Кіріспе

II ғасырдағы еврей раввині Рабби Мейр Мишна дәуірінде өмір сүрген еврей ғалымы болды. Ол төртінші буын танаимдерінің бірі (139-163 жж.). Мишнада ең көп есімдері аталатын үшінші ғалым, ал Вавилон Талмудында 3000-нан астам рет кездеседі. Оның әйелі Брурия Гемараға сілтеме жасалған сирек әйелдердің бірі.

Өмірбаян

Ол Кіші Азияда дүниеге келген. Талмудта оның әкесі Рим императоры Неронның ұрпағы екені айтылады. Рамбамның айтуынша, Нерон оның әкесі болған. Акиваның жиырма төрт мың шәкірті обадан қайтыс болды. Ол бес жаңа шәкірт тапты, олардың ішінде Меир, және раввиндер Яһуда бен Илай, Елазар бен Шаммуа, Хосе бен Халафта және Шимон бар Йохай. Меир рабби Акиваның мектебіне қабылданды, сосын рабби Исмаилдің мектебінде білім алды. Осы кезеңде Меир көшіруші болып жұмыс істеді, көбінесе қасиетті жазбаларды көшіріп, осы жұмысы үшін оған ескертілді: «Балам, өзіңнің кәсібіңе ерекше мән бер, себебі сенің кәсібің – көктегі жұмыс; мүмкін, бір әріпті жіберіп алсаң немесе бір артық әріп қоссаң, сонда бүкіл әлемді жойғаныңды көресің». Содан кейін ол Акиваға қайта оралды, ол оның диалектикалық қабілеттерін мойындап, өзге шәкірттерінен жоғары дәреже берді. Меирдің жас болғандықтан бұл тағайындама дұрыс емес деп есептелді, бірақ Яһуда бен Баба оны бекітті. Акивадан өзгеше, Меир Бар-Кохбаның революциялық қозғалысынан қашық болған сияқты. Дегенмен, ол осы оқиғаның салдарынан қатты зардап шекті. Оның қарындасының күйеуі, Ханания бен Терадион, Адрианның қуғынында қаза тапты, ал қарындасы Римге әкелініп, сатылды. Адрианның қуғыны кезінде Меир шетелде тұрды, бірақ қысымшылық бұйрықтар алынғаннан кейін Яһудеяға оралды және Уша қаласында Синедрионды қайта құруға қатысты. Көп ұзамай Симеон бен Гамалиел II патриарх болып сайланды, ал Меир хахам болды, осы лауазымда ол Синедрионда талқыланатын мәселелерді дайындаумен жүктелді. Меирдің өмірінің соңғы кезеңінде бір күні ол екі ұлын жоғалтты, олар үйінде оқып отырғанда сенбі күні кенеттен қайтыс болды. Ұлдарынан кейін әйелі де қайтыс болды. Аңыз бойынша, ол күйеуінің шәкірттерінің бірінен қорланғаннан кейін өзін-өзі өлтірді. Меир өмірінің соңғы жылдарын Кіші Азияда өткізді. Ол Яһудеяны тастап кетуге мәжбүр болды, себебі Симеон Синедрион рәсімін өзгерткеніне байланысты олардың арасында келіспеушілік туды. Дәстүр бойынша, академияға президент, судья немесе оқушы кіргенде, оның мүшелері орнынан тұруы керек еді. Симеон жиналғандардың барлығы оның кіреберісінде, судья кіреберісінде тек бірінші қатар, ал оқырман кіреберісінде тек екінші қатарда тұруы керек деп бұйырды. Меир мен Натан (судья) бұл жаңа тәртіпке наразылық білдірді және қиын халахикалық сұрақтар қою арқылы Симеонның лауазымына лайық еместігін көрсетуге бел буды, оларға ол жауап бере алмайды. Осыны білген Симеон оларды Синедрионнан қуды, бірақ олардың қиын сұрақтар жазып, мүшелеріне таратуына тыйым сала алмады. Ол Натан мен Меирді қайта қабылдауға мәжбүр болды, бірақ олардың есімдерін өзі шығарған жарлықтарға жазбады. Натан келісімге келді, бірақ Меир патриархты қиын сұрақтар қойып, мазалап тұрды. Патриарх оған: «Егер маған кімге, қандай негізде және қандай жағдайда құлшылықтан босату керектігін дәлелдей алсаң ғана, мен сені жазалаймын», – деп жауап берді де, мәжілісханадан шығып кетті. Вавилон Талмудындағы басқа бір оқиғада ол Рим билігінің қуғынынан немесе басқа да белгісіз себептерден Бабылға қашуға мәжбүр болғаны айтылады.

Атауы

"Мейр" лақап аты болған болуы мүмкін. Бабыл Талмуды оның нақты аты Мейр емес, Нехорай екенін, ал Нехорайдың нақты аты Нехорай емес, Нехемия немесе Елазар бен Арах екенін мәлімдейді. Бұл мәтін Мейрдің екі рет (Нехорайдан және одан бұрын басқа аттан) аты ауысқан ба, әлде екі раввиннің (Мейр мен Нехорай) әрқайсысының аты өзгерген ба деген тұрғыда беймаздылық тудырады. Есхая Берлиннің пікірінше, Мейр мен Нехорай – бөлек раввиндер. Бұл тұжырымды Талмудтың ең көне қолжазбалары да қолдайды. Керісінше, қазіргі ғалым Джон МакГинли Мейрдің екі рет аты ауысқан деп есептейді. Атын өзгертуді түсіндіру үшін МакГинли Елазар бен Арахтың басқа жерлерде даналардың ең ұлысы және Иоханан бен Заккайдың шәкірті ретінде сипатталғанын айтады. МакГинли Элеазер бен Арахтың раввиндік ортадан дерлік жоғалып кетуі осы есімді Мейрге лақап ретінде қолдануға мүмкіндік бергенін, раввиндік шенеуніктердің оны құрметтеу үшін осы жасырын атты пайдалануға келісім бергенін, бірақ оның раввиндік шенеуніктермен болған даулы тарихын ескере отырып, жеткілікті түрде жасырын болғанын ұсынады. Кітапта сондай-ақ Йоханан бен Заккайдың Явнеден кеткеннен кейін Брор Хайилде бет-мидраш құрғаны айтылады. Мейр Явнеде Заккайдың шәкірті болған емес.

Халаха

Алдымен Елиша бен Абуяның, соңынан рабби Акиваның шәкірті болған Мейр, Мишнаның ең маңызды танаимдерінің бірі еді. Акиваның үйретулері оның шәкірті Мейр арқылы Мишнаның негізіне айналды. Вавилон Талмудында айтылғандай, ешқандай данаға жатқызылмай, заңдарды тікелей баяндайтын барлық Мишналар Мейрге жатқызылады. Санхедрин төрағасын отставкаға мәжбүрлеуге жасаған сәтсіз әрекеттен кейін Мейрдің пікірлері оның атынан емес, "Басқалар айтады" деп жазылды. Дегенмен, кейбір жерлерде "Басқалардың" пікірі "Рабби Мейрдің" қарама-қайшы пікірімен бірге келтіріледі, бұл осы сәйкестіктің толық еместігін көрсетеді. Мейр "бір нәрсені заң бойынша таза екенін дәлелдеу үшін 48 себеп келтіре алды, ал оны лас екенін дәлелдеу үшін де сондай көптеген себептерді келтіре алды".

Қабір

Иерусалим Талмудында айтылғандай, Меир Ассоста қайтыс болып, қабірін теңіз жағасына орналастыруды сұрады.

Ғалилея көлінің жағасындағы қабір

Ғалилея теңізінің жағасындағы қабір кем дегенде 1210 жылдан бері белгілі бір «Раби Мейірмен» байланыстырылып келген, сол кезде Самуил бен Самсон «[Тиберияға] келгенге дейін Раби Мейірдің қабірін көрдік» деп жазған; алайда, бұл Ассоста қайтыс болған және теңіз жағасында жерленген тананың қабірі бола алмайды. Самуил б. Самсон Сафедке жақын жерде тағы бір Раби Мейірдің қабірін тіркеген. Париждегі Иехиел (13 ғасыр) қабірдің басқаша белгісіз «Меир Катзинге» тиесілі екенін айтты, ал Нахманидтің (14 ғасыр) аты-жөні белгісіз шәкірті бұл қабірдің басқаша белгісіз «Меир Татзунға» тиесілі екенін мәлімдеді. Моше Бассола (16 ғасыр) «[Тиберияның] жанында, тік тастармен белгіленген қабір бар. Олар әрқашан сол жерде жиналып дұға етеді және ол Мәсіх келгенше отырмауға серт берген Раби Мейірдің қабірі дейді, сондай-ақ ол тік тұрып жерленген. Ол біздің Мишнамыздағы Раби Мейір емес» деп жазды. Нахманидтің бұл аймаққа көшіп келуі жағдайды одан әрі шатастырды, өйткені оның RMBN аббревиатурасы қабірде жатқан адаммен жаңылыстырылып, 19 ғасырда «Раби Мейір Баал хаНес» («Ғажайыптың Раби Мейірі») деп дұрыс түсіндірілмеді. Дегенмен, кейбіреулер ақырында Ғалилея теңізінің жағасындағы «Меирдің» қабірінің шын мәнінде Мишнаның танасы Раби Мейірге тиесілі екенін айта бастады. Осы көзқарас бойынша, қажылар оның қабіріне барып, Техилимді және арнайы дұғаларды оқиды, әсіресе оның яртцзитінде (өлген күнінің жылдығы) – Іярдың 14-і, сондай-ақ Песах Шениде. Басқа пікірлер бойынша, нағыз хилула – рош ходеш тевес күні, ол Ханукамен бірге келеді. «Ғажайыптың Мейірі» атымен бірнеше қайырымдылық қоры құрылған, оның ішінде 1788 жылы Лиади раввині Шнеур Зальман құрған Колель Хабад раввині Мейір Баал Ханес қайырымдылық қоры, 1824 жылы құрылған Колель Ахвас Сион Зибенбург, 1860 жылы раввин Шмуэль Салант құрған «Рабби Мейір Баал Ханеис Салант» қайырымдылық қоры және Колель Чибас Йерушалайм/Мейір Баал Ханес.