Кіріспе

Австралиялық қарақшы (1834–1905)

Мэри Энн Бугг (7 мамыр 1834 – 22 сәуір 1905) – 19 ғасырдың ортасында Австралиядағы жақсы құжатталған екі әйел қарақшының бірі, Уорами тайпасынан шыққан. Ол шебер ат темірқасып, даланың жолдарын жақсы білген, қарақшылық әрі жары капитан Thunderbolt-пен бірге саяхаттап жүрді.

Алғашқы жылдар

Мэри Энн Багг 1834 жылдың 7 мамырында Глостер қаласының жанындағы Австралия ауыл шаруашылығы компаниясының Беррико бекетінде дүниеге келді. Оның әкесі, Джеймс Багг, 1801 жылы Англияның Эссекс графтығында туған. Ол Эссекс сотында ет ұрлығына (екі қозы, бір қой және екі шошқа) кінәлі деп танылды, 1825 жылдың шілдесінде Челмсфордта ұсталды және өлім жазасына кесілді. Жазасы өмір бойына жер аударуға алмастырылып, ол 1826 жылдың 21 наурызында Сиднейге жеткен Sesostris (бұрмаланған "Джеймс Бригг" деп жазылған) сотталғандарды тасымалдау кемесімен сапар шекті. 1833 жылы Багг Шарлотта деп атаған абориген әйелімен қарым-қатынас орнатты, осы одақтан Мэри Энн (1834), Джон (1836), Элиза (шамамен 1839), Уильям (1841), Джеймс (1843), Джейн (1845), Элизабет (1847) және Томас (1850) дүниеге келді. Мэри Энн мен оның інісі Джонды компанияның дін қызметкері, пастор Уильям Маккуари Коупер 1839 жылдың 24 ақпанында крещение рәсімінен өткізді. Ертесі күні Багг оларды білім алу үшін Сиднейге алып кетті. Ол және Шарлотта компания комиссары, полковник Генри Думарескінен "оларды тайпасының жабайылығынан жоғары көтеру" үшін оларға мектеп табуды сұрады. Думареск оларды Параматтадағы жетімдер мектебіне жіберуге рұқсат алды, бірақ олар онда білім алмады. Белгілі болғаны – Мэри Энн Сиднейдегі бір мектепте оқыды, онда оқу-жазу, есептеу және шаруашылық дағдыларын үйренді, содан кейін шамамен он жасында Беррикоға қайтып келді. Бейкер, әлде қана бұрын сотталған Эдвард Бейкер, Lady Harewell кемесімен жер аударылған (1831). Олардың Елена есімді қызы дүниеге келген болуы мүмкін, бірақ бұл нақты айтуға болмайды. Олардың қарым-қатынасы некелескеннен кейін бір-екі жыл өткен соң аяқталды. Багг екінші серігі Джон Берроузбен Батерст ауданына көшіп кетті, олар 1851 жылдың шілдесінде Турон өзенінде алтын табылған кезде онда тұрып жатқан. 1851 жылы Джеймс, ал 1853 жылы Джон есімді ұлдары дүниеге келді; екінші ұлы крещение рәсімінен өткен кезде олар Муджи ауданына қоныстанды. 1855 жылдың ортасына қарай Багг Берроузды тастап, бұрынғы әскерші Джеймс МакНаллимен бірге тұра бастады, одан үш бала дүниеге келді: Мэри Джейн (1856), Патрик Кристофер (1857) және Эллен (1860). МакНалли Муджидің солтүстігіндегі Куоялда фермерлікпен айналысты, және 1860 жылы Багг сол жерде бостандыққа шыққан қылмыскер Фредерик Уордпен (кейіннен Капитан Гүлжарық атанған қарақшы) кездесті.

Фред Уордпен қарым-қатынасы

Багг Фредерик Уордпен (Капитан Thunderbolt) танысқаннан кейін көп ұзамай жүкті болды. Уорд Баггты бала туу үшін Дюгоға жақын Монкерайдағы әкесінің фермасына алып барды. Олардың қызы Марина Эмили 1861 жылдың соңында дүниеге келді. Бірақ Мэри Эннді Монкерайға алып бару арқылы Уорд, оны Муджи ауданында болуға және ай сайынғы үш тізімдеуге қатысуға талап ететін мерзімалы босату ережелерін бұзды. Ол тізімдеуге кешігіп оралды, және мәселені одан әрі уақытша иесінің "ұрланған" деп айтқан атымен қалаға кіру арқылы күрделендірді (бірақ иесі Уордтың сотында аттың жай ғана жоғалып кеткенін және оның Койал маңында көрінгенін естігенін, бірақ оны қайтаруға тырыспағанын мойындады). Көптеген "Thunderbolt" кітаптары Баггтың Уордқа Кокату аралынан қашуға көмектескенін айтады, бұл аралдың қылмыстық жаза орындау орны ретінде тарихындағы сирек сәтті қашулардың бірі, бірақ бұл рас емес болуы мүмкін. Бір мәлімдеме бойынша, Мэри Энн Дугог ауданында қалып, өзін және екі кіші баласын асырау үшін жұмыс істеген, ал басқалары оның Сиднейде үй шаруасында жұмыс тапқанын айтады. Ол акулаларға толы портынан жүзіп өтіп, Уордқа аяқ тізбегін шешуге арналған құралды жеткізіп, содан кейін шаммен оны жағалаудың қауіпсіз жеріне бағыттады.

Капитан Күн күркірімен бірге

Рутерфордтағы төлем қабылдау орнының тоналуынан кейін, онда "Капитан Thunderbolt" алғаш рет өзін таныстырды, Уорд Дунгогқа оралды және Баггті, сондай-ақ оның кіші қыздары Эллен мен Маринаны алып кетті. 1864 жылдың ақпан айында олар 1864 жылғы Ұлы су тасқыны деп белгілі болған Глостердің батысындағы таулар арқылы саяхаттап, ақырында Уордтың ағасы Уильям жұмыс істейтін Уолгеттің солтүстік-батысындағы Калгоа өзеніне жетті. Олар жыл соңына дейін тыныш өмір сүрді, бірақ 1865 жылдың басында Уорд тағы үш қылмыскермен бірігіп, Колларенебри маңындағы солтүстік-батыс жазығындағы саудагерлер мен мал фермаларын тонауға кірісті. 1865 жылы Багг тағы бір бала тауып, оған Елизавета Энн Уорд деп ат қойды, бірақ кейіннен баласын достарына немесе туыстарына қалдырды, өйткені ол бұрынғы екі үлкен қызындай, Уордпен бірге қашу үшін онымен бірге ала алмады. Ол оның ғашығы ғана емес, сонымен қатар оның көзі мен құлағы болды, оны полициядан қорғауға көмектесті. Ол оның барлаушысы ретінде жұмыс істеді, қалаларды аралап, полиция бар-жоғын білді, бірақ оның тонау кезінде онымен бірге болғанын көрсететін ешқандай дәлел жоқ, бірақ көпшілік оның солай болғанына сенді. Ол негізінен олардың дала лагерьлерін бақылап, малдың аяқтарын жарақаттап, Уорд пен оның серіктері үшін азық-түлік іздеді. Көптеген есептерде ол жас жігіт сияқты, тізеге дейін жететін Веллингтон буттары, молескин шалбар, Қырымдық жейде, маймылша жакет және көкөніс ағашынан жасалған шляпа кигенін айтады – бұл сол кездегі шебер малшылардың киімі (әрі сол кезде әйелдер еркек киімін кимейтін). Сонымен қатар, ол әйелдерге әдеттегідей қоян-қолтық емес, еркектер сияқты атқа мінген. Ол Уордпен байланысымен мақтан тұтып, бірнеше рет өзін "Капитанның әйелі" деп атады. Баггтің заңнан тыс өмірге араласуы полицияға үш рет ұсталуына әкелді. 1866 жылы ол босқындық үшін алты айға түрмеге кесілді, бірақ Парламенттегі наразылық прокурорды оның ісіне қатысты құжаттарды тексеруге және айыптама дұрыс айтылмағанын, сондай-ақ Босқындық туралы заң бойынша оны айыптау үшін қажетті терминология қолданылмағанын ескере отырып, оны босатуды ұсынды. 1867 жылы ұрланған заттарды иеленгені үшін тағы бір айыптама, оның ісіне қызыққан судья дүкеншінің оның кейбір заттарды сатып алғанын анықтағаннан кейін күшін жойды.

Өлім

Thunderbolt туралы көптеген кітаптар Багг 1867 жылдың қараша айында Гулберн өзенінде қайтыс болды деп айтады, бірақ шын мәнінде бұл Луиза Мейсон (лақабы Сары Шаш), Скон қаласының жанындағы Рушельде тұратын Роберт Майкл Мейсонның әйелі еді. Мэри Энн Луиза Мейсонның өлімінен кейін бірнеше аптадан соң қайта жүкті болды, бірақ олар Уордпен көп ұзамай ажырасып кетті. Олардың ұлы Фредерик Уордсворт Уорд 1868 жылдың тамызында Кэрроллде дүниеге келді. Осыдан кейін Мэри Энн Джон Берроузбен қайтадан бірге тұрып, нәрестелік шағынан аман қалған тағы төрт бала сүйді: Ада Гертруд (1870), Ида Маргарет (1874), Джордж Герберт (1880). Оның ұлы Фредерик туған әкесінің жолын қуды, жылқы күтуші болып жұмыс істеді, кейіннен ат жаттықтырушы болды; ол 1937 жылы Фредерик Уордсворт Берроуз атымен үйленбеген күйінде қайтыс болды.

БАҚ-тағы бейнелеулер

Наташа Ванганин 2020 жылы 10 арнасының "Аустралияның мас тарихы" телесериалында Багг рөлін ойнады. "Мэриан Багг" - Лес Мюррейдің "Жинағы" ("Collected Poems") жинағында (үшінші басылым, Black Inc., 2018) жүздеген өлеңдердің арасындағы соңғысы. Мюррей (2019 жылы қайтыс болды) өз заманының ағылшын тіліндегі ең маңызды ақындарының бірі деп есептеледі.