Кіріспе
Филиппин қылышының түрі. Калис (Baybayin: немесе ; Jawi жазуы: كاليس ; Abecedario: cáli, cális) – филиппин қылышының бір түрі. Калистің екі жиекті қылышы бар, ол ұшынан бастап көбінесе түзу, бірақ сапқа жақын толқынды болады. Калис бірнеше нұсқада кездеседі, толығымен түзу немесе толығымен толқынды қылышпен. Ол жавалық кериске ұқсас, бірақ калис қылыш, ал керис пышақ екендігімен ерекшеленеді. Ол керистен әлдеқайда үлкен және түзу немесе сәл иілген сабы бар, бұл оны негізінен ауыр кескіш қаруға айналдырады (керистің пышақтай ұсталатын сабына қарағанда). Калистің толқынды бөлігі шайқаста кескішті жеңілдету үшін жасалған деседі. Түзу жиек қарсыластың сүйектеріне ілігіп қалуға бейім болғандықтан, толқынды бөлігі калис иесіне қаруды қарсыласының денесінен оңай шығаруға мүмкіндік береді. Маранао және Магуинданао халықтары арасында калис суданг деп те аталады (Висай судангімен шатастырмау керек). Индонезиядағы Калимантан мен Сулавесиде суданг, сонданг немесе керис Сулу деп те аталады, онда ол Минданаомен байланыс арқылы қайта таныстырылды.
A kalis (Baybayin: or ; Jawi script: كاليس ;Abecedario: cáli, cális) is a type of Philippine sword. The kalis has a double edged blade, which is commonly straight from the tip but wavy near the handle. Kalis exists in several variants, either with a fully straight or fully wavy blade. It is similar to the Javanese keris, but differs in that the kalis is a sword, not a dagger. It is much larger than the keris and has a straight or slightly curved hilt, making it a primarily heavy slashing weapon (in contrast to the stabbing pistol grip of the keris). The wavy portion of the kalis is said to be meant to facilitate easier slashing in battle, since a straight edge tends to get stuck in the opponent's bones, the wavy portion allows the kalis bearer to more easily pull the weapon out of his opponent's body. The kalis is also known as sundang among the Maranao and Maguindanao people (not to be confused with the Visayan sundang). It is also known as sundang, sondang or keris Sulu in Kalimantan and Sulawesi in Indonesia, where it was reintroduced from contact with Mindanao.
Бұршақ
Калис пышағының қалыпы – негізі кең және екі жиекті болып келеді. Ол кесу және тіліп салу әрекеттерін орындауға қабілетті. Көптеген адамдар калистің дәстүрлі түрі – толығымен иілісқан жапырақ пішіндес пышақ деп есептейді, бірақ жартылай иілісқан, жартылай түзу, сондай-ақ толығымен түзу жапырақ пішіндес пышақтар да оған бірдей, тіпті жиі кездеседі, себебі түзу жапырақ пішіндес пышақтар шайқаста тиімдірек болған. Моро калисінің жапырақ пішіндес бөлігінің ұзындығы әдетте 18-ден 26 дюймға (46-дан 66 см-ге) дейін жетеді, бірақ барлық Моро қаруларындағыдай, ерекшеліктер де кездеседі. Дегенмен, көбінесе үлкен жапырақ пішіндес бөліктер кейінгі үлгілерде кездеседі, ал ең көне Моро калисі кішкентай болып келеді. Дамаск өрнегі кейде байқалады, бірақ көбінесе кішкентай малай керисінің күрделі өрнектеріндегідей дәлдікпен жасалмайды.
Күзетші (гангья)
Қалыс пышағының гангьясы (қорғауышы) осылай етіп жасалған, оның сызықтары өте әдемі түрде пышаққа ағылып, гангьядан пышаққа өту кезінде үздіксіздік бұзылмайды. Көне калистар (1930 жылға дейін жасалған) малайзиялық туыстары сияқты бөлек гангьямен (қорғауышпен) жасалған, ал заманауи калистарда мұндай ерекшелік жоқ және олардың гангьясы шын мәнінде пышақтың бір бөлігі болып табылады. Кейбір жаңа калистарда жеке гангьяның көрінісін жасау үшін өрнектелген сызықтар бар, бірақ жақыннан қарағанда, бұл тек косметикалық өрнектелген сызық екені және нағыз жеке гангья емес екені анық көрінеді. Шамамен 19 ғасырдың басында гангьяны ұшында 45 градус бұрышпен жасауды бастады. Гангьядағы ілмек тәрізді өрнекке қарсы қисық ойыс бар. Бұл ойыс – пілдің мұрындық бөлігін бейнелейді дейді, ал басқалары – бұл наганың (жыланның) аузы, ал пышақ – оның құйрығы, үшіншілері – бұл бүркіттің ашық аузы дейді. Заманауи туристік калис пышақтарын бірнеше ерекшеліктері арқылы оңай ажыратуға болады, оларды анықтағаннан кейін көру өте оңай. Заманауи туристік/жалған калис пышағының ең оңай анықталатын белгісі – толқындардың пішіні. Дәстүрлі калистерде әдемі толқындар болады, олар пышақтың ортасына дейін ену үшін пышақтың тереңіне соғылады. Ал туристік калистерде бұрышты толқындар болады, олар пышаққа емес, болаттан кесілгендей көрінеді.
Қалқымалы
Тұтқасы тік немесе сәл иілген (көбінесе какатуа (kakatua) тұтқаларында кездеседі). Помельдің көптеген нұсқалары бар, бірақ ең көп таралғандары – жылқының тырнағы (Сулу сұлтандығынан шыққан ең ерекше түрі) және какаду. Көбінесе поммель әдемі қатты ағаш түйінінен (банати сияқты) жасалады, ал тұтқасы лакталған табиғи талшықпен (жүта сияқты) оралады. Дегенмен, жоғары сапалы қалистарда, жоғарғы тапқа тиесілілерінде, поммель піл сүйегі, күміс жалатылған, қатты латунь сияқты экзотикалық материалдардан жасалған, ал тұтқалары көбінесе күміс немесе суаса (қызыл алтынға ұқсас алтын қоспасы) жолақтарымен әсем безендіріледі, оларға әдетте өрме күміс сымдар шашыратылады.
Қаңқалы
Моро калис қыны малайлық туыстарымен көптеген ортақ белгілерге ие, бірақ олардың өзіндік стилі мен пішіні бар. Қындар көбінесе кең талшықты жергілікті қатты ағаштардан (мысалы, магони, терек, нарра сияқты) жасалған және ратанмен байланған. Кейде айқас бөлігі жеке жасалады, ал құйрық бөлігі оған бекітіледі, бірақ көбінесе айқас бөлігі мен құйрық бір тақтадан кесіледі. Ескі қындарда ратан баулары кеңірек болады және әдетте қының кішкентай ғана бөліктерін жабады (мысалы, төменгі 1/3 бөлігі, 4 дюймдік жолақтар және т.б.).
Нұсқалар
Филиппиндегі керис үлгісінде жасалған басқа да қаруларға балисонг қылышы және пуниал (немесе гунонг) қанжарлары жатады.
Медиада
Бұл қару американдық "Forged in Fire" (телесериал) 1-ші маусымының 8-ші эпизодында көрсетілді.