Кіріспе

Еуропалық экономикалық аймаққа кірмейтін кейбір елдердегі ЕЭА талаптарын сақтауды бақылайтын агенттік – Еуропалық экономикалық аймақ қадағалау органы (ЕЭАҚ) Исландия, Лихтенштейн және Норвегияда (ЕЭА ЕЭАҚ мемлекеттері) Еуропалық экономикалық аймақ (ЕЭА) келісіміне сәйкестікті бақылайды. ЕЭАҚ мемлекеттерден тәуелсіз жұмыс істейді және ЕЭА келісімі бойынша жеке тұлғалар мен кәсіпорындардың құқықтарын қорғайды, еркін қозғалысты, әділ бәсекелестікті және мемлекеттік көмекті бақылауды қамтамасыз етеді. ЕЭА Еуропалық Одақтың ішкі нарық ережелерін ЕЭА елдеріне тарату үшін құрылды. Ол 27 ЕО мүше мемлекеті мен үш ЕЭА ЕЭАҚ мемлекетін бірыңғай экономикалық нарыққа біріктіреді. Шамамен 450 миллион халқы бар бұл әлемдегі ортақ маркетингтік қағидалары бар ең ірі аймақтардың бірі. Швейцария ЕЭА-ға мүше болғанына қарамастан, ол келісімді ратификацияламауды таңдағандықтан, осы мәселе бойынша өткен теріс референдумнан кейін ЕЭА-ға қатыспайды. ЕЭА-ға қатысты ЕО актілері ЕЭА келісіміне үздіксіз енгізіліп отырады. Дегенмен, ЕО заңнамасы ЕЭА ЕЭАҚ елдерінің заңнамасының бір бөлігіне тек оны қабылдауға келіскеннен кейін ғана айналады. ЕЭАҚ ЕЭА мемлекеттерінің ЕЭА заңдарын (мысалы, директивалар мен регламенттерді) уақтылы іске асыруын бақылайды және ұлттық заңнаманың немесе тәжірибенің ЕЭА заңдарына сәйкес келе ме екенін тексеруі мүмкін. Мұндай тергеу ЕЭАҚ мемлекетіне қарсы ресми бұзушылық ісін қозғауға әкелуі мүмкін, бұл үш кезеңді процедура ЕЭАҚ сотына істі жіберумен аяқталуы мүмкін. ЕЭАҚ Бельгияның Брюссель қаласында орналасқан, онда 18 түрлі ұлттан құралған 80-нен астам қызметкер жұмыс істейді, ал жұмыс тілі – ағылшын тілі. Бірақ кәсіпорындар мен жеке тұлғалар ЕЭАҚ-қа кез келген ресми ЕЭА тілінде жүгіне алады.

Құру

Еуропалық экономикалық аймаққа қатысты бастапқы жоспарда ЕАҚТ қадағалау органы көзделмеген, оның орнына бұл функцияны Еуропалық комиссия атқарған. Бірақ, ЕЭА келісімі бойынша келіссөздер жүргізіліп жатқанда, Еуропалық сот Еуропалық Одақ Кеңесіне жолдаған хатында, Еуропалық Одаққа мүше емес мемлекеттерге қатысты ЕО институттарына өкілеттік беру Еуропалық Одақтың шарттарын бұзу болар деген пікірін білдірді, сол себепті қазіргі кездегі жүйе оның орнына құрылды. ЕАҚ және ЕАҚ сотының міндеттері мен құзыреттері ЕАҚТ мемлекеттері арасындағы қадағалау органы мен сот құру туралы келісімде ("Қадағалау және сот келісімі") айқындалған.