Кіріспе

Жапон суретшісі және сәулетшісі Шусаку Аракава (荒川 修作) – жапондық концептуалдық суретші және сәулетші. Ол жазушы және суретші Мадлен Гинспен төрт онжылдықтан астам уақыт бойы жеке және көркем серіктестік құрды, олар түрлі көрнекі құралдармен жұмыс істеді, соның ішінде: сурет салу және графика, эксперименталды кино, перформанс өнері, сәулет және ландшафт дизайны. Өмір бойы Аракава өз шығармаларына өнердің ішкі функцияларын, адамның физикалық әлемді қабылдауын, белгілердің, символдардың және визуалды мағыналардың тілін қарастыратын философиялық идеяларды жиі енгізді. Бұл тақырыптық элементтер ғылым, философия және өнер тарихындағы көрнекті тұлғалардың – Леонардо да Винчи, Альберт Эйнштейн және Людвиг Витгенштейннің жазбалары мен теорияларына негізделген. 1960 жылдардан бастап Аракаваның жұмысы батыс өнер әлемінен жағымды пікірлер алды және оның көптеген беделді галереялар мен мұражайларда өкілдігі болды: Дуан галереясы, Гагосиан, Ұлттық заманауи өнер мұражайы, Помпиду орталығы, Дэвид Барнетт галереясы, Метрополитен өнер мұражайы және Нью-Йорк заманауи өнер мұражайы. Аракава мен Гинс «Артқа бұрылатын тағдыр» қорын құрды, онда олар адам өмірінің ұзақтығын арттыруға бағытталған сәулеттік нысандарды жобалады. Сонымен қатар, олар 1987 жылы Архитектуралық дене зерттеулер қорын коммерциялық емес зерттеу тобы ретінде құрды, ол өмір мен өлім табиғаты туралы мәселелерді зерттейтін белгілі биологтармен, нейробиологтармен, кванттық физиктермен және дәрігерлермен көп салалы зерттеулерді ынталандырды. Аракава көбінесе тек тегімен ғана аталды, және бұл оның АҚШ және Еуропадағы мансабында жиі қолданылатын практикаға айналды.

Ерте өмір

Шусаку Аракава 1936 жылы 6 шілдеде Нагоя қаласында дүниеге келген. Оның отбасы удон дүкенімен айналысқан. Аракава өзін "мәңгілік шеттен қараушы" және "болашақтың абстракционисі" деп сипаттаған, сонымен қатар өнер, математика және медицина сияқты түрлі салаға қызығушылық танытқан. Аракава қысқа мерзімге Мусашино өнер университетінде оқыған.

Карьерасының алғашқы жылдары (1950 - 1960 жылдар)

Аракаваның алғашқы жұмыстары 1958 жылы танымал Йомиури тәуелсіз көрмесінде тұңғыш рет қойылды. Бұл соғыстан кейінгі жапон авангарды өнері үшін шешуші кезең болды, дәстүрлі жапон көрмелерінің қатаң талаптарынан айнып, еркін құрылымға, жүлделердің және шешім қабылдайтын қазылар алқасының болмауына басымдық берді. Осы көрмеде Аракава 1945 жылы Хиросима мен Нагасакиде болған атомдық бомбалауды сынаған әлеуметтік-саяси инсталляция жасады. Қорап сияқты жәшіктерде түк пен шаштары бар цемент кесектері орналастырылған, бұл американ әскерінің жапон азаматтарына келтірген зорлық-зомбылықты еске түсірді. Күнделікті тұтыну тауарларын жинастыру арқылы объектілерді пайдалану, Аракаваға дәстүрлі түрде көркем өнермен байланысты емес заттар арқылы мағынаны жеткізуге мүмкіндік берді. 1960 жылы АҚШ-Жапония қауіпсіздік шартына қарсы Анпо наразылықтарының қызу шағында Аракава Генпей Акасегава, Усио Шинохара, Шо Казакура, Кинпей Масузава және топтың негізін қалаушы Масанобу Йошимурамен бірге авангардтық өнер ұжымы Neo Dada Organizers-ге қосылды. Топ визуалды және перформативті өнерді біріктірген бірқатар ерекше "оқиғалар" мен "перформанстар" ұйымдастырды, оларды өнер сыншысы Ёшиаки Тоно "анти-өнер" (хан гейдзюцу) деп атады, ал сыншы Хариу Ичиро "адамгершіліксіз мағынасыз" деп бағалады. Аракаваның Neo Dada мүшесі ретіндегі әрекеттерінің бірі – Нихон университетінде орындалған "Көрермен жасаған орын" (Site Made by the Viewer) атты жұмысы. Онда Аракава 400 көрерменді аудиторияға шақырды, бірақ оларды ішке кіргізбеді. Йошимура және тағы бес адам Аракаваның ынтасымен аудитория балконына баспалдақпен көтерілгенде, Аракава баспалдақты алып тастап, оларды бір сағаттан астам уақыт балконда қамап, өзі қараңғылықта тыныш отырды. Аракава өнер туындысын жасамағанын, керісінше, көрермендерін "актерлерге" айналдырып, оларды "басқарғанын" түсіндірді. Аракава ақырында Neo Dada Organizers ұжымынан "әстетикалық көзқарасы тым күшті" болғаны және топтық іс-шараларды тәртіпсіз бұзғаны үшін шығарылды.

Суретшілік және графика (1960-шы жылдар 2010)

Аракуа 1961 жылы 14 доллар және Марсель Дюшанның телефон нөмірімен Нью-Йоркке келді. Әуежайдан Дюшанға телефон соғып, оныңмен жақын достық қарым-қатынас орнатты. Дюшанның өнер тудыруға қатысты тұжырымдамалық тәсілінен шабыттанған ол, суреттерінде диаграммаларды философиялық ұсыныстар ретінде қолдана бастады, осы арқылы көрермендерді формалардың бейнеленуін сұрақтап, диаграммалардың олардың қабылдауына қалай әсер ететінін бағалауға итермеледі. Ол оларды "ақыл-ойдың диаграммалары" деп атады. Аракуаның диаграммалық суреттерінде жиі кестелер, жебелер, таразылармен үйлесімдеген мәтіндер кездеседі. Сонымен қатар, Леонардо да Винчи, Альберт Эйнштейн және Людвиг Витгенштейн сияқты мәдени және тарихи тұлғалардың алуан түрлі спектрі Аракуаның философиямен көркемдік байланысына әсер етті. Тақырыптық тұрғыдан алғанда, бұл туындылар феноменология, физика, метафизика, семиотика және эпистемология негізінде құрылған теориялық идеялармен байланысты. Мағыналық тұрғыдан, бұл жұмыстар өнердің нақты мәнін және оның қалай қабылдануын зерттейтін күрделі хабарламалармен толық. "Қатты немесе жұмсақ №3" (1969) – сандар, әріптер, жебелер және сызықтар үлкен ақ кеңістікте сирегірек орналасқан картина, ал төменгі бөлігінде мынадай мәтін орналасқан: "Бұл жебелерге шамалы нәрсе сілтеме жасалған/Сандарды қалағандай реттеңіз". "Қатты немесе жұмсақ №3" сияқты суреттер көрермендердің арасында сыни ойлауды ынталандыруға арналған, олар қарапайым визуальдық элементтерден (сызық, пішін, түс, форма және т.б.) тілдің қалай құрылатынын түсінуге көмектеседі. 1997 жылы Гуггенхаймда өткен "Мағына механизмі" көрмесінде өнер сыншысы Роберта Смит Аракуаның суреттері мен гравюраларын "Дада және Флюкстуң, сондай-ақ жақын арада пайда болатын Концептуалдық өнердің арасындағы көпір" деп сипаттап, олардың "философиялық немесе тілдік жұмбақтар" ретінде әрекет ететінін, олар көптеген интерпретациялар мен визуальдық түсіндірулерге ашық екенін қосты. Оның мансабының шағын бөлігі болғанымен, эксперименталды киноға қатысуы оның көрермендердің қабылдауын сұрақтап, өзгертудің тағы бір жолы болды, бұл оның философиялық мазмұны бар "Неге емес: Эсхатологиялық экологияның серенадасы" (1969) фильмінде көрініс тапты. "Мысал ретінде" (1971) фильмінде Нью-Йорк көшелерінде мас күйде сарыбас болып жүрген жас үйсіз бала бейнеленген, ал ер адам мәтін оқып жатыр. Фильмнің деректі стильдегі түсірілімдері Аракуа мен Гинстің ұзақ мерзімді архитектуралық жобасы "Мағына механизмі" жобасында ұсынылған теорияларды бейнелеуге және түсіндіруге арналған, ол "мағынаны бөлшектеу және мағынасыздықты құруды" мақсат етеді.

Мағынаның механизмі (1960-шы жылдар 1980-ші жылдар)

1963 жылдан бастап ол әріптесі – суретші, сәулетші және ақын Мадлен Гинспен бірлесіп «Мағынаның механизмі» зерттеу жобасымен айналысты, ол 1973 жылы аяқталды. Осы зерттеу жобасы және одан кейінгі архитектуралық жобалары – салынғандары да, салынбағандары да – 1997 жылы Соходағы Гуггенхайм мұражайында өткен Араква + Гинс: «Қайтымды Тағдыр» көрмесінің негізін құрады (осы аттас кітап олардың ең толық жинағы болып табылады және «Мағынаның механизмі» Араква/Гинс кітабының барлық мазмұнын қамтиды). Панельдер мағынаның мәніне қатысты көзқарастар жиынтығы ретінде көрінеді, оларды «толық» немесе мағынаға қатысты тұтас көзқарас деп сипаттауға болады. Бүгінгі күнге дейін «Мағынаның механизмі» кітабының екі басылымы жарық көрді және көптеген панельдер коллаж элементтерін біріктіреді. Араква мен Гинс қайтыс болғаннан кейін Архитектуралық дене зерттеу қоры мен «Қайтымды Тағдыр» қоры арасында «Мағынаның механизміне» меншік құқығы үшін заңдық дау туды.

Қайта түсетін тағдыр қоры (1980-жылдар 2010)

Аракава мен Мадлен Гинс 2010 жылы Reversible Destiny Foundation-ды құрды, бұл адам өмірінің ұзақтығын арттыру үшін архитектураны пайдалануға бағытталған ұйым. Олар «Архитектуралық дене» (Алабама университетінің баспасы, 2002) және «Өлімді заңсыз ету» (Нью-Йорк: Roof Books, 2006) кітаптарының авторлары, сондай-ақ «Архитектуралық дене» (Алабама университетінің баспасы, 2002) атты кітаптың каталогы. 1995 жылы «Қияметке қайтарылатын Йоро паркі» жобасы «тәжірибе паркі» ретінде ұсынылды, мақсаты – келушілердің денелік сезімі мен физикалық әлемге қатынасын өзгерту. Парктен тегіс, жазық беттер толығымен алынып тасталды, олардың орнына Аракава мен Гинс бұдырлы, дөңгелек беттерге баса мән берді, бұл паркте жүруді қиындатты. Көрермендер алғашқы қадамдарын басатын нәрестелер сияқты, осы орынмен өзара әрекеттесуге шақырылды. Нью-Йорк штатының Ист-Гэмптон қаласындағы Bioscleave House (Өмір сүру ұзақтығын ұзартатын вилла) (2000–2008) Аракава мен Гинстің адам өліміне қатысты философиясын көрсетеді. Үйдің пішіні асимметриялық, толқынды сыртқы түрімен ерекшеленеді, ал ішкі және сыртқы қабырғалары ондаған түрлі-түсті бояулармен боялған. Шатырлар мен кіреберістер әртүрлі бағытта және биіктікте, тік немесе қисық жиектермен созылады. Сол сияқты, терезелер мен шамдар да қабырғаларға әртүрлі биіктікте орналасқан. Едендер қатайтылған топырақтан жасалған, беттерінде кішкентай және тік еңістердегі дөңгелектер бар. Тұрғындардың дене тепе-теңдігін сақтауына көмектесу үшін бірнеше бөлмеде тіреулер орнатылған. Аракава мен Гинс тұрғын үйлердің тұрақсыздық және ыңғайсыздық сезімін тудыратын конфигурацияда салынғандығының маңызды екеніне сенді. Олар физикалық жайлылық пен бейқызметтік адам денесінің нашарлауына әкеледі, ал өлімді жеңудің жолы – тұрақты дене қозғалысын және қайта бағдарлануды ынталандыратын үйде тұру, бұл Bioscleave House-тың тегіс едендерінің және терезелердің әртүрлі биіктікте орналасуынан көрінеді. «Артқа бұрылатын тағдыр лофттері Митака (Хелен Келлер есінде)» 2005 жылы Токионың батыс шетіндегі қала маңында аяқталды. Bioscleave сияқты, лофттерде «процедуралық архитектура» философиясы қолданылды, оның мақсаты – адам денесін жасқа байланысты құлдыраудан сақтау үшін қоршаған ортамен үнемі физикалық өзара әрекеттесуде ұстау. Формальды тұрғыдан алғанда, әр лофт кубикалық, шар тәрізді және түтік тәрізді пішіндерде жиналған, олардың әрқайсысы тұрғын үйлер үшін әртүрлі кеңістіктік шешімдер ұсынады. Bioscleave көбінесе тұрғын үй функцияларына бағытталған болса, Митака лофттері тұрғын үйлер, білім беру орталықтары және мәдени орталықтар ретінде көп мақсатты пайдаланылады. Орынның бөліктері қысқа және ұзақ мерзімге жалға беріледі, тіпті ол танымал демалыс платформасы Airbnb-де де жарияланды.

Кейінгі өмірі

Аракава мен Гинс Берни Мэдоффтың Понци схемасында "өмірлік жинақтарын жоғалтты".

Өлім

Аракуа 2010 жылы 19 мамырда бір апта ауруханада жатқаннан кейін қайтыс болды. Жинс өлім себебін атаған жоқ. "Өлім – жаман хабар", – деді ол. Ол "қартаюға тыйым салуға" болатынын дәлелдеу үшін күшін еселеуді жоспарлаған.

Қабылдау

ХХ ғасырдың халықаралық тұрақты танылған философтары Аракаваның туындыларының метафизикалық негіздерін зерттеді және оның философиялық теорияларды көрнекі ортаға біріктіруін бағалады. Француз философы Жан Франсуа Лиотар Аракаваның жұмысын "көз арқылы ойландыратыны" үшін жоғары бағалады, ал неміс философы Ханс Георг Гадамер Аракаваны "қалыпты бағдардың тұрақтылығын ерекше, тартымды ойынға айналдырғаны үшін" мақтады – "үнемі ойлап табу ойыны". Гадамер өз пікірін одан әрі бекіту үшін неміс ақыны Пол Селанның сөзін келтірді: "Адамнан артық әндер бар". Жазушы Чарльз Бернштейн мен суретші Сьюзан Би былай деп атап өтеді: "Аракава көрнекі кеңістікті дискурс ретінде қарастырады, әлемді құрайтын, одан құрылмайтын модальдық жүйелер". Көркемсурет сыншысы және философ Артур Данто Аракаваны "шын мәнінде дамыған суретші" деп тапты және оның жетістіктерін Гинстің әдеби шеберлігімен теңеді. Ал Аракава өзі: "Сурет салу – тек жаттығу, одан артық ештеңе емес" деді.

Жинақтар

Жеке және корпоративтік коллекциялардан өзге, Аракаваның көптеген туындылары әлемдегі беделді музейлерде тұрақты түрде қойылған, оның ішінде: Нью-Йорк Метрополитен өнер мұражайы; Нью-Йорк қазіргі заманғы өнер мұражайы; Токио қазіргі заманғы өнер ұлттық мұражайы; Париж Помпиду орталығы; Жапонияның Каруизава қаласындағы Сезон қазіргі заманғы өнер мұражайы.