Кіріспе
Жаңа Оңтүстік Уэльсте (Австралия) сындығудың қаупі төніп тұрған пама-ньюган тілі – нгиямпа тілі, сонымен қатар нгиямбаа, нгемпа, нгемба және басқа да түрлері бар. Бұл Вирадхури топшасының пама-ньюган тілі. Бұл тіл бұрын Жаңа Оңтүстік Уэльстегі вангаайпуан және уайлван халықтарының дәстүрлі тілі болған.
The Ngiyampaa language, also spelt Ngiyambaa, Ngempa, Ngemba and other variants, is a Pama–Nyungan language of the Wiradhuric subgroup. It was the traditional language of the Wangaaypuwan and Wayilwan peoples of New South Wales.
Спикерлер және мәртебесі
Нгиямпаа – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Вангаайпуан және Уайлван халықтарының дәстүрлі тілі, бірақ қазір тіл жоғалып барады. Тамсин Дональдсонның (1980) мәліметінше, Нгиямпаа тілінің екі диалектісі бар: оңтүстіктегі халық қолданатын Вангаайбуан және солтүстіктегі халық қолданатын Вайил немесе Вайльван. Олардың грамматикасы өте ұқсас. Дональдсон 1970 жылдары Вангаайпуан тілін еркін меңгерген онға жуық адам ғана болғандығын, ал Вайльван тілін білетін адамдардың саны бірнешеу ғана болғандығын жазған. 2018-2019 жылдары бір дереккөз бойынша, Нгиямбаа тілінде шамамен 11-50 адам сөйлейді.
Аттар
Нгиямбаа (мағынасы – тіл) немесе Нгиямбаамбувалиді Вангаайпуан және Вейилван өзін-өзі сипаттау үшін қолданған, ал «Вангаайпуан» және «Вейилван» (мағынасы – «Вангаай / Вейилмен» (жоқ деген мағынада)) тілін де, оның сөйлеушілерін де Вангаай немесе Вейил сөзін «жоқ» деп қолданбайтын басқалардан ажырату үшін пайдаланған. Нгиямбааның басқа атаулары: Гиамба, Нарран, Нунгабура, Нгампа, Нгемба, Нгеумба, Нгиамба, Нгджамба, Нгиямпаа және Нгумбарр; Вангабионды Вангаайбуан және Вонгабион деп те атайды, ал Вейлуанды Вайлуан, Уайлуан немесе Вайлуан деп те атайды. Олардың тілі екі диалекттен тұратын Нгиямпааның түрлерінен құралған, олар – Нгиямбаа Вангаайпуан және Вейилван Нгиямбаа. «Вангаайпуан» (вангааймен) халықтары «жоқ» деп айту үшін вангаай сөзін қолданатындары үшін осылай аталған, ал Маккуари батпақтарындағы және Уолгетке қарайтын Нгиямпа тайпасынан ерекшеленіп, колониялық этнографтар тарихи тұрғыдан «Вейилван» деп атаған, себебі олардың «жоқ» сөзі вайл болған. Нгиямпа, Вангаайпуан және Вейилван арасындағы дәстүрлі айырмашылық, Норман Тиндейлдің жіктемесімен бекітілген, Нгиямпа тіліндегі ішкі топтар немесе кландар арасындағы «жоқ» сөзінің әртүрлілігіне негізделген, шартты «тайпалық» айырмашылықтардың қате болжамы болуы мүмкін.