Кіріспе

Француздық Антарктика экспедициясы — Антарктидаға жасалған бірнеше француз ғылыми сапарларының атауы.

1837-1840 жылдар

1837 жылы 1837-1840 жылдар аралығында Оңтүстік жарты шардың оңтүстік бөлігін аралаған экспедиция кезінде капитан Жюль Дюмон д'Урвилл өзінің «Астролабе» кемесімен Антарктиданың жағалау аймағын шарлап, кейіннен әйелінің құрметіне Аделия жері деп атады. Бұл экспедицияның Антарктидалық бөлігінде Дюмон д'Урвилл тобы Оңтүстік магниттік полюстің шамамен орнын анықтау үшін алғашқы тәжірибелер жасады және материкке 4 шақырым қашықтықтағы Геология архипелагындағы Дебаркмент тасына қонды, онда минералдар мен жануарлардың үлгілерін жинады. 1840 жылы Францияға оралғаннан кейін ол контр-адмирал шеніне ие болды.

1904-1907 жылдар

Жан Батист Шарко 1904-1907 жылдары Антарктика түбегіндегі француз экспедициясының жетекшісі болып тағайындалды. Ол «Франсуа» кемесімен Антарктика түбегінің Грэм жерінің батыс жағалауын зерттеді. Экспедиция 1905 жылы Аделаида аралына жетіп, Палмер архипелагы мен Лубет жағалауын суретке түсірді. Олар 1904 жылы Анверс аралының оңтүстік-батыс жағалауын шамамен зерттеді. Биско шығанағының оңтүстік-шығысындағы шағын түбекке «Прескуиль-де-Биско» деген ат берді, бұл Джон Бисконың құрметіне жасалды – ол, мүмкін, 1832 жылы осы аймаққа қонған. «Прескуиль-де-Биско» атауы қалыптаспаса да, 1955 жылы Фолкленд аралдарының тәуелділіктерін зерттеу тобы Шарконың «Прескуиль» орналасқан жерге жақын жердегі жартасты нүктеге Биско нүктесі деп ат қойды. Лубе жері 1905 жылғы қаңтарда зерттелді және Франция президенті Эмиль Лубенің құрметіне аталды. Работ аралын экспедиция алғашқы рет картаға түсіріп, Чарльз Работтың есімімен атады. Олар Уоткинс аралын картаға түсірді, бірақ оған ат қоймады. Сондай-ақ Артур портын картаға түсірді. Троян қатарындағы Франсуа тауы экспедициялық кеме «Франсуа» атымен аталды. Лавуазье аралы норвегиялық Арктика зерттеушісі Фридтжоф Нансеннің құрметіне «Иль Нансен» деп аталды. 1898 жылы Бельгия экспедициясы осылай атаған жақын орналасқан Нансен аралымен шатастыруды болдырмау үшін 1960 жылы атауы өзгертілді. Бонапарт нүктесі Париж географиялық қоғамының президенті, принц Роланд Бонапарттың құрметіне картаға түсіріліп, аталды. Бұл экспедицияға логистикалық қолдауды Аргентина Әскери-теңіз күштері (Armada de la República Argentina) ұсынды, олар үшін ARA Uruguay деген танымал корвет пайдаланды.

19081911 жыл

Екінші экспедициядан оралғаннан кейін бір жыл ішінде Шарко 1908 жылдан 1911 жылға дейін жаңа экспедицияға басшылық етті. «Неге емес? IV» (Pourquoi Pas? IV) кемесімен саяхат жасаған экспедиция Беллингсхаузен теңізін, Амундсен теңізін зерттеді, сондай-ақ бірнеше нысанды ашты, картаға түсірді және атады. Лубе жері Шарконың алдыңғы экспедициясы кезінде Франция президенті болған Эмиль Лубенің құрметіне аталды. Шарко аралы капитанның өзінің атымен аталады. Экспедиция кемесімен Петерман аралының оңтүстік-шығыс жағындағы шығанақта тоқтады, оны 1909 жылдың 1 қаңтарында, сүндет тойының дәстүрлі күні байқалғандықтан Порт Сүркеніс (Port Circumcision) деп атады. Рено аралы алғаш рет картаға түсіріліп, аталды. Фаллиер жағалауы алғаш рет 1909 жылдың қаңтарында зерттелді, және Шарко оны сол кездегі Франция президенті Клемент Арман Фаллиердің құрметіне атады. Миккелсен шығанағы 1909 жылы алыстан көрінді, бірақ ол шығанақ екені анықталмады. Миккелсен аралдары норвегиялық су астында жүзуші Отто Миккелсеннің құрметіне аталды, ол Десепшн аралында «Pourquoi Pas» кемесінің зақымдалған корпусын тексерген болатын. Маргарита шығанағы 1909 жылы ашылды, және Шарко оны әйелінің құрметіне атады. Маргарита шығанағындағы Джени аралын Шарко экспедицияның екінші офицері, лейтенант Морис Бонгрейннің әйелінің құрметіне ашты және атады. 1909 жылы экспедиция карталарында көрсетілген аралға немесе мүмкін мысқа «Пави» деген ат берілді. Джени аралынан оңтүстік-шығысқа қарай 15-17 миль қашықтықта орналасқан нүктеден экспедицияның геодезисі Морис Бонгрейн осы нысанның эскиздерін жасады, олар «Иль Пави» және «Кап Пави» деп белгіленді. Кейін бұл аймақ Пави Ридж деп аталды. Аделаида аралы алғаш рет экспедициямен зерттелді. Сондай-ақ олар Миллеран аралын да ашты, ол, әдетте, француз мемлекет қайраткері Александр Миллеранның құрметіне аталған. Дуглас жотасы алыстан көрінді. Ротшильд аралы Ротшильдтер отбасының француз тармағының басшысы және Ротшильд ағайындылары банкінің президенті болған барон Эдуард Альфонс де Ротшильдтің (1868–1949) құрметіне аталды. Уилкинс бұғазының солтүстік бөлігі алғаш рет 1910 жылы экспедициямен көрілді және шамамен картаға түсірілді.

1948-1949 жылдар

Бұл сәтсіз аяқталған экспедицияны 1948-1949 жылдары Андре Франк Лиотард басқарды. "Командир Шарко" кемесінде барлығы 62 адам, 30 ит және 200 тонна жабдық болды, он бір адамнан тұратын топты Аделия жерінде қалдыру және база салу жоспарланған еді. Алайда, 1949 жылдың ақпан айындағы қалың мұздың салдарынан кеме Антарктика жағалауына (ең оңтүстік нүктесі: 66°11' ендігі, жағалаудан шамамен 45 миль қашықтықта) жетпеді. Антарктикадан қайта оралғанда, экспедиция мүшелері 1949 жылдың 3 наурызында Баллени аралдарының бірі – Сабрина аралына қысқа ғана уақытқа түсті. Экспедиция сондай-ақ жаңадан құрылған Австралияның Маккуарри аралындағы базаға 7000 литр отын жеткізіп, қойма жасады.

1949-1951 жылдар

Андре Франк Лиотар 1949–1951 жылдары Адели Лэндке қайта оралды, қайтадан «Командан Шарко» кемесімен. Экспедиция тобының он бір мүшесі мен 28 иті жағаға түсірілді, ал Порт-Мартин станциясы 40 жыл бұрын Дуглас Моусон қыстаған Деннисон мүйісінен батысқа қарай 60 шақырым жерде орнатылды. Топ бір жыл бойы ауа райы және астрономиялық зерттеулермен айналысты. Экспедиция «Француз мұздығының тілі», «Ионосфера шығанағы» және «Паразит шығанағы» сияқты географиялық нысандарды картаға түсіріп, атады.

1950-1952 жылдар

1950–1952 жылдары Мишель Барре Порт-Мартинде қыстаған он жеті адамнан тұратын экспедицияны жетектеді.

1951-1953 жылдар

1952 жылы Аделия жерінде қыстауға екі топ жоспарланған: бірі Рене Гарсия басшылығымен Порт-Мартинде, екіншісі Порт-Мартиннің батысына қарай шамамен 65 км жердегі Геология архипелагында орнатылатын қаптамада. 1949–1951 жылдарғы экспедиция Геология архипелагында император пингвинінің ошағын тапқан болатын. 1952 жылдың 23 қаңтарында, «Тоттан» кемесі кететін күні Порт-Мартинде өрт шығып, экспедицияның басты тобы қайта кемеге мінуге мәжбүр болды. Алайда, жеті адамнан тұратын шағын топ Pointe Géologie-ге түсірілуге шешім қабылдады және Марио Марре басшылығымен онда қыстады. Олар 1953 жылдың басында ауыстырылды. Бұл 1956 жылы Петрел аралында 1952 жылы салынған ескі базаның орнына тұрақты Дюмон д'Урвилл станциясы құрылғанға дейін Аделия жеріндегі француздық қыстаулардың соңғысы болды.

Нөмірлеу

1948 жылдан бері Адели жерінде логистикалық қолдау жүзеге асырып келе жатқан француздық полярлық экспедициялары Жан-Батист Шарконың екі зерттеу сапарын есепке алмай, нөмірлеу жүйесін қабылдады, себебі олар Адели жерімен байланысты емес. Сондықтан, олар 1837–1840 жылдарғы экспедицияны "TA 1" ("TA" – француз тіліндегі "Terre Adélie", яғни Адели жері) деп, ал 1951–1953 жылдарғы экспедицияны "TA 5" деп атайды. 1956 жылғы келесі экспедиция "TA 6" болып белгіленді.