Кіріспе

Франция театрының жалпы шолуы.

19 ғасыр

Францияда романтизмнің басты күресі театр сахнасында болды, бірақ ол театрға қарсы емес еді. Ғасырдың басында классицизмнің қайта жаңғыруы және классикалық үлгідегі трагедиялар басым болды, олар көбінесе Революция рухына сай, ұлттық құрбандықтар немесе патриоттық ерлік туралы тақырыптарды қамтыды. Алайда, 1830 жылы Виктор Гюгоның «Эрнанни» пьесасының қойылымы сахнада романтизмнің жеңісін қалыптастырды (көрермендер алдындағы қарбалас түннің сипаттамасын Тэофиль Готье еңбектерінде табуға болады). Уақыт пен орынның драматургиялық біртүтастығы жойылды, трагедиялық және комедиялық элементтер біріктірілді және поэзиялық өлшемдерде еркіндік жеңіске жетті. Фридрих Шиллердің пьесаларымен ерекшеленетін романтиктер тарихи кезеңдерден (француздық Ренессанс, Франция королі Людовик XIII билігі) сюжеттер таңдап, тағдырлы ақсүйек тұлғаларын (көтерілісшіл князьдер мен қарақшылар) немесе түсініксіз суретшілерді (Вигнидің Томас Чаттертон өміріне арналған пьесасы) бейнеледі. Ғасырдың ортасына қарай театр натурализммен байланысты реалистік тенденцияны көбірек көрсетуге бағытталды. Бұл тенденциялар сол кездегі театрлық мелодрамаларда және ғасыр соңындағы «Гранд Гвиньолде» одан да қорқынышты және қанды түрде көрінеді. Мелодрамадан басқа, ғасырдың ортасындағы танымал және буржуазиялық театр Эжен Марин Лабиштің «жақсы жасалған» буржуазиялық фарстары мен Эмиль Ожиедің моральдық драмалары арқылы реализмге бет бұрды. Людовик Халеви, Анри Мейлхак және ғасыр басында Жорж Фейдоның оперетталары, фарстары мен комедиялары да сүйікті болды. Соғысқа дейін ең сәтті пьеса Октав Мирбоның «Іс – іс» (1903) комедиясы еді. Бодлердің поэзиясы және ғасырдың екінші жартысындағы (немесе «fin de siècle») көптеген әдебиеттер олардың шоқтықты мазмұны немесе моральдық көзқарасы үшін жиі «декаденттік» деп сипатталды. Бірақ 1886 жылы Жан Мореас «Символизм манифестін» жариялағаннан кейін, жаңа әдеби ортаға «символизм» термині жиі қолданылатын болды. Символизм театр сахнасында Вильер де Л’Иль Адам және Морис Метерлинк сияқты жазушылардың шығармаларында көрінді.

20 ғасыр

Франциядағы ғасыр басындағы ең маңызды драматург Альфред Жарри болды. Оның пьесалары, ең алдымен Ubu Roi, замандас көрермендерге зор әсер етті және Монти Пайтонның Flying Circus және The Young Ones сияқтыларға да үлкен ықпал етті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Францияның авангард театры Дада және Сюрреализмнің күшті ықпалында болды. Сюрреалистік қозғалыс Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін эксперименталды жазу және халықаралық өнер әлемінде маңызды күшке айналды, ал сюрреалистердің әдістемесі әсіресе поэзия мен театрға, атап айтқанда Антонин Арто мен Гийом Аполлинердің театрлық туындыларына өте қолайлы болды. 1920-1930 жылдардағы театр Луи Жуве, Шарль Дуллен, Гастон Бати және Людмила мен Жорж Питоэффтер басқаруымен театрлардың еркін бірлестігі ("Картель" деп аталды) аясында өзгерістерге ұшырады. Олар Жан Жиродукс, Жюль Роман, Жан Ануиль және Жан-Поль Сартрдың француз туындыларын, сондай-ақ грек және Шекспир пьесаларын, Луиджи Пиранделло, Антон Чехов және Джордж Бернард Шоутың шығармаларын қойды. ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы театрлық тәжірибелер мен соғыстың қасіреттерінен шабыт алған Париждің авангард театры, "Жаңа театр" сыншы Мартин Эслин Эжен Ионеско, Самуэль Беккет, Жан Жене, Артур Адамов, Фернандо Аррабальға сілтеме жасай отырып, "Абсурд театры" деп атады. Театрдағы басқа тәжірибелерге децентрализация, аймақтық театр, "халық театры" (жұмысшы табын театрға тарту мақсатындағы), Брехтиандық театр (1954 жылға дейін Францияда көп танылмаған) және Артур Адамов пен Роджер Планшонның қойылымдары кірді. Авиньон фестивалі 1947 жылы Жан Вилар бастамасымен құрылды, ол сондай-ақ "Théâtre national populaire" немесе T. N. P. құруда да маңызды рөл атқарды. 1968 жылғы мамыр оқиғалары білім беру, топ, отбасы және әдебиет салаларындағы революциялық өзгерістердің радикалды идеологиясының дамуындағы шешуші кезең болды. Театрда Ариан Мнушкиннің "Théâtre du Soleil" ұжымы жасаған "жасалу ұжымы" тұжырымы авторлар, актерлер және продюсерлерге бөлінуден бас тартты: мақсат – толық ынтымақтастық, көптеген көзқарас, актерлер мен көрермен арасындағы шекараны жою және көрерменнің өзінің шындығын іздеуі.