Шарт бұзу салдарынан туындаған зиян: құқықтық аспектілер
Consequential damages
Жұмыс шарттары бұзылғанда туындайтын залалдар: мән-жайлар, шарттың күші, міндеттемелердің бұзылуы, залалдың есептелуі. Құқықтық аспектілерді қарастырады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Заңдық ұғым
Legal concept
Салдарлы зиян, басқаша айтқанда, арнайы зиян – бұл бір тараптың шарттық міндеттемелерін орындамауы, яғни келісімшартты бұзуы салдарынан туындаған және дәлелдеуге болатын зиян. Заң тұрғысынан, орындалатын келісімшарт жарамды ұсыныс пен қабылдау арқылы білдірілген, тиісті сыйақысы бар, өзара келісімге келген, құқыққа қабілетті және заңды болуы керек. Салдарлы зиян келісімшарттың өзінен тысқары, оны орындамаудан туындаған әрекеттерге қатысты болады. Залалға себеп болған талаптың сипаты – келісімшартты бұзу немесе өкілдік талабы – берілген зиян түріне байланысты ережелерге немесе есептеулерге әсер етуі мүмкін. Мысалы, салдарлы зиян – келісімшарт құқығында туындайтын күтілетін зиянның бір түрі. Келісімшарт бұзылған жағдайда, меншік иесі үшін танылған өтеу – бұзудың тікелей салдарынан туындаған зиянды өтеу (сондай-ақ "компенсациялық зиян" деп те аталады). Зиянға келісімшарт құжаттарына сәйкес жұмысты жөндеу немесе аяқтау шығындары, сондай-ақ жоғалған немесе зақымдалған жұмыстың құны кіруі мүмкін. Бұл мердігердің өте үлкен шығынға жауапкершілікке тартылуына әкеп соқтыратын нақты мәселе. Мысалы, аяқталмаған жұмысты уақтылы аяқтауға кеткен шығын, меншік иесінің кешіктірілген аяқталу салдарынан операциялық кірістен айырылуымен салыстырғанда, аз болуы мүмкін. Салдарлы зиянды өтеу үшін, денсаулығына зиян келген, мүлігіне зақым келген немесе қаржылық шығынға ұшыраған тарап зиянды азайту міндетін орындауы керек, яғни зиянның салдарларын және одан туындаған кез келген шығынды барынша азайтуға тиіс. Салдарлы зиянды дәлелдеу үшін қажетті дәлелдердің деңгейі тікелей зиянды дәлелдеуге қарағанда жоғары. Сондай-ақ, зиянды жағдайды нақтырақ көрсету қажет. Әріптес зиянның бұзудың тікелей салдары ғана емес, сонымен қатар олар келісімшарт шарттарына келіскен кезде "орынды түрде болжауға болатын" немесе "тараптардың ойында болған" екенін дәлелдеуге міндетті. Алдын ала болжауды дәлелдеудің логикасы – келісімшартты бұзудың салдарларын болжауға қабілетті тарап, қабылданған тәуекелді өтеу үшін келісімшарт бағасын тиісті түрде өзгерте алады. Сонымен қатар, бұзушылықтан туындаған зиянды өтеу үшін, бұзушылық жасалмаған тарап өз зиянын азайту үшін орынды және уақтылы әрекет етуі керек. АҚШ Жоғарғы Соты "United States v. 50 Acres of Land" ісінде АҚШ Федералдық жер алуларында салдарлы зиянды өтеуге болмайтынын мәлімдеді.
Consequential damages, otherwise known as special damages, are damages that can be proven to have occurred because of the failure of one party to meet a contractual obligation, a breach of contract. From a legal standpoint, an enforceable contract is present when it is: expressed by a valid offer and acceptance, has adequate consideration, mutual assent, capacity, and legality. Consequential damages go beyond the contract itself and into the actions that arise from the failure to fulfill. The type of claim giving rise to the damages, such as whether it is a breach of contract action or tort claim, can affect the rules or calculations associated with a given type of damages. For example, consequential damages are a potential type of expectation damages that arise in contract law. When a contract is breached, the recognized remedy for an owner is recovery of damages that result directly from the breach (also known as "compensatory damages"). Damages may include the cost to repair or complete the work in accordance with the contract documents, or the value of lost or damaged work. This is a factual determination that could lead to the contractor's liability for an enormous loss. For example, the cost to complete unfinished work on time may pale in comparison to the loss of operating revenue an owner might claim as a result of late completion. In order to seek consequential damages, a party who has suffered physical injury, property damage, or financial loss needs to perform a duty to mitigate damages, which means that they have an obligation to reduce or minimize the effect and any losses resulting from the injury. The degree of proof required for the consequential damages is also higher than for the direct damages. Consequential damages must also be pled with greater specificity. The plaintiff has it on their burden to prove that the damages occurred are not only the proximate consequence of the breach, but also that they were "reasonably foreseeable" or within the "contemplation of the parties" when the parties agreed to the terms of the contract. The logic for proving foreseeability is that a party who can foresee a consequences of a breach of a contract can modify the contract price accordingly to compensate for the risk that is assumed. Further, in order to recover damages caused by a breach, the non breaching party must act reasonably and timely to mitigate its damages. The Supreme Court of the United States has held in United States v. 50 Acres of Land that consequential damages are not available in U. S. Federal takings.
Мысал
"Келесі залалдар" туралы заңдық теорияның бастауы 19 ғасырдағы ағылшынның "Хадли против Баксендейл" ісіне кеңінен байланыстырылады. Онда диірменші диірмендегі бу машинасы үшін коленвалды сатып алуға келісім жасады. Бөлшекті дайындауға міндеттенген тарап (ол диірменнің жұмысы мен/немесе өнімділігі үшін маңызды болды) бөлшекті белгілі бір мерзімге тексеруге жеткізуге келісті, бұл келісімшарттық және басқа да бизнес шығындарына/жауапкершілікке жол бермеу үшін жасалды. Егер бөлшек уақтылы тексеруге жеткізілмесе, диірменші тек бұзушылыққа байланысты тікелей шығындарды ғана емес, сонымен қатар коленвалды уақтылы жеткізбеу салдарынан өндіріс тоқтауынан туындаған шығындарды өндіруге талап етті. Осылайша, "Баксендейл" келесі қағиданы орнықтырды: егер келісімшартты бұзудан туындаған залалдарды өтеу үшін әдеттегі күту, сенім немесе залалды толықтау жеткіліксіз екенін білетін немесе білуі тиіс болған тараптар үшін "келесі залалдар" өндірілуге жатады.
The provenance of the legal theory underlying "consequential damages" is widely attributed to the 19th century English case of Hadley v. Baxendale, in which a miller contracted for the purchase of a crankshaft for a steam engine at the mill. The party agreeing to produce the part (which was critical to the mill's operation and/or output) agreed to deliver the part for inspection as to fit by a certain date in order to avoid contractual and other business loss/liability. When the part was not delivered for inspection on time, the miller sued to recover not only the direct costs that were incident to the alleged breach, but also to recover the costs/losses that were entailed with the production shutdown resulting from the failure to timely deliver the crankshaft. Thus, Baxendale came to stand for the proposition that "consequential damages" are recoverable where a contract is breached by a party that knows – or is imputed to know – that ordinary expectancy, reliance, or restitution damages will not suffice to meet damages caused by the breach.