Кіріспе
Канадалық автор, педагог, суретші және белсенді Жаннет Кристин Армстронг (оканаган: lax̌lax̌tkw; 1948 жылы туған) – Канадалық автор, педагог, суретші және белсенді. Ол Британдық Колумбияның Оканаган аңғарындағы Пентиктон үнді резерватында туып өсті және Силькс және ағылшын тілдерінде еркін сөйлейді. Армстронг өмірінің көп бөлігін Пентиктон үнді резерватында өткізді және екі баласын да сол жерде өсірді. 2013 жылы ол Оканаганның жергілікті білімі мен философиясы бойынша Канаданың ғылыми-зерттеу тағынысына тағайындалды. Армстронгтың 1985 жылғы "Слэш" туындысы Канададағы алғашқы ұлт өкілі әйелдің жазған алғашқы романы деп есептеледі. Армстронг – Силькс Оканаган. Оның анасы Лили Луи Кетл-Фоллс өңірінен және Кетл-Ривер халқынан, ал Армстронгтың әкесі Оканаган аңғарында мекендеген тау халқынан шыққан. Оканаган адамы ретінде, жер оның өзінің сәйкестігінің ажырамас бөлігі болып табылады және ол өзінің және туыстарының өскен жерімен тығыз байланыста. Оның әкесінің әжесі Томас Джеймс Армстронг, әкесінің анасы Кристин Джозефтің ирландты күйеуі болған. Армстронгтың анасының әжесі Тереза Квинтаскет, әкесінің әпкесі Моурнинг Доувтің (Кристина Квинтаскет) туысы болған. Оканаган туыстық жүйесінде Квинтаскет Армстронгтың анасы Лили Луидің ағайынды әпкесі болды (Квинтаскет Армстронгтың анасының әкесінің бірінші туысы еді). Оканаган туыстық жүйесінде ол Армстронгтың әжесі ретінде танылады (оканаган тілінде де солай аталады). Армстронг Америка Құрама Штаттарындағы ең алғашқы американдық әйелдер романдарының авторының бірі – Моурнинг Доувтың жазған "Cogewea, the Half Blood" кітабымен өте жақын сезімде болды. Оның Оканаганның Кристин Квинтаскет, яғни Моурнинг Доувпен байланысы туралы мәлімдемесіне қатысты түсініспеушіліктерден туындаған даулар болды. Армстронг ең белгілісі En'owkin орталығымен байланысы және жазу қызметімен танымал. Ол шығармашылық, білім беру, экология және жергілікті халықтардың құқықтары сияқты тақырыптар туралы жазды.
Jeannette Christine Armstrong (Okanagan: lax̌lax̌tkʷ; born 1948) is a Canadian author, educator, artist, and activist. She was born and grew up on the Penticton Indian reserve in British Columbia's Okanagan Valley, and fluently speaks both the Syilx and English languages. Armstrong has lived on the Penticton Native Reserve for most of her life and has raised her two children there. In 2013, she was appointed Canada Research Chair in Okanagan Indigenous Knowledge and Philosophy. Armstrong's 1985 work Slash is considered the first novel by a First Nations woman in Canada. Armstrong is Syilx Okanagan. Her mother, Lilly Louie, was from Kettle Falls and belonged to the Kettle River people, and Armstrong's father belonged to the mountain people who lived in the Okanagan Valley. As an Okanagan person, the land is intrinsically part of her identity, and she is deeply connected to the land she and her relatives were raised on. Her paternal grandfather, Thomas James Armstrong was the Irish husband of her paternal grandmother Christine Joseph. Armstrong's maternal great grandmother was Theresa Quintasket, paternal aunt of Mourning Dove (Christine Quintasket). In the Okanagan kinship system Quintasket was a cousin aunt to Armstrong's mother Lilly Louie (Quintasket was first cousin to Armstrong's maternal grandfather). In the Okanagan kinship system she would be recognized as Armstrong's grand aunt (the same word in Okanagan). Armstrong identified strongly with the book "Cogewea, the Half Blood," written by Mourning Dove, one of the earliest Native American women novelists in the United States. Controversy has arisen as a result of misunderstandings about her claim of this Okanagan recognized relationship to Christine Quintasket aka Mourning Dove. Armstrong is best known for her involvement with the En'owkin Centre and writing. She has written about topics such as creativity, education, ecology, and Indigenous rights.
Ерте өмір және білім
Британдық Колумбиядағы Пентиктон үнді резерватында өскен Армстронг ондағы бір бөлмелі мектепте ресми білім алды, сонымен қатар отбасы мен тайпа ақсақалдарынан дәстүрлі Оканаган білімін үйренді. Ол Оканаган және ағылшын тілдерін еркін сөйлей білді. Армстронг бала кезінен бері көп жылдар бойы Оканаганның дәстүрлі үйретімдерін зерттеп, ақсақалдардың жетекшілігімен дәстүрлі жолдарды өнерді. Армстронг өзінің жазуға деген қызығушылығы мен қабілетін он бес жасында Джон Ф. Кеннеди туралы жазған өлеңі жергілікті газетте ("Voices") жарияланғанда байқады. Жасөспірім шағында Армстронг поэзия жариялауды жалғастырып, Полине Джонсон және Бас ақсақал Дэн Джордж сияқты абориген авторларының шығармаларын оқып, тыңдау арқылы әдеби даусын дамытты, оларды өзінің алғашқы ықпал етушілері деп санайды.
Білім беруші
1978 жылы Армстронг Penticton Band ұйымында бірқатар мәдени және саяси қызметтер атқара бастады. Ол сондай-ақ En'owkin орталығында (Lutz 13 және Petrone 140) зерттеуші, кеңесші және жазушы болып жұмыс істеді. En'owkin орталығы Пентиктон үнді резерватында орналасқан және Оканаган ұлтының алты тайпасымен толығымен басқарылады, сонымен қатар Оканаган колледжі мен Виктория университетімен бірлесіп жұмыс істейді. Оның мақсаты – студенттерге жоғары білім беруде сәтті болулары үшін берік мәдени және академиялық негіз қадағалау (En'owkin және Petrone 140). Армстронгтың айтуынша, En'owkin басқаратын қоғамның мақсаты – «мәдени тұрғыдан, білім беруде, өмірімізде және қоғамдастықта туған жер туралы мәліметтерді жазу, сақтап қалу және насихаттау» (Lutz 27 цитатасы). Осы мақсаттарды қолдау үшін En'owkin орталығы Оканаган оқу бағдарламасы жобасын (Lutz 27) құрды. Бұл жоба Оканаган тарихын дәл және лайықты түрде бейнелейтін мектеп оқу бағдарламасын әзірлейді (Lutz 27). Армстронг және Оканаган тайпалық білім беру комитетінің мүшелері Оканаган халқының өз тарихын өзі айтуы керек деп санайды. Оқу бағдарламасы жобасы Оқу институтын құрды, ол ересектерге зерттеу және жазу дағдыларын үйретеді, соның арқасында алғашқы халықтардың өкілдері жоба үшін сапалы, дұрыс және тиісті ақпарат жасай алады (Lutz 28). 1980 жылы оқу бағдарламасы жобасы Канададағы алғашқы баспахана Theytus Books Ltd. құрылды. Ол En'owkin орталығының бөлімшесі ретінде жұмыс істейді (Lutz 28 және Theytus). En'owkin орталығының бағдарламалары Theytus-қа жергілікті авторлар, суретшілер мен рәсімшілердің (Lutz 28 және Theytus) жасаған тиісті оқу материалдарын және ақпаратты өндіру және насихаттау үшін білікті қызметкерлерді ұсынуға көмектеседі. 1986 жылы Армстронг En'owkin орталығының атқарушы директоры болып тағайындалды және осы лауазымда жұмыс істеуді жалғастыруда. 1989 жылы ол En'owkin халықаралық жазу мектебін құруға көмектесті және оның директоры мен оқытушысы болды (Petrone 140). Бұл Канададағы алғашқы шығармашылық жазу мектебі, ол аборигендер үшін және олармен жұмыс істейді (Petrone 140 және Voices).
Әдеби шығармалары
Армстронг 1980 жылдардың басында екі балалар кітабын жариялады: 1982 жылы «Enwhisteetkwa» (немесе «Суда серуендеу») және келесі жылы «Neekna» мен «Chemai». Ол өзінің алғашқы және ең танымал романы «Slash» (1985) жазуға дайындалу үшін екі жыл бойы зерттеу жүргізді (Petrone 179 және Lutz 22). Армстронгтың романы оқу бағдарламасы жобасымен тапсырыс берілді, ол 11-сыныптың қазіргі заманғы тарих курсының бір бөлігі ретінде пайдалану үшін арналған. Армстронг «Slash» романының қазіргі студенттермен байланысып, оларға жақын болуын қалады (Jones 60). Ол бұл жобаны абориген емес, көбірек танымал авторлардың жұмысын алдын алу үшін қолға алды, олар жергілікті тарихты құжаттауға асығысқан (Уильямсон, Jones 60-та келтірілген). «Slash» романы Солтүстік Америка үндістерінің наразылық қозғалысының тарихын басты кейіпкер Томми Келаскеттің сындық көзқарасы арқылы зерттейді, ол кейіннен «Slash» деп аталды. Томми ассимиляциялық мектеп жүйесінде және нәсілшіл Солтүстік Америка қоғамында кемсітушілікке тап болды, бірақ оның отбасы оны Оканаган мұрасына мақтан тұтуға шақырады. Ол аборигендердің құқықтары үшін белсенді болады. Армстронгтың айтуынша, «Slash» – AIM (Америкалық үнді қозғалысы) хроникасы емес; керісінше, мәтін 1960 жылдардан бері жергілікті халықтың белсенділігінің пайда болуы мен дамуының жеке баяны болып табылады (Lutz 22 және Jones 51). «Slash» жарық көргеннен бері Армстронг түрлі жанрларда жазып, кеңінен жарияланды. Оның өлеңдері антологияларда жинақталған, сондай-ақ «Breath Tracks» (1991) жинағында жарияланды. Оның әңгімелері Томас Кингтің редакциялаған «All My Relations: An Anthology of Contemporary Canadian Native Fiction» сияқты туындыларда жинақталған. Армстронгтың екінші романы «Көлбеудегі сыбыс» (2000) жас Оканаган белсендісінің өмірлік тәжірибесін көрсетеді. Бұған қоса, Армстронг «Туған шығармашылық процесі» сияқты сындық еңбектерді жариялады. Бұл Армстронг пен Дуглас Кардиналдың аборигендік өнер туралы бірлескен әңгімесі. «Land Speaking» кітабында ол жер мен Оканаган тілінің өзінің жазуына қалай әсер ететінін талдайды.
Әңгімелесуші
Армстронг жергілікті халықтардың құқықтарын қолдайды және зерттеулерін жергілікті қоғамдар мен мәдениетті қайта жандандыруға арнайды. Ол Канаданың жергілікті философия саласындағы ғылыми-зерттеу тағысының (CRC) төрағасы қызметін атқарды және болашақ ұрпақтарды дәстүрлі жергілікті біліммен тәрбиелеуге сенімін білдіретін бірнеше комитеттерде жұмыс істеді. Ол мақалалар жариялаған және Калифорния штатының Беркли қаласындағы Экосауаттылық орталығына кеңесші болып табылады. Бұл қор тұрақты өмір салтын дамытатын білім беруді қолдайды. Армстронг «Творчестволық өзгерістер орталығы», «Эсален институты», «Омега институты» және Саладодағы «Адамзат институты» сияқты әлеуметтік және экологиялық ұйымдарға кеңесші ретінде қызмет көрсетті ("Awardee"). Жергілікті халықтардың құқықтарын қорғаушы ретінде Армстронг жергілікті халықтар мен ұйымдардың Континенталды үйлестіру комиссиясының халықаралық бақылаушысы болып табылады. Ол Онтарио басшылары шақырған Алғашқы халықтар сотының жеті жергілікті судьясының бірі және Біріккен Ұлттар Ұйымы үшін жергілікті егемендікті бұзу туралы халықаралық куәліктердегі Тыңдаушылар кеңесіне мүше болды ("Awardee").
Сын-пикір және ықпал
Пенни Петрон өзінің түпкілікті әдебиеттерді зерттеуінде Армстронгты 1980-жылдары канадалық әдебиетке жаңа шығармалар арқылы үлес қосқан, университетте білім алған абориген авторларының жас буынына жатқызады (138). Армстронгты сынға алушылар көбінесе оның поэзиясын, ал одан да кеңірек – тұңғыш романын зерттейді. Петрон Армстронгтың поэзиясын «түзу, нақты, және ықпалды, тіпті шабуылшыл» деп сипаттайды (163). 1989 жылы Хартмут Латцпен болған сұхбатында Армстронг, кейбір феминист ғалымдардың оның «Слэш» романы үшін ер адам кейіпкерін таңдауына күмән келтіргенін айтады. Ол бұл шешімін қорғайды, кітапта әйелдердің күшін де, ер адамның өсуін де көрсеткенін сендіреді (Латц 18). Сол сұхбатта Армстронг: «Мені жергілікті емес сыншылар кейіпкерлерді дамыту тұрғысынан сынады» (Латц 15–16, сілтеме келтірілген). Ол Слэш кейіпкерін жеке ерекшеліктерін көрсету үшін және оның халқы үшін оқиғаны құрастыру мақсатымен оның қоғамдық ортасынан бөліп қарастыра алмағанын түсіндіреді (Латц 16). Армстронг Слэштің жеке дамуын оның отбасы және қоғаммен қарым-қатынасы арқылы түсінуге болатынын айтады (Латц 16). Манина Джонс «Слэш» ромасы туралы зерттемесінде оған қатысты сын пікірлердің бірнешеуін тізімдейді; ол көптеген ғылыми мақалалардың Армстронгтың романын түсінудегі қиындықтарды көрсеткенін айтады. Джонс «Слэшті» сөйлеуге немесе жазуға басымдық бермейтін, гибридтік мәртебеге таласқан туынды деп сипаттайды (55). Джонс өзінің сындық тұрғысынан «Слэштің» эстетикалық ерекшелігі мен тәрбиелік мақсатын көрсету үшін басқа сыншылардың пікірлерін де қосады. Оның айтуынша, Армстронг оқырмандарды осы роман арқылы мәтінін оларға беймәлім жолдармен қарастыруға итермелейді. Джонс Армстронгтың туындысын бағалау және Оканаган үндістерінің оқу бағдарламасының мақсаттарына жету үшін инновациялық сындық оқу тәсілі қажет екенін ұсынады. Армстронг алғашқы халықтар арасында әдебиет пен өнерді дамытуға, сондай-ақ аборигендердің ерекше көркемдік формаларын халықаралық өнер және әдеби қауымдастықта іске асыруға және насихаттауға адал (Creative 126). Армстронгтың білім беруші, шығармашыл күш және белсенді ретіндегі көзқарастары алғашқы халықтар мен халықаралық аудиториялар тарапынан бірдей құрметке ие.
Романдар
1990: Слэш. 1985/Түз. басылым. Penticton, BC: Theytus
2000: Көлеңкеде шыбысқан. Пентиктон, Б.С.: Theytus
2000: Whispering in Shadows. Penticton, BC: Theytus
Қысқа әңгімелері
1990: "Бұл бір оқиға", All My Relations: Қазіргі заманғы канадалық аборигендер әдебиетінің антологиясы. Томас Кинг, құрастырушы. Торонто: МакКлелланд және Стюарт, 129–135 беттер.
Антологиялар редакцияланды
1993: Біздің халқымыздың сөздеріне үңіліп қарау: Бірінші ұлттардың әдебиет талдауы. Пентиктон, Британдық Колумбия: Theytus
1993: Жерден сүттей көрікпен күнешілік етеміз. Оканаган құқық комитеті және Оканаган үнді білім ресурстары қоғамы зерттеу және жинақтады. Пентиктон: Theytus (Ли Маракл және т.б. еңбектерімен бірге)
2001: Канададағы жергілікті поэзия: заманауи антология. Питерборо, ON: Broadview (Лалли Грауэрмен бірге)
1993: We Get Our Living Like Milk from the Land. Researched and Compiled by the Okanagan Rights Committee and the Okanagan Indian Education Resource Society. Penticton: Theytus (with Lee Maracle et al.) 2001: Native Poetry in Canada: A Contemporary Anthology. Peterborough, ON: Broadview (with Lally Grauer)
Сын
1988: "Традициялық жергілікті білім беру: табиғи процесс". "Традиция, өзгеріс, аман қалу: жауаптар біздің ішімізде" еңбегінде. Ванкувер: UBC First Nations House.
1989: "Мәдениеттерді байланыстыру". Columbiana: Intermountain Northwest журналы, 30 (28–30).
1989: "Мәдени ұрлық: Империализм – Жергілікті әйелдердің дауысы". Trivia, 14 (21–23).
1991: Туған жердің шығармашылық процесі: Бірлескен әңгіме. Пентиктон, БК: Theytus (Дуглас Кардиналмен бірге. Грег Янг Инг түсірген суреттер).
1992: "Расизм: Нәсілдік шектеу және мәдени үстемдік" "Адайық: Бірінші ұлттардың мәдени практикаға қатысты көзқарастары". Мария Кэмпбелл және т.б., ред. Ванкувер: Gallerie, 74–82 б.
1998: "Жер сөйлейді", "Ұрпақтар үшін сөйлеу: Жазу туралы жергілікті жазушылар". Саймон Ж. Ортис, ред. Тусон: Аризона университеті, 174–194 б.
1989: "Bridging Cultures." Columbiana: Journal of the Intermountain Northwest 30 : 28–30. 1989: "Cultural Robbery: Imperialism – Voices of Native Women." Trivia 14 : 21–23. 1991: The Native Creative Process: A Collaborative Discourse Penticton, BC: Theytus, (with Douglas Cardinal. Photographs by Greg Young Ing)
1992: "Racism: Racial Exclusivity and Cultural Supremacy" in Give Back: First Nations Perspectives on Cultural Practice. Maria Campbell et al., eds. Vancouver: Gallerie, p. 74–82. 1998: "Land Speaking," in Speaking for the Generations: Native Writers on Writing. Simon J. Ortiz, ed Tucson: U of Arizona P, p. 174–194.
Жазбалар
"Мэри Олд Оул" "Поэзия – сәндік емес": классикалық гитара, регги, дуб және африкалық барабандармен орындалған қара және жергілікті поэзия жинағы. Майя: CAPAC, 1987 жыл. "От Осы Жолы" продюсерлік. "Дүние жаңарту әні" "Theft Of Paradise" кассетасында: "От Осы Жолы" продюсерлік еткен қара және жергілікті ақындар жинағы. "Till The Bars Break" альбомындағы "Indian Woman" және "Keeper's Words" сияқты әртүрлі тректер. "От Осы Жолы" продюсерлік еткен қара және жергілікті дуб ақындары, регги және хип-хоп орындаушылары. Juno жүлдесіне "ең жақсы әлемдік биттік жазба" номинациясы бойынша ұсынылды. "Әжелер". "Сөзді жоғары көтеріңіз". Virgin/EMI Music Canada, 1995 жыл.
Сұхбаттар
Хартмут Лутцпен сұхбат. Қазіргі заманғы сын-қатерлер: Канадалық абориген авторларымен әңгімелер. Саскатун: Бесінші үй, 1991. 13–32. Виктория Фрименмен сұхбат. "Біздің халқымыздың денесі". Қасықтарды бүгу күші: Канадалық романистермен сұхбаттар. Беверли Даурио, ред. Торонто: Меркурий, 1998. 10–19. Армстронг, Дж. (Сұхбатқа алынған) және Холл, Д. Е. (Сұхбатты жүргізуші). (2007). Тұрақтылыққа қатысты аборигендердің көзқарастары: Жаннет Армстронг (Syilx) [Сұхбат стенограммасы].