағытталған емдеулер ұсынылған, алайда оның пайдасы әлі белгісіз. Веноздық жараларда протеаза деңгейінің жоғарылауын анықтау және протеазаны реттеу арқылы емдеудің тиімділігі туралы да жеткілікті мәлімет жоқ. Протеазаны реттеуші матрицалық емдеу веноздық жараның жазылуына көмектеседі деген аз сенімділікпен айтуға болады. Флавоноидтар веноздық жараларды емдеуде пайдалы болуы мүмкін, бірақ бұл мәліметтерді сақтандырып бағалау керек.

Жараны тазалайтын ерітінділер

Жараларды тазалаудың тиімділігін немесе жара тазалау ерітінділерінің (полигексаметилен бигуаниді, сутек пероксидінің судағы ерітіндісі және т.б.) веналық аяқ жарасын жазуға көмектесетін стерильді судан немесе физиологиялық ерітіндіден жақсырақ екенін анықтау үшін жеткілікті мәліметтер жоқ. Тазалау ерітіндісін таңдау немесе қолдану әдісі веналық аяқ жарасының жазылуына әсер ете ме, жоқ па – белгісіз. Коллаген мен өршілген тері жасушаларынан жасалған жасанды тері де веналық жараларды жабу және олардың жазылуына көмектесетін өсу факторларын бөліп шығару үшін қолданылады. Жүйелі шолу көрсеткендей, екі қабатты жасанды теріні компрессиялық бинтпен қолдану, қарапайым бинттермен салыстырғанда веналық жараларды емдеуде тиімді. Жергілікті анестезия астында жүргізілген эндовендік хирургия (термоабляция – эндовендік лазерлік аболяция немесе радиожиіліктік аболяция, перфораторларды жабу (TRLOP) және көбікті склеротерапия) 85%-ға жуық сәттілік көрсеткішімен аяқталды, емделген жаралардың 3,1 жыл ішінде қайталануы байқалмады және таңдалған топтағы пациенттердің 98%-ында клиникалық жақсару тіркелді. Беткейлік веналық жеткіліксіздік кезінде компрессиямен бірге қолданылған эндовендік аболяция, тек компрессияға қарағанда аяқ жарасының жазылуын жақсартады (жоғары сапалы деректер). Субфасциальды эндоскопиялық перфоратор хирургиясының веналық жараның жазылуына әсері әлі анық емес.

Сырғаулар

Қандай бинттер мен жергілікті қолданылатын препараттар веналық аяқ жараларын емдеуде ең тиімді екені әлі белгісіз. Күміс қосылған бинттер веналық аяқ жараларының жазылу мүмкіндігін арттыруы мүмкін. 60% қант немесе глюкоза ұнтағы және 40% вазелин қоспасы клиникалық сынақтарда сәтті қолданылды. 2013 жылғы Кохрейн жүйелі шолуы веналық аяқ жараларын жазылуға көмектесетін көбікті бинттердің тиімділігін анықтауға бағытталған. Авторлар көбікті бинттердің басқа бинт түрлерінен артық екеніне қатысты нақты тұжырым жасау мүмкін емес екенін және осы зерттеу сұрағына жауап беру үшін қосымша рандомизацияланған бақыланатын сынақтар қажет екенін қорытындылады. Дегенмен, ибупрофенмен қапталған бинттер веналық аяқ жарасы бар адамдарға ауырсынды жеңілдетуге көмектесуі мүмкін деген деректер бар.

Болжам

Веналық жараларды емдеу қымбатқа түседі, және жазылғаннан кейін қайталану қаупі жоғары; бір зерттеу көрсеткендей, жазылғаннан кейін бесінші жылға дейін веналық жаралардың 48%-ға дейін қайтадан пайда болған.

Зерттеу

Ұлыбританияда қазіргі кездегі "ең жақсы" практика – жара жазылғаннан кейін негізгі тамырлық рефлюксті емдеу. Бірақ, жара емделу алдында эндовендік емдеу ұсынылуы керек пе, әлде жоқ па деген мәселе күмәнді, себебі қазіргі дәлелдер бұл тәсілді стандартты ем ретінде қолдамайды. ЕВРА (Early Venous Reflux Ablation) ойық жарасы сынағы – Ұлттық денсаулық сақтау және күтім зерттеу институты (NIHR) қаржыландырған, созылмалы веноздық ойық жарасы бар пациенттердегі беткі тамырлық рефлюксті ерте және кешіктірілген эндовендік емдеуді салыстыратын рандомизацияланған клиникалық сынақ. Бұл сынаққа қабылдау 2013 жылдың қазан айында басталды. Зерттеу 24 апта ішінде жазылу көрсеткіштерінің 60%-дан 75%-ға дейін артуын көрсетуді жоспарлап отыр. Суррей университетінің зерттеуі, Аяқ жарасы қайырымдылық қорымен қаржыландырылды. Зерттеу аяқ жарасының науқастың туыстары мен достарына, сондай-ақ емдеудің оларға тигізетін әсеріне қатысты психологиялық әсерін қарастырды.