Кіріспе

Джулу шайқасы б.з.д. 207 жылы Джулуде (қазіргі Қытайдың Хэбэй провинциясы, Синтай, Пинсян ауданы) Цинь әулетінің әскерлері мен Чу мемлекетінің көтерілісшілері арасында болды. Цинь қолбасшысы Чжан Хан, ал Чу көшбасшысы Сян Ю еді. Шайқас көтерілісшілердің Цинь әскерінен гөрі үлкен әскерді жеңуімен аяқталды. Бұл шайқас Цинь әскерінің күшінің әлсіреуіне белгі берді, өйткені Цинь әскерінің көп бөлігі осы шайқаста жойылды.

Өмірбаян

208 жылғы тоғызыншы айда Цинь генералы Чжан Хан Динтао шайқасында көтерілісші Чу мемлекетінің Сиан Лян басқарған әскерін жеңді. Содан кейін Чжан Хан Цинь әскерін солтүстікке қарай Сары өзен арқылы басқа көтерілісші мемлекет – Чжаоға шабуыл жасап, Чжао әскерін талқандады. Ол өзінің орынбасарлары Ван Ли (王離) мен Ше Цзянь (涉間) Ханданды (Чжаоның астанасы) қоршауға алуға бұйрық берді, ал өзі әскерін оңтүстікте орналастырып, Ханданға шабуылдаған әскерге жабдықтау жолын сақтап тұрды. Чжао билеушісі Чжао Си (趙歇) көмек сұрап Чу патшасы Хуай II-ге елші жіберді. Хуай II патша екі әскер жіберді. Біріншісін Сонг И басқарды, ал оның орынбасары Сян Ю (Сиан Лянның сіңілі баласы) болды. Олар Ханданды қоршаудан босатуға тиіс болды. Екінші әскерді Лю Бан басқарды, олар Цинь мемлекетінің орталық аймағы Гуанчжунға шабуыл жасауға бағытталды. Патша Гуанчжунды бірінші басып алғанға «Гуанчжун патшасы» атағын беретінін уәделеді. Сонг И әскері Джулуға (қазіргі Хэбэй провинциясы, Синтай округі, Пинсянь қаласы) жақын Аньянға жетті, онда Чжао Си әскері шегініп кеткен еді. Сонг И 46 күнге соғыс лагерін құруға бұйрық берді. Сян Ю Чжан Ханмен шайқасып, ағасы Сиан Лянның құны үшін кек алуға асықты, сондықтан ол Сонг Иден шабуылға бұйрық беруге шақырды. Сонг И Сян Юдің ұсынысын қабылдамады және оның асығыс екенін айтып, «варварлық, мойынсұнбастық, атақ іздеуге ұмтылу сияқты тәртіпсіздікке әкелетін әрекеттер жасағандар жазаланады» деп ескертті. Кейін Сонг И ұлы Сонг Сянды (宋襄) Ци мемлекетіне жіберіп, ұлын шығарып салу үшін Вуцзяньде (無鹽; қазіргі Шандоң провинциясы, Донгпинг округінің шығысында) той берді. Ол кезде ауа райы нашар болды, қатты жаңбыр жауып, Сонг Идің әскері суық пен аштықтан қиналды. Сян Ю осы жағдайды пайдаланып, әскердің Сонг Иге деген наразылығын қоздырды. 47-ші күні таңертең Сян Ю Сонг Идің шатырына кірді, оны дабылға түсіріп өлтірді. Содан кейін Сян Ю әскерге Сонг Идің Ци мемлекетімен Чуға қарсы сөз байласып жатқанын және Хуай II патшадан оны өлтіру туралы құпия бұйрық алғанын мәлімдеді. Басқа генералдар Сян Юдан қорқып, оған қолбасшылыққа рұқсат берді. Сян Ю Хуай II патшаға хабаршы жіберіп, патша оның әрекетін кейіннен мақұлдауға мәжбүр болды.

Шайқас

Сян Ю Ин Бу мен Чжунли Моны 20 000 әскермен Желтояу өзенін кесіп, Джулу қаласын күшейтуге жіберді. Олар бірнеше шайқаста жеңіс тудырды. Б.з.д. 208 жылдың он екінші айында Сян Ю өзі жетекшілік ететін әскерді өзеннен өтіп, Ин Бу мен Чжунли Момен қосылды. Ол майданға келген кезде, Чжао әскері Джулуда Жан Ханның қолбасшысы Ван Лидің ұзақ қоршауында ашаршылыққа ұшырап, жай күйіне жеткен еді. Сян Ю әскерлеріне үш күндік азық алып жүруді, қалғанын, қазан-қасықтарымен бірге жоюды және өзеннен өту үшін пайдаланған қайықтарын батыруды бұйырды. Осылайша Сян Ю әскерлеріне жауды жеңіп, ол жақтан азық-түлік алмайынша аман қалудың жолы жоқ екенін көрсетті. Сян Юдің әскері аса қаһарлы шайқасты, тіпті "әр Чу сарбазы он жауға шабуылдайды" дейтіндей, және тоғыз рет қатарынан Цин әскерін жеңді. Ван Лидің жабдықтау жолдары үзіліп, Цин әскері ауыр жеңіліске ұшырады. Қайтыс болғандардың саны 100 000-нан асып, Чжан Хан Джулудан Цзююаньға шегінуге мәжбүр болды. Ол Цзиньяннан (Цин астанасы) күш-қуат келгенше Цзююаньды қорғауды жоспарлады. Циннің бас қолбасшысы Су Цзяо (蘇角) шайқаста қаза тапты. Ал Ван Ли тұтқындалды. Шэ Цзянь (涉間) қарсы тұрып, өзін өртке тастап өліп қалды. Сян Ю шабуылға кіріспес бұрын, Чжао мемлекетіне көмек үшін басқа көтерілісшілік княздықтардың әскерлері Джулуға келді, бірақ үлкен Цин әскерінен сескеніп, алға жылжуға батылдары келмеді және шайқас алаңынан тыс жерде орналасты. Сян Ю Цин әскеріне шабуыл жасағанда, басқа көтерілісші әскерлер ұрысқа қатыспады және олар лагерьлерінен шайқасты бақылады. Сян Ю 400 мыңдық Цин әскерін жеңгенін көрген соң, басқа көтерілісші күштер оның батырлығына таңсылып, оған қосылды, осылайша оның әскерінің саны 400 000-ға жетті. Сян Ю оларды лагерінің қақпасынан қарсы алғанда, көтерілісші басшылар одан қатты қорқып, тізе бүгіп, оған көз тікпеді.

Циннің берілуі

Жеңіліске ұшырағаннан кейін Чжан Хан өзінің орынбасары Сима Синді Сианьянға күштер мен жабдық сұрауға жіберді. Эвнух Чжао Гао Цинь императоры Цинь Эр Шиді алдап, Чжан Ханды әскери жеңіліске ұшырады және көтерілісшілермен тым жақын байланыста болды деп жалған айыптады. Император Чжанның өтінішін қабылдамады. Чжао Гао тіпті Сима Синді өлтіру үшін кісі жіберді, бірақ Сима аман қалды және Чжан Ханға бұл туралы хабарлады. Чжан Хан шегінуге немесе басылуға қатысты қиын жағдайда қалғанда, Сян Юдің әскерлері Чжан Ханды толық қоршап алды және Цинь әскерінің кері шегінуіне мүмкіндік бермеді. Ерекше қиын жағдайда Чжан Хан, оның орынбасарлары Сима Син, Дун И және 200 000 әскерімен бірге б.з.д. 207 жылдың жазында Сян Юге басылды.

Цинь әскерлерінің тірідей жерленгені

207 жылдың 11-ші айында Сян Ю әскерін Синьань қаласына (新安; қазіргі Хэнань провинциясы) бастап келді және лагерь құрды. Ол 200 мың Цинь әскеріне сенімсіздікпен қарады және олардың бүлік көтеруі мүмкін деп күдіктенді, сондықтан олардың барлығын Синьань қаласының оңтүстігінде тірідей жерледі. Осы қырғынның тағы бір себебі – Сян Ю Цинь әскерлерін өз әскерінің азық-түлікпен қамтамасыз етілуіне кедеріл келтіретін ауыр жүк деп есептеді.

Салдары

Шың Ю 200 мың Цинь әскерін тірідей жерледі, бірақ үш генерал – Чжан Хан, Сима Син және Донг Иді аман қалдырды. Кейіннен бұл үшеуі сәйкесінше "Юн патшасы", "Сай патшасы" және "Дай патшасы" болып тағайындалды. Үшеуі жиынтығында "Үш Цинь" деп аталды, ал олардың иеліктері бұрынғы Цинь орталығы Гуанчжун аймағында орналасқан еді. Цзюлу шайқасындағы жеңісінен кейін Сян Ю әскерін Гуанчжунға жетеледі және Цинь елінің орталық аймақтарына шабуылға дайындалды. Б.з.д. 207 жылдың қысында соңғы Цинь императоры Цзиинь Сяньян қаласында Лю Банға бағынды, осылайша Цинь әулетінің билігі аяқталды. Сян Ю Гуанчжунның шығыс қақпасы – Хангу асуына жеткенде, Лю Банның Гуанчжунды басып алғанын көрді. Сян Ю ренжіді, өйткені Лю Бан Патша Хуай II-нің бұрынғы уәдесіне сәйкес "Гуанчжун патшасы" болады екен. Хонг қақпасындағы тойдан кейін, б.з.д. 206 жылдың басында Лю Бан әскерін қаладан шығарғаннан кейін Сян Ю Сяньянды басып алды. Сян Ю Цзииньді және оның отбасын өлімге кесуді, сондай-ақ Эпанг сарайын өртеуді бұйырды.